‘Overheid moet zelf protest tegen grote projecten leiden'

De Standaard 29-01-10 :

INTERVIEW Ingenieur Tom Coppens trekt lessen uit de Oosterweelsaga. Protest tegen grote projecten is onvermijdelijk, je kunt het dus maar beter meteen gehad hebben. Die boodschap verkondigde Coppens onlangs in het Vlaams Parlement, namens de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning. Voor De Standaard past hij die visie toe op de Oosterweelverbinding en analyseert waar het fout liep.

Bij grote infrastructuurprojecten moet de overheid de oppositie tegen haar eigen plannen organiseren. Protest komt er toch, je kunt het dus maar beter zelf in de hand houden en burgers daarin begeleiden.' Dat zegt Tom Coppens, ingenieur-architect en de intredende voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning (VRP). De saga van de Oosterweelverbinding is volgens hem het beste bewijs dat plannen gewoon doorduwen niet werkt.

‘Er wordt nu te veel gedacht vanuit een beleidslogica. Eerst doen we dat, negen maanden later gebeurt dat en over twee jaar moet er een beslissing zijn over... Projecten worden in een tijdslijn gegoten en we verwachten dat de burger binnen een paar maanden zijn mening gevormd heeft. Maar die burger heeft tijd nodig. Door in de beginfase meer tijd te besteden aan het draagvlak, kan aan het einde van de rit veel tijdswinst geboekt worden', zegt Coppens.

Participatie onmogelijk maken of bemoeilijken heeft geen zin, vindt Coppens. Procedures bij de Raad van State of andere instanties zijn als een ventiel op een hogedrukketel. Als je dat ventiel afsluit, zal de druk op een andere, onvoorspelbare manier ontsnappen.'

Juridische procedures beëindigen overigens vaak een conflict niet. ‘Burgers kunnen een plan tegenhouden, maar dan halen ze hun slag nog niet thuis. Wie een procedure opstart, doet dat meestal als hefboom om aanpassingen te eisen, niet om alles tegen te houden. In de VS werken ze met bemiddelaars die mee naar oplossingen of compensaties zoeken bij ruimtelijke conflicten. Onderzoek toont dat zo meer dan zestig procent van geschillen ontmijnd wordt.'

Een van de grootste fouten is dat er te snel gekozen wordt voor één project, zonder het financieel en technisch voldoende te onderzoeken. ‘In Antwerpen werd vrij snel beslist dat men de mobiliteitsproblemen zou oplossen door de ring rond te maken. Ook over het tracé, het geoptimaliseerde middentracé (nu het BAM-tracé, red.), was men het politiek heel snel eens. Alle kritiek werd na die beslissing in de kiem gesmoord. Toen schepen Leo Delwaide (Open VLD) protesteerde omdat hij vreesde voor de ontwikkeling van het Eilandje, werd hij meteen teruggefloten. Antwerpen was bang dat er geen Vlaamse steun zou komen als men politiek niet strak op één lijn ging staan, zegt Coppens.

Door met het communicatiebureau Groep C van Noël Slangen scheep te gaan, werden de zaken er niet beter op, zegt Coppens. ‘Volgens hen creëert inspraak alleen maar verdeeldheid. Het is heel noodlottig dat net dat gebrek aan inspraak het grote struikelblok is geworden. Met een open debat in de periode 1999-2001 waren de alternatievendiscussies al lang achter de rug geweest.'

De volksraadpleging in oktober vorig jaar kwam dan ook veel te laat. ‘Heel de stad was gepolariseerd. En zodra je die twee kampen hebt, escaleert de situatie. De actiecomités roepen dat de betonlobby de politici controleert, terwijl de politici de actievoerders afschilderen als verzuurde individuen.'

