15 vragen voor Wim van Hees (vzw Ademloos) + Lange Wapper: de enquête

Hij installeerde een guerrilla van grijsaards, bedacht de naam Ademloos en ging voorop in de strijd tegen de Lange Wapperbrug. Een bij voorbaat verloren strijd, leek het. Maar veel wijst erop dat een meerderheid van Antwerpenaren in de volksraadpleging op 18 oktober tégen de brug stemt. Ex-reclamemaker Wim van Hees (69) over zijn laatste kunstje als kwelduivel van 't Schoon Verdiep: 'We hebben gewoon een hartstikke goed dossier.'
1. Meneer Van Hees, niemand is perfect. U bent bijvoorbeeld Nederlander.
Wim van Hees «Ik pleit onschuldig: niemand bepaalt waar hij geboren wordt. Maar in 1964 heb ik er wel zélf voor gekozen om in België te gaan wonen. En, in 1968, in Antwerpen. Dus: ik ben Antwerpenaar, 't Is een fantastische stad met een zeer diverse bevolking, allesbehalve mono. Ik hou van multi.»
- En nu zet u, als inwijkeling, 't Stad op stelten!
Van Hees «Een grote verdienste, al zeg ik het zelf (lacht). Rond dit dossier, de Bouwwerf van de Eeuw, bestond lange tijd nauwelijks discussie. Er was geen debat, niks. Professor Georges Allaert zei in De Morgen: Als dit in Gent gebeurt, is het revolutie.' Dankzij Ademloos is de stad eindelijk in verzet.»
- In die mate zelfs dat het dossier de werking van de Vlaamse regering dreigt te blokkeren.
Van Hees «Ze hebben gekregen wat ze verdienen: dit dossier deugt niet.»
2. Een pronostiekje voor 18 oktober: ja of nee tegen de Lange Wapper?
Van Hees «Wij zullen winnen.»
- Het zal nipt zijn, volgens onze enquête (41% van de Antwerpenaren zegt voor te zullen stemmen, 47% tegen).
Van Hees «Als ik op uw resultaten afga, zal alles van de campagne afhangen. Een democratische campagne is het allesbehalve: BAM heeft al 12,5 miljoen euro belastinggeld besteed aan communicatie, zeg maar: propaganda voor de brug, en blijft maar doorgaan om 'een democratisch draagvlak te creëren'. Wij doen het met één procent daarvan. Er is geen beheersing van de verkiezingsuitgaven. Is dat democratie?»

 Een simulatie van de Lange Wapper-brug. 'Vier mensen hebben beslist hoe het tracé zou lopen:een tunnel onder de Schelde en een brug over de stad. Van dat idee is men, ondanks alle commotie, nog geen millimeter afgeweken.'

- Nog volgens de enquête zou 48 procent van de stemgerechtigden ook echt komen stemmen.
Van Hees «Een compliment voor ons. Voor we met Ademloos begonnen, stond ruim twee derde van de Antwerpenaren positief tegenover de Lange Wapper.»
- Maar goed, stél dat het inderdaad nee wordt. Wat betékent nee dan?
Van Hees «Het tracé dat voorligt, van Linkeroever naar Sportpaleis, is slecht. Weg met dat tracé!»
- De brug moet onder de grond, in de vorm van een tunnel?
Van Hees «Er moet een ander tracé komen, dat in elk geval. (Zucht) Mag ik de kwestie even in historisch perspectief plaatsen? In 1958 werd bij Koninklijk Besluit vastgelegd dat Antwerpen twee ringwegen zou krijgen: Ring 1 voor het verkeer naar, Ring 2 voor het verkeer rond Antwerpen. Ring 1 is aangelegd, met een capaciteit van zestigduizend voertuigen per dag. Alleen: er werden altijd maar meer wegen op aangesloten, en de aanleg van Ring 2 werd in Brussel systematisch tegengehouden door politici uit de Antwerpse rand, zoals Swaelen en Tindemans. Natuurlijk gaat Ring 1 dan na verloop van tijd dichtslibben. Die is voor zoveel verkeer niet toegerust! Daar begint het allemaal.
»Dé vraag is: moet het mobiliteitsprobleem in Vlaanderen worden opgelost door het doortrek-
ken - 'sluiten' - van Ring 1? Want dat was de opdracht die minister van Mobiliteit Steve Stevaert (SP. A), met de steun van Dirk Van Mechelen (VLD) en Wivina Demeester (CD&V), in '99 aan gouverneur Camille Paulus heeft gegeven. Die vier mensen hebben beslist hoe het tracé zou lopen: een tunnel onder de Schelde en een brug over de stad. Van dat idee is men, ondanks alle commotie, nog geen millimeter afgeweken. Nog steeds weigert Brussel na te denken over de vraag: 'Moet het doorgaand verkeer wel door Antwerpen? Moet het daar niet veeleer rond?' Doorgaand verkeer is een bedreiging voor het voortbestaan van een stad. In een stad werk je, leef je, heb je lief.»

