Maakt de Lage Emissie Zone (of LEZ) de Antwerpse lucht weer goed?

Kort antwoord: 

Het Antwerpse stadsbestuur wil een Lage Emissie Zone invoeren - dus de meest vervuilende auto’s uit het stadscentrum bannen. Verbetert dit de luchtkwaliteit in de stad? Een heel klein beetje, maar zeker niet voldoende om de Europese en WHO normen te halen. 

Daarvoor zijn twee redenen.

  1. De LEZ normen zijn zeer soepel. Het verwijderen van enkele diesels uit de grote verkeersstromen in de stad heeft te weinig impact op het totaal van de vervuiling
  2. de grootste lokale bron van luchtvervuiling, de Ring en aantakkende snelwegen, is niet opgenomen in de LEZ

Om Antwerpen te saneren en sancties van Europa te vermijden, moet men veel drastischer en vooral efficiënter optreden, door de werkelijke vervuiling aan te pakken.

Bronnen: Transport & Mobility Leuven, Vlaamse Milieu Maatschappij, Directorate General Environment van de Europese Commissie.

Lang antwoord: 

wat is een Lage Emissie Zone (LEZ)

Een LEZ is een gebied waar bepaalde types van voertuigen niet meer mogen rijden. Bijvoorbeeld omdat ze te oud zijn en dus te vervuilend qua uitstoot. Sommige landen doen al jaren heel hard hun best om steden te zuiveren. In Duitsland heeft men bijvoorbeeld in een aantal steden Lage Emissie Zones ingesteld. In Londen ook. Het huidige stadsbestuur van Antwerpen neemt dit idee over. Vanaf 2016 zal Antwerpen een LEZ invoeren in de zone Antwerpen "Intra-muros" - dus binnen de oude stadsmuren - en Linkeroever.

Het gebied binnen de Ring zal dus volledig Lage Emissie Zone zijn. De Ring en aantakkende snelwegen hoort niet bij de LEZ. Antwerpen buiten de Ring hoort ook niet bij de LEZ.

LEZ Antwerpen: het hele gebied binnen - maar uitgezonderd - de Ring

 

Welke voertuigen mogen de LEZ nog wel binnen? Dieselvoertuigen na 2005 en benzinewagens na 1992 (auto's) of 1994 (bedrijfsvoertuigen). Auto's, bussen, bestelwagens en vrachtwagens die ouder zijn worden beboet. vanaf 2020 verstrengen de regels en vanaf 2025 nog eens. 


Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Vlaanderen 

 

LEZ is een antwoord op een reëel probleem

"Luchtvervuiling veroorzaakt tien keer meer overlijdens dan verkeersongevallen" zeggen zowel de Europese Commissie als het WHO. Alleen, luchtvervuiling is niet zichtbaar en dus makkelijk te negeren. Daarom hangt het van de eerlijkheid en langetermijnvisie van beleidsmakers af of het probleem wordt aangepakt of niet. 

De Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM) zegt dit over vervuiling: "Studies hebben verbanden aangetoond tussen de aanwezigheid van PM (fijn stof) in de omgevingslucht en gezondheidseffecten op korte en lange termijn. Voor PM is er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geen veilige drempelwaarde waaronder geen nadelige effecten voorkomen. Bij korte episodes - 24 uur - van luchtverontreiniging verergeren bestaande gezondheidsproblemen, zoals luchtweginfecties en astma. Een recente studie toont bovendien aan dat fijn stof bloedvaten kan doen dichtslibben en hartaanvallen kan veroorzaken. Bij chronische blootstelling maakt de WHO melding van een vermindering van de longfunctie, een toename van chronische luchtwegaandoeningen en een verminderde levensverwachting. Midden 2012 classificeerde het International Agency for Research on Cancer (IARC), het gespecialiseerde kankeragentschap van de WHO, dieseluitlaatgassen als kankerverwekkend voor de mens. Dieselwagens stoten - ten opzichte van benzinewagens - veel meer stikstofoxiden en roetdeeltjes uit. Eind 2013 classificeerde het IARC ook fijn stof als kankerverwekkend voor de mens. Volgens de meest recente gegevens stierven in 2010 wereldwijd 223.000 mensen aan longkanker als gevolg van luchtvervuiling."

Dit heeft natuurlijk ook een enorme economische kost, door onnodige ziekte en vroegtijdige sterfte. In 2013 becijferde het WHO dat de economische kost van verkeersvervuiling in België 5 miljard was. Per jaar. Het WHO heeft begin 2015, ten gevolge van nieuwe wetenschappelijke inzichten haar cijfers bijgesteld. Naar boven. De economische kost van verkeersvervuiling in België kost ons 17,7 miljard. Per jaar.

 

LEZ is niet het beste antwoord

Wat de voorbeelden uit het buitenland leren, is dat deze maatregel geen kwaad kan, maar eigenlijk ook niet heel goed werkt. Tenzij men ook nog een hele hoop extra maatregelen neemt.

Dat wordt ook voor Antwerpen bevestigd door de haalbaarheidsstudie van Transport&Mobility Leuven.

Een optimistische inschatting is dat de luchtvervuiling door verkeer vanzelf zou afnemen door de intrede van propere diesels (paars). Maar niet onder de door Europa voorgeschreven maximumwaarden, laat staan de WHO normen. Met of zonder LEZ (rood - excl. Singel - en geel - incl. Singel). De meest vervuilende elementen NOx, NO2 en ultra-fijn stof worden nauwelijks beïnvloed door het mijden van de meest vervuilende voertuigen.