Actiecomités kunnen pas echt doorbreken als het gevoel leeft dat ze ook echt iets kunnen veranderen. In Antwerpen kwam dat moment er in 2008, toen marketingman Wim Van Hees (Ademloos) waarschuwde voor fijn stof. ‘Naast de rationele aanpak van Straten-Generaal had je plots Van Hees. Die begreep dat de technische discussie niet zou aanslaan en verpakte de zaak in fijn stof. Dat mobiliseert beter omdat het onbekend is en daarom angst inboezemt. Ademloos en Straten-Generaal creëerden de indruk dat ze de BAM konden laten wankelen. Zij zetten het latente ongenoegen bij veel Antwerpenaren om in actie.'

Coppens is sceptisch over de nieuwe plannen van Straten-Generaal, met een nieuw tracé en verschillende tunnels. ‘Zelfs als zij nu met de ideale, absoluut perfecte oplossing op de proppen komen, dan zou die nog niet aanvaard worden. De polarisering is zo ver gevorderd dat niemand nog een totaaloplossing vanuit één kamp zal aanvaarden. Een vernietiging van het Gemeentelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) door de Raad van State zou echt een godsgeschenk zijn. Dan kan de zaak een paar jaar in de koelkast, en kan iedereen het gezichtsverlies beperken.'
Peter De Lobel
De Standaard 29-01-10
http://www.standaard.be/Artikel/Detail.aspx?artikelId=PL2LI7HB

Tom Coppens (1974) studeerde in 1997 af als ingenieur-architect aan de KU Leuven. In 2000 behaalde hij het bijkomende diploma Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening. Hij is medewerker aan de KU Leuven en deed zowel Europese, Vlaamse als gemeentelijke projecten. Hij werkt aan een doctoraat procesen projectmanagement van strategische stedelijke projecten. In maart wordt hij voorzitter van de VRP.

reactie in de Standaard 01-02-10:
Groep C
Bart Derison (Partner communicatieadviseur Groep C)

(PARTNER COMMUNICATIEADVISEUR GROEP C) - In zijn interview laat de nieuwe voorzitter Tom Coppens van de Vlaamse Vereniging voor Ruimtelijk Planning (VRP) zijn licht schijnen over onder meer de Oosterweelverbinding en Groep C (DS 29 januari). Zijn stelling alsof volgens Groep C inspraak enkel maar tot verdeeldheid leidt, strookt op geen enkel moment met onze adviezen en visie.

Het is echter interessant eens dieper in te gaan op de visie van de nieuwe voorzitter van de VRP. Zo zou de overheid bij grote infrastructuurprojecten de oppositie tegen haar eigen plannen zelf moeten organiseren. Als dit de manier is om sneller tot maatschappelijk gedragen projecten te komen in Vlaanderen, dan zal de remedie allicht erger zijn dan de kwaal. Hij gebruikt de case van de Oosterweelverbinding om dit te staven. Dat de polarisering rond dit dossier nefast is voor het vinden van een gedragen oplossing zal niemand ontkennen. Maar dat het institutionaliseren van tegenspraak, waarbij de overheid in plaats van een volwassen dialoog met stakeholders angstig wegduikt voor zijn eigen beslissingsbevoegdheid, deze polarisering zou kunnen voorkomen is op zijn minst een eigenaardige stelling.

Inspraak hoort juist een intensief proces van contactname, overleg en verbetering te zijn dat plaats vindt tussen een bestuurlijke intentie en de fysieke realisatie ervan. Maar inspraak voorstellen als een alternatieve beslissingsvorm die de beleidsmakers van ons land werkloos zou moeten maken is op zich onwerkbaar. Het gratuite beeld dat bovendien wordt opgehangen over Groep C strookt niet met onze visie en de realiteit van onze adviezen. Alsof wij vinden dat 'inspraak enkel maar tot verdeeldheid zou leiden'. Onze adviseurs hebben bij alle projecten van het Antwerpse Masterplan gepleit voor een sterke dialoog met het middenveld en de Antwerpenaar.De reden waarom ons bureau in november 2008 zijn opdracht heeft teruggegeven aan BAM is juist omwille van de grote spanning tussen onze permanente adviezen naar meer dialoog en de meer behoudende, juridisch-procedurele lijn die BAM in deze koos.

Bart Derison
De standaard Opinie 01-02-10
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=LM2LHGSV