- Laatste poging: wat betekent nee als resultaat van de volksraadpleging nu precies?
Van Hees «Dat Ring 1 niét op die manier gesloten wordt! Dat zij weer gaan nadenken! Ik hoef niet te zeggen wat zij moeten doen! Zij hebben de volksraadpleging verengd
tot één enkele vraag, niet Ademloos.»
- Waarom zegt u niet gewoon waar het op staat?
Van Hees «Als ik zeg wat het alternatief kan zijn, open ik de doos van Pandora.»
- U vreest, met een pleidooi voor de aanleg van Ring 2 rond Antwerpen, een heftige reactie in het Waasland?
Van Hees (zwijgt)
3. Terug naar het begin. Wat heeft u in deze kwestie de ogen geopend?
Van Hees «Het inzicht is geleidelijk ontstaan. Ik woon op Linkeroever. Enkele jaren geleden krijg ik een uitnodiging in de bus: Kris Peeters, minister van Openbare Werken, komt spreken over de Oosterweelverbinding. Ik daarheen. Ik hoor de plannen aan: Peeters wil de Ring sluiten en het vrachtverkeer uit de Kennedytunnel bannen
- de vrachtwagens zullen voortaan rechtstreeks door Linkeroever rijden, dwars door het Sint-Annabos. Na zijn uiteenzetting stel ik in al mijn onschuld een vraag: 'Meneer Peeters, kunt u me vertellen om hoeveel vrachtwagens het gaat?' Antwoord: 'Het is te vroeg om daarop te antwoorden.' Eén jaar later stel ik dezelfde vraag na een voordracht van Ludo Van Campenhout. Wéér geen antwoord. Nog een halfjaar later licht een vertegenwoordiger van BAM (Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel, coördineert de werken, red.) de plannen toe in een bejaardencentrum. Ik herhaal mijn vraag vruchteloos, tot drie keer toe, en ik zeg erbij dat ik in een vorig leven VVL-BBDO heb geleid, het op één na grootste reclamebureau van dit land, en dat ik dus wel iets van communicatie weet. Zegt die man van BAM: 'Meneer Van Hees, u weet als professional ook dat je sommige vragen niet beantwoordt.'
»Die herhaalde weigering heeft geleid tot mijn hoogstpersoonlijke protest tijdens de Antwerp Ten Miles. In mijn voortuin, langs het parcours, heb ik een spandoek ontrold met het opschrift: L0 zegt NO tegen de camionnenbaan door het Sint-Annabos!' Ik dacht dat ik wereldnieuws maakte. Maar CNN heb ik niet gesproken (lacht).
»Het triggermoment was een presentatie van StRaten-Generaal (andere actiegroep tegen de Lange Wapperbrug, red.) in november 2007. Dokter Guido Verbeke zei daar: 'Voor mij, als arts, is zwijgen geen optie. Dat is strijdig met mijn eed.' Hij móést over het dossier spreken, vond hij, vanwege de gezondheidsrisico's: geluidsoverlast, fijn stof, pollutie in de breedste zin van het woord. Antwerpen is sowieso een hotspot met de haven. Een boot die aanmeert, maakt evenveel fijn stof als vijftigduizend voertuigen. En daar zou nog eens al dat zware verkeer bovenop komen! Dat kon niet.
»Derde kerstdag hebben we, aan mijn keukentafel, het dossier aangepakt: Guido Verbeke zou het medische aspect voor zijn rekening nemen, ik de communicatie. 2 januari 2008 hielden we onze eerste werkvergadering, in een café op Sint-Anneke Plage. Met vijf mensen hebben we besloten: we gaan ervoor.»
 

LANGE WAPPER: DE ENQUETE
't Stad is in de ban van de brug. En dat zal zo blijven tot 18 oktober, de dag van de volksraadpleging. Dat blijkt uit een enquête die Humo en de VRT vorige week organiseerden. Een representatief staal van 267 inwoners uit de stad Antwerpen en haar deelgemeenten liet aan de telefoon weten er nog niet uit te zijn: moet het doorgaand verkeer in Antwerpen nu door de lucht of onder de grond? De weg ligt nog altijd breed open: voor- en tegenstanders van de Lange Wapper zijn aan elkaar gewaagd.
Overlopen we even de drie vragen van de enquête:
1. Op 18 oktober organiseert het Antwerpse stadsbestuur een volksraadpleging over de aanleg van het zogenoemde BAM-tracé van Linkeroever naar Antwerpen-Noord via een brug, de Lange Wapper. Gaat u aan die volksraadpleging deelnemen?
Ja, zegt 48 procent. Nee, zegt 45 procent. Weet het nog niet, zegt 7
procent. 48 procent is opmerkelijk veel: de kans is gering dat het benodigde quotum - tien procent van de inwoners - niét wordt gehaald. Mannen zijn meer geneigd aan de volksraadpleging deel te nemen dan vrouwen: 56 procent tegenover 41 procent. Maar het grootste verschil zit 'm in de opleidingsgraad van de respondenten: lager opgeleiden (37 procent) blijken minder geïnteresseerd dan hoger opgeleiden (68 procent).
2. Bent u voor of tegen het BAM-tracé met de Lange Wapper-brug?

Tegen, zegt 47 procent van degenen die zullen deelnemen aan de volksraadpleging. Voor, zegt 41 procent. Close finish! Als we álle antwoorden in rekening brengen, dus ook van degenen die beweren zich op 18 oktober niet te zullen uitspreken, is het resultaat even nipt maar dan andersom: 44 procent is voor, 37 procent tegen. Beslissend lijkt dus te worden hoeveel mensen uiteindelijk zullen stemmen. Overigens: het percentage onbeslisten (12 procent) is groot genoeg om de uitslag onvoorspelbaar te maken.

Ook hier is het verschillende stemgedrag van mannen en vrouwen opmerkelijk: 52 procent van de mannelijke stemmers is voor, tegenover slechts 26 procent van de vrouwelijke stemmers. Dat meer mannen geneigd zijn te gaan stemmen, zou dus in het voordeel van het BAM-tracé kunnen spelen.

3. Bent u voor of tegen het alternatieve tracé - het zogenoemde Arup-tracé - dat in plaats van een brug in een tunnel onder de haven voorziet?

De vraag die in het referendum niet gesteld mocht worden: bent u voor of tegen een tunnel? Voor, zegt 52 procent van degenen die zeker zullen stemmen. Tegen, zegt 32 procent. Het verschil is duidelijk: het Arup-tracé heeft meer voorstanders en minder tegenstanders dan het BAM-tracé. Opmerkelijk is dat het verschil zelfs nog een tikje groter is bij alle respondenten, de zelfverklaarde niet-stemmers inbegrepen dus. Zou Kris Peeters dan toch geweten hebben waarom hij deze vraag uit de volksraadpleging moest houden?
Ter vergelijking: op 24 juni 2008 bracht Humo de resultaten van een soortgelijke enquête. Op de vraag 'Wat vindt u van de Lange Wapper-brug?' antwoordde toen 28 procent met 'ik ben voor', 35 procent met 'ik verkies een tunnel', 25 procent met 'ik verkies een brug verder weg van de stad', en 12 procent had geen mening. Maar goed, zoveel keuze hebben de Antwerpenaren binnenkort niet. 't Is voor of tegen de Brug van de Eeuw. (ja)
 

- Wat was de strategie?
Van Hees «De brug moet weg.»
- En het middel: angst zaaien met verhalen over grote gezondheidsrisico's?
Van Hees «Sensibiliseren. De brug is naast een gezondheidsprobleem ook een ethisch probleem: fijn stof
werkt het meest in op de zwaksten in de samenleving, kinderen en ouderen. En waar komt het tracé? Zoals dat altijd gebeurt bij grote infrastructuurwerken: in de meest achtergestelde buurten, Deurne-Noord, Merksem en Antwerpen-Noord.
»4 maart hebben we voor het eerst gecommuniceerd. Binnen drie maanden hadden we een dossier dat nog altijd staat als een huis, met informatie van uitstekend ingevoerde experts uit alle mogelijke domeinen. De media hebben het snel opgepikt: het dossier Fijn Stof verscheen in Humo, en het debat zou niet meer verstommen.»
4. Vzw Ademloos was een clubje goedmenende gepensioneerden. U nam het op tegen BAM, een emanatie van de Vlaamse regering -David tegen Goliath. Hoeveel kans gaf u zichzelf?
Van Hees «Ik ben een grenzeloze optimist: het is nog véél langzamer gegaan dan ik gedacht had (lacht). Nee, ik meen het: ik heb een onwankelbaar geloof in de goede afloop. We hebben gewoon een hartstikke goed dossier, en niemand van ons heeft een persoonlijk belang.»
5. Het logo van Ademloos lijkt verdacht veel op de A van Antwerpen. Vrolijk plagiaat?
Van Hees «Grimmig plagiaat. De balk van de A is een strop - het tracé is de strop rond Antwerpen. En 'ademloos' is een gewéldig woord:
het kan zowel verrukking als verdrukking weergeven.»
- U hebt de A van burgemeester Patrick Janssens gekaapt.
Van Hees «Natuurlijk. Het gaat over Antwerpen.»
- En het gaat ook over Janssens versus Van Hees. U hebt Janssens indertijd nog aangenomen bij reclamebureau WL-BBDO.
Van Hees «In het begin speelde dat bij hém. Wij hebben er niet de aandacht op gevestigd. Het gaf onze strijd een interessante dimensie - het antagonisme tussen 'vader en zoon', 'werkgever en werknemer' - maar onze tegenstrevers zitten niet op 't Schoon Verdiep. Onze tegenstrevers zitten aan de Rijnkaai - de BAM - en in Brussel.' ?
 6. Janssens heeft in dit dossier een wel zeer bochtig parcours gelopen. Eerst was hij volgens insiders tegen Lange Wapper, toen was hij voor, nu is hij weer tegen.

Van Hees «Patrick hecht veel waarde aan architectuur. Sla er zijn publicaties op na: stadsontwikkeling staat centraal in zijn project als burgemeester. Hij weet ook dat de twee Italiaanse architecten die het structuurplan van Antwerpen hebben getekend, een klacht hebben ingediend tegen de sluiting van Ring 1: het ronde kreng is slecht voor de inwoners van de stad. Zoiets raakt Patrick, ongetwijfeld.
»Dán wordt hij burgemeester in bijzonder moeilijke omstandigheden, hij heeft alle moeite van de wereld om zijn coalitie bij elkaar te houden, en u weet ook: the job makes the man. Hij moest de eenheid bewaren. En hij had vernomen hoe het de politieke tegenstrevers van het eerste uur was vergaan. Baron Delwaide (VLD) bijvoorbeeld, de havenschepen, stond van meet af aan zeer kritisch tegenover de sluiting van Ring 1. Hij is naar Brussel geroepen, waar Dirk Van Mechelen hem heeft bedreigd met het einde van zijn politieke carrière. Delwaide kwam terug naar Antwerpen als kandidaat-burgemeester voor de VLD: over de Lange Wapper hebben we hem nooit meer gehoord.»
- Is Patrick Janssens ook onder druk gezet vanuit Brussel?
Van Hees «Zonder enige twijfel.»
- Door Stevaert?
Van Hees «Dit was een Stevaert-dossier, en dat is het nog altijd: viceminister-president Ingrid Lieten is Stevaert. Nu SP.A-voorzitter Caroline Gennez zich tegen Lange Wapper keert, hoor je Lieten niet. Geen woord.
«Het is wel interessant even te kijken wie de Vlaamse regering bevolkt. Philippe Muyters (N-VA), tien jaar lang als gedelegeerd bestuurder van VOKA pleitbezorger van BAM, niet verkozen, maar op slag minister van Werk en Begroting. Mevrouw Lieten (SP.A), ook \ niet verkozen, sinds 2003 beheerder van BAM, nu viceminister-president. Minister-president Kris g Peeters (CD&V), ex-Unizo, niet verkozen in 2004, ook nog altijd een pleitbezorger van BAM. In de drie partijen zitten de minnaars van BAM op cruciale posities. Het heeft er de schijn van dat de houding tegenover BAM de bepalende factor
is geweest in de samenstelling van de Vlaamse regering.»
- Ziet u geen spoken?
Van Hees «Het heeft er de schijn van, zeg ik.»
7. Nog even over Janssens: waarom is hij nu uiteindelijk dan toch tegen? Electorale overwegingen?
Van Hees «Dat bestrijd ik. Hij is gekeerd na de eerste studie van het internationale ingenieursbureau Arup, met de conclusie dat een tunnel wel degelijk zin heeft. BAM heeft vier jaar lang beweerd dat er geen alternatieven waren. 'Oké,' zal Patrick gedacht hebben, 'BAM barst van de ingenieurs: zij zullen het wel weten.' Maar uit het eerste internationale onderzoek bleek dus dat ze het niét wisten.»
- Dat had hij al veel langer kunnen weten, als hij zijn oor te luisteren had gelegd bij die andere onvermoeibare actiegroep, StRaten-Generaal.
Van Hees «Patrick is een publiek figuur die rekening hoort te houden met coalities in Antwerpen én Brussel. Het Masterplan voor de Mobiliteit in Antwerpen (waarvan de sluiting van de Ring deel uitmaakt, red.) is een project van het Vlaams Gewest. StRaten-Generaal zijn twee man en een paardenkop die achter een keukentafel zitten

 'Kris Peeters beweert dat we met de tunnel van Arup pas in 2021 klaar zouden zijn. Waar haalt hij het? In Madrid is een soortgelijk project, vanaf het politieke besluit tot de afwerking, uitgevoerd in vier jaar.'

- niet moeilijk om van hen een karikatuur te maken. Maar plotseling krijgt dat duo gelijk van het grootste ingenieursbureau van de wereld! Janssens was al die tijd verkeerd ingelicht.»
- Hij had een alibi?
Van Hees «Het is verkeerd Janssens met de vinger te wijzen. Eric Anthonis (CD&V) heeft ook gezegd dat hij door BAM bedrogen is. Dat kun je met alle politici doen.»
- Precies: zelfs Groen!, Mieke Vogels uit Deurne op kop, maakte lange tijd geen bezwaar tegen Lange Wapper.
Van Hees «Als je beslist deel te gaan uitmaken van de macht, moet je compromissen sluiten. Dan gooi je een deel van je principes overboord om een ander deel te verwezenlijken.»
- Hadden de groenen hun ziel verkocht in het Oosterweeldossier?
Van Hees «Dat vinden ze inmiddels zelf ook. De groenen hebben zich in één termijn kapotgeregeerd. Tragisch.»
- De enige groene die zich van meet af aan kritisch heeft opgesteld, was Vlaams Parlementslid Rudi Daems. Samen met Jan Peumans van N-VA.
Van Hees «De eerlijkheid gebiedt me aan dat rijtje de naam van Jan Penris (VB) toe te voegen.»
- U bent niet rancuneus tegenover al die politici die nu hun kar hebben gekeerd: 'Walk and don't look back'?
Van Hees «Dit is voor mij géén persoonlijke zaak. Ik kom uit de reclame, een business die teert op Ie choc des idéés. Een intens, niet-persoonlijk debat is deel van mijn cultuur.»
8. U hebt ooit in een opiniestuk uitgelegd waarvoor het letterwoord BAM staat: Bedrog, Arrogantie en Macht.