 

Reële vervuiling wordt niet in kaart gebracht

Deze prognoses gaan echter uit van theoretische vervuilingswaarden, terwijl ondertussen bewezen is dat er in realiteit geen groot verschil in schadelijke uitstoot is tussen Euro1 en Euro5 voor dieselwagens. Omdat roetfilters en naverbranders niet werken en omdat de laboratorium testen voor de Euronormen niet aan reëel rijgedrag is aangepast. (Dit thema wordt hier toegelicht door de directeur van het Directorate General Environment van de Europese Commissie).

De rode wolk toont de vervuiling die auto’s uitstoten in het laboratorium. De grijze wolk toont de vervuiling van die wagens in het dagelijks gebruik, op straat, op de snelweg, in de stad.

Kortom: de reële luchtkwaliteit zal veel slechter zijn dan de voorspelde waarden.

 

De grootste vervuilers worden genegeerd

Steden bij drukke verkeersaders merken bovendien dat vervuiling groot blijft omdat hun LEZ deze drukke verkeersstromen niet meenemen. In Londen gaan ze daarom 5 drukke verkeersaders onder de grond steken. En in Antwerpen?

De snelwegen door Antwerpen, inclusief de Ring, zijn geen deel van de Lage Emissie Zone.

Dit maakt dat het totale effect van de LEZ, zeker bij correctie voor reële uitstootwaarden, verwaarloosbaar zal zijn.

De Vlaamse Milieu Maatschappij heeft een aantal metingen uitgevoerd, zowel in de binnenstad als aan de Ring. Deze statistiek toont de verkeersintensiteit van de Ring, vergeleken met andere verkeersaders binnen de stad.


De Ring (grote curve) verwerkt 10 keer meer verkeer dan al de rest van de stad (curve uiterst links).

De Ring ligt op een meter afstand van de LEZ. Bovendien rijden er op de Ring van Antwerpen meer vrachtwagens dan door eender welke Europese stad.

De gemeten vervuilingswaarden aan de Ring zijn dan ook meer dan dubbel zo hoog dan de stedelijke achtergrond - het gemiddelde.

 

Conclusie: de LEZ zal een beetje Antwerpse lucht zuiveren voor postcode 2000

De gevolgen van luchtvervuiling door snelwegen zijn meetbaar tot 1500 meter van de snelweg. Wie dus binnen de 1500 meter van de Ring en aantakkende snelwegen woont, zal blootgesteld zijn aan veel hogere vervuiling (tot meer dan het dubbel) dan de gemiddelden die het LEZ theoretisch zou halen.

  • Binnen deze 1500 meterzone wonen 344.762 Antwerpenaren - ofwel 67% van alle Antwerpenaren. 
  • Binnen deze zone liggen ook 320 scholen en 11 ziekenhuizen. 
  • En 34 centra met serviceflats en 20 woonzorgcentra voor onze senioren. (bron: stad Antwerpen)


Afstanden van snelwegen in Antwerpen, van donker naar lichtgrijs: 500m, 1000m, 1500m

 

Een goede 100.000 van de Antwerpenaren in de vervuilde zone, woont buiten de LEZ, aan de verkeerde kant van de Ring. Dat het stadsbestuur van Antwerpen haar LEZ beperkt tot het gebied tussen Ring en Schelde, ondanks de acute vervuiling van heel de stad aan beide kanten van de Ring, is opmerkelijk. Dat bovendien niet bij voorrang wordt ingezet op flankerende maatregelen op de snelwegen door Antwerpen, is moeilijk te begrijpen.

In Duitsland en Londen zijn ze heel hard bezig met het totale personenverkeer naar beneden te halen, ongeacht de leeftijd van de voertuigen én om drukke verkeersaders voor doorgaand verkeer te verleggen of onder de grond te stoppen. Omdat de LEZ alleen bij hen het probleem niet oplost.

Het is afwachten wat het effect van de LEZ in Antwerpen zal zijn. Het enthousiasme om met voorrang in te zetten op comfortabele en snelle alternatieven voor personenvervoer is eerder klein. De idee om snelweg buiten in plaats van binnen de stad te leggen is nog steeds taboe. Ondertussen is men niet meer tegen overkapping, maar in hoeverre dit ooit zal leiden tot echt politiek engagement, weet niemand.  

Wat we eventueel als mogelijk positief kunnen benoemen, is dat het afdwingen van de LEZ een camera-systeem met nummerplaatherkenning vereist op alle punten waar je de stad kan binnenrijden. Dit systeem kan ook gebruikt worden voor het heffen van stadstol of gedifferentieerde tol, als we eindelijk een verkeersoplossing krijgen die de Ring saneert - Ringland en/of Meccano. Met die nuancering dat tegen 2022 rekeningrijden al zal zijn ingevoerd en dat die infrastructuur wellicht moderner en efficiënter zal werken dan camera's.

 

Video’s en powerpoints over dit onderwerp: 

Dr Dirk Van Duppen over de LEZ en de cijfers van de VVM: 
http://www.ademloos.be/info-avond/16de-horta

Professor Martin Williams van Kings College, Londen over lokale en globale ingrepen op luchtkwaliteit én...
Professor Jan Cortvriend van het Directorate General Environment van de Europese Unie over luchtkwaliteit en het "Dieselprobleem":
http://www.ademloos.be/info-avond/15de-horta

Een debat in Nederland over de LEZ in Utrecht (vanaf minuut 21:55). Boeiend. Utrecht lijkt hard te geloven in haar concept, het ware interessant de verschillen te zoeken tussen hun toepassing en die in Antwerpen.
http://www.npo.nl/studio-powned/30-04-2015/POW_01043451 

Tags: 

nog onderzoek