Voer Lange Wapper af

Er komt in Antwerpen een referendum over de Oosterweelverbinding. De actiegroep Ademloos verzamelde daarvoor voldoende handtekeningen. Volgens WIM VAN HEES, MANU CLAEYS en PETER VERHAEGHE is het echter nu al duidelijk: de Lange Wapper-brug werd Antwerpen opgedrongen, deugt niet en de Vlaamse regering zou ze beter afvoeren.

Vorige week bevestigde het onafhankelijke onderzoeksbureau Arup/Sum dat een tunnelalternatief voor de Antwerpse Lange Wapper behalve gunstiger voor de lokale leefkwaliteit ook technisch en financieel haalbaar is. Nogal wat lokale bestuurders reageerden opgelucht. Geen wonder: stadsontwikkeling vormt het belangrijkste luik in het bestuursakkoord van het Antwerpse college. Het tunnelalternatief is daarom een cadeau voor de stad, want het spaart de stad. De pleitbezorgers van de Lange Wapper houden nu nog één troefkaart over: met de bouw van hun Oosterweelverbinding kan bij eventueel verlenen van een bouwvergunning eind volgend jaar begonnen worden, terwijl bij keuze voor een alternatief een vertraging van twee jaar zou ontstaan. Maar hoe valide is die troefkaart? En vooral: hoe kreeg de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) die kaart in handen?

Bedrog

Jarenlang beweerden BAM en de Vlaamse regering dat Europa niet toestaat dat je voor vrachtverkeer eenzelfde toltarief hanteert aan bestaande en geplande Scheldetunnels. In functie van de best mogelijke mobiliteitsstromen bepleitte Straten-Generaal dit tolscenario. Daarom ook trok het in 2005 zelf naar Europa om de opinie van de Commissie te vernemen. Daar vertelde men dat de Vlaamse regering niet de waarheid sprak. Maar de regering hield vol: het mag niet van Europa! Vier jaren gingen voorbij, het tunnelalternatief mét alternatief tolscenario werd op een zijspoor gehouden. Tot vorige week woensdag. Toen maakte Arup/Sum bekend dat Straten-Generaal het in 2005 bij het rechte eind had: uit recent overleg met de Europese Commissie bleek dat Europa inderdaad akkoord gaat met synchrone tolheffing aan de Scheldetunnels.

BAM mocht zijn milieueffectenrapporten zelf schrijven en zelf 'onafhankelijk' controleren. Voorspelbaar resultaat van het onderzoek: tunnelalternatief technisch niet haalbaar. Vlaanderen slikte het verhaal, tot twee weken geleden, toen de auditeur van de Raad van State een negatief advies gaf over die milieueffectenrapporten. Wie de moeite doet om het advies van de auditeur te lezen, ontdekt een verhaal over een overheid die de eigen regelgeving negeerde en, tegen het algemeen belang in, haar politieke besluitvorming baseerde op neponderzoek, slordige aannames en gezagsargumentatie aangeleverd door nota bene de projectontwikkelaar zelf (BAM). De vaststelling is zwaarwegend: belangenvermenging tussen projectontwikkelaar en overheid leidt bijna zeker tot een juridische veroordeling.

Arrogantie

Vorige maand vroegen BAM en Noriant, de bouwheer van de Oosterweelverbinding, een vergunning aan voor een werfzone in Deurne. Op dertig meter afstand van een dichtbevolkte woonwijk, in de achtertuin van woningen en vlakbij drie kinderopvangcentra, wil de BAM een betonbreker installeren. De machine moet brokken afbraakbeton verpulveren, ongeveer negenduizend ton per maand, en produceert fijn stof aan het schadelijke geluidsniveau van 106 decibel.

Op Linkeroever ligt het Sint-Annabos. Uit de bouwplannen blijkt dat BAM van plan is dit 75 hectare grote bos te rooien, om ook daar een werfzone te installeren. Het bos vormt de belangrijkste buffer tussen de noordelijke woonwijken van Linkeroever (vlak naast het bos ligt het grote revalidatiecentrum Hof ter Schelde), de havenindustrie en de expressweg naar de kust. Langzaamaan beginnen de inwoners van Linkeroever te beseffen dat ze deze groene buffer zullen verliezen. De communicatie hierover bij BAM blijft tot vandaag wazig.

BAM weet al jaren dat de gecontesteerde Lange Wapper rakelings over het internaatsverblijf van een gehandicapteninstelling zal komen. De instelling zelf vernam dit pas vorig jaar. Op de maquette van de Oosterweelverbinding die de directie toen zag, stond de instelling niet opgenomen. Voor BAM bestonden deze mensen niet. Op alle maquettes en artist's impressions van BAM ontbreekt de stedelijke omgeving, als was de Oosterweelverbinding gepland voor de Nevadawoestijn.

Macht

De Vlaamse regering vond de eigen administratie te log voor het realiseren van de Oosterweelverbinding, en riep in 2003 de parallelle administratie BAM in het leven. Inspiratie voor de stichting van BAM vond men onder andere in Barcelona, waar een speciaal opgerichte nv de realisatie van spraakmakende bouwprojecten begeleidde. Het succes van deze nv schuilde in haar brede aandeelhouderschap (verschillende overheden en overheidsbedrijven), haar lokale draagvlak en haar multidisciplinaire aanpak (integratie van diverse stedelijke programma's). Die benadering vond de Vlaamse regering echter te riskant: de voogdijministers wilden de bouwprojecten zelf blijven sturen. Daarom werd de regering enige aandeelhouder van BAM, hield ze de Antwerpse overheid buiten de bestuursraad en bevolkte ze die raad met eigen kabinetsmedewerkers en topambtenaren. De negen stemgerechtigde raadsleden werden netjes verdeeld over de politieke families. Slechts één bestuurslid woonde in Antwerpen.

BAM kreeg bovendien een geprivilegieerd statuut. Aanvankelijk ontsnapte de maatschappij aan de controle van het parlement en het Rekenhof. Onder druk van een nieuw parlement en van het Rekenhof werden deze privileges in 2005 opgeheven. Maar toen waren de bestekken al aan de vier geselecteerde bouwconsortia bezorgd, met daarin enkel een viaductoptie. Dat is politiek van voldongen feiten. Wie tegen het bouwproject was en een alternatief voorstelde, werd vanaf dat moment beschuldigd van het veroorzaken van vertraging.

Deze Oosterweelverbinding vormt een zwarte bladzijde uit de politieke besluitvorming van de vorige bestuursperiode. De nieuwe Vlaamse regering kan een krachtig, vertrouwenwekkend signaal uitsturen door het bouwdossier voor de Lange Wapper in de loop van de volgende weken af te voeren, nu - ondanks jarenlange politieke obstructie - eindelijk een onafhankelijke wetenschappelijke onderbouw voor een alternatief voorligt, afgedwongen door de Antwerpenaars zelf. Dat alternatief past in de geest van het nieuwe regeerakkoord: innovatief denken, positief stedenbeleid, aandacht voor gezondheid en milieu.

Manu Claeys en Peter Verhaeghe, Straten-Generaal.

Wim van Hees, vzw Ademloos.

De Standaard Opinie 15-07-09