Van Hees (knikt)
- 'Een staat in de staat,' hebt u ook gezegd.
Van Hees «'Een staat in de staat, een stad in de stad, een district in een district.' BAM is arrogant. Weigert de dingen bij hun naam te noemen, manipuleert de waarheid. BAM beweert bijvoorbeeld dat het op Linkeroever één miljoen vierkante meter natuurgebied creëert. Ik woon op Linkeroever, en ik heb hun gevraagd alvast de eerste vierkante meter nieuw natuurgebied aan te wijzen. Die bestaat niet! Andere bewering: BAM zal 2.750.000 nieuwe bomen aanplanten. Maar het Sint-Annabos, 100 hectare groot, wordt wel gekapt! Voor de aanleg van een slibstort! Die 2.750.000 bomen staan hier al!
«Mijn grootste bezwaar tegen BAM is hun totale gebrek aan empathie. In het Sint-Annabos bevindt zich Hof ter Schelde, het grootste revalidatiecentrum van Antwerpen. In de onmiddellijke omgeving zullen volgens de plannen pompen komen te staan die dag en nacht het slibstort zullen ontwateren. De grootste asfaltfabriek zal op 200 meter van Zwijndrecht komen te staan, terwijl er alternatieven in industriezones zijn. 'Jamaar,' zegt BAM, 'dan zouden we meer kilometers moeten omrijden met het asfalt, dat veroorzaakt ook fijn stof.' Onredelijk én oneerlijk!
»De betonbreukinstallatie komt in de buurt van drie kinderdagverblijven. Volgens de voorschriften van het Vlaams Gewest moet beton per schip worden afgevoerd om elders, buiten de bebouwde kom, te worden gebroken. Maar dat gebeurt niet, al is er water genoeg in de buurt. Het is te duur.»
- Is BAM ondemocratisch?
Van Hees «BAM is een publiek-private samenwerkingsstructuur. Niks op tegen, alleen: de privé-geldschieters hebben een vinger in de pap bij alle beslissingen over mobiliteit in deze stad. Wie kiest voor de Lange Wapper, legt elke beslissing voortaan in de handen van de financiers van BAM! Met andere woorden: de burgemeester zal niet meer kunnen beslissen zonder het fiat van BAM. God verhoede, maar stél dat de volksraadpleging uitwijst dat de Lange Wapper er toch komt: dan is elke beperking van het zware verkeer door de stad in strijd met de belangen van BAM. BAM zal dat niet toestaan. In wat voor land leven we dan?»
- Wie zijn de financiers van BAM?
Van Hees «Een banken- en aannemersconsortium.»
- Met aan het hoofd Karel Vinck, nog een oude bekende van u.

Van Hees «Karel is een bekwaam man. Maar ook voor hem geldt: de functie creëert de man. Hem hoor je niks kritisch meer zeggen over Lange Wapper. Zijn opdracht was: een groter draagvlak voor het viaduct creëren. Als hij ergens niét in is geslaagd, is het dat wel.»
- Omdat hij u tegen heeft?
Van Hees «Omdat hij stilaan ademloos is (lacht).»
9. Wat is de strategie van BAM?

Van Hees «Het sleutelwoord is: gijzelen. Men wist dat er contestatie zou komen, dus wat heeft men gedaan? Alle verlangens van de verschillende politieke partijen op één hoop gegooid en dat het Masterplan voor de Mobiliteit in Antwerpen genoemd. Er was voor elk wat wils: fietspaden voor de groenen, tramlijnen voor de rooien, een zinktunnel voor de tsjeven en een brug voor de liberalen. Alleen, tachtig procent van het Masterplan bestaat wél uit de sluiting van Ring 1. De overige twintig procent zijn zoethoudertjes.
»Marc Van Peel (CD&V) heeft ooit verklaard: 'Wie tegen de Lange Wapper is, is ook tegen de aanleg van nieuwe fietspaden.' Ik heb het laten berekenen: 0,3 procent van het budget van het Masterplan gaat naar fietspaden! Fietsers worden gegijzeld voor peanuts. Gebruikers van het openbaar vervoer: idem. Terwijl het in wezen gaat om: tachtig procent van het budget voor het sluiten van de Ring, is dat een goed plan of niet? That's the question. Niet het Masterplan.
»Weet u waarom in de volksraadpleging maar één vraag mocht worden gesteld? Er is paniek bij BAM. Blote, rauwe paniek. Er lopen twee gerechtelijke klachten tegen BAM: het zou weleens verregaande juridische gevolgen kunnen hebben als er een vraag over het tunneltracé wordt toegevoegd.
»Eén klacht komt van Groen!: BAM heeft in zijn milieu-effectenrapport beweerd dat er geen alternatieven voor een viaduct waren. Die waren er wél, alleen heeft BAM ze niet willen zien. De klacht zit bij de rechtbank van eerste aanleg. Maar weet u welke schadeclaim Noriant (bouwheer van BAM, red.) tegen Groen! heeft ingediend? Tien miljoen euro! Als Groen! om wat voor reden dan ook het proces verliest, bestaat de partij niet meer. Hal-lu-ci-nant!
»En dan is er nog de klacht bij de Raad van State van Gunther Dieltjens, zaakvoerder van Het Pomphuis. Dieltjens noemt de brug een aantasting van zijn belang. Tot algemene verbijstering bij de BAM heeft de auditeur van de Raad van State hem daarin gelijk gegeven. Dan zit je al ver, hè. Dan heb je meer dan negentig procent kans dat de Raad van State je binnenkort volgt.
»De auditeur beriep zich vooral op het argument van belangenvermenging: de auteur van het milieu-effectenrapport werkte ook voor BAM. Dat is, tot twee keer toe, aan minister Hilde Crevits gesignaleerd door de ombudsdienst van het Vlaams Parlement; ze heeft het signaal twee keer genegeerd. Crevits is intussen gepromoveerd in de Vlaamse regering: ze is nog beter geplaatst om de belangen van BAM te dienen. Ziet u het ook stilaan? Dit lijkt meer op systeem dan op toeval.
»Hét argument van de BAM is nu: als ons plan niet wordt uitgevoerd, treedt er alweer uitstel op en wordt het verkeersinfarct nog groter. 'Wij hebben een voorsprong,' zeggen ze. Ja, ze hebben hun voorsprong bij elkaar gelogen. Kris Peeters beweert dat we met de uitvoering van de tunnel van Arup pas in 2021 klaar zouden zijn. Waar haalt hij het? In Madrid is een soortgelijk project, vanaf het politieke besluit tot de afwerking, uitgevoerd in vier jaar.
«Ziet u waar het allemaal naartoe gaat? Er mag geen tweede tracé komen. Niet van BAM, niet van Noriant, niet van de Vlaamse regering - uw enquête wijst ook uit dat de tunnel bij een ruime meerderheid van de Antwerpse bevolking alternatief nummer één is. Peeters wist dat on-ge-twij-feld. Snapt u?
Men sterft nog liever op het altaar van het eerste tracé dan het tweede tracé enige ruimte te geven. Want dat zou, op het niveau van de rechtspraak, enig gewicht kunnen krijgen en BAM, Noriant en de Vlaamse regering in het ongelijk stellen.»
10. U hebt het verwijt van populisme gekregen.

Van Hees «Ja?»
- Jazeker, toen u de gehandicapte kinderen van het bedreigde Sint-Jozefinstituut op de Grote Markt liet picknicken.
Van Hees «'Kindermisbruik' heeft men het genoemd. Hét dieptepunt in de campagne, keihard op de man gespeeld.
»Láát ik duidelijk zijn: ik heb geen kinderen - zware longpatiënten - laten betogen. Dat heeft de school gedaan. De brug komt op vijf meter van hun speeltuin, op vijftien meter van een lab dat trillingvrij moet blijven, maar voor de politiek bestond de school niet. Daarop heeft de school besloten: als de politiek niet naar ons komt, gaan wij naar de politiek toe.»

 'Het is verkeerd Patrick Janssens met de vinger te wijzen. Janssens was verkeerd ingelicht.'
- Als reclamemaker zult u het vast een prima idee hebben gevonden: bedreigde kinderen die demonstreren in hartje Antwerpen.

Van Hees «Het was een uitstekend idee: je kunt de verschrikkelijke gang van zaken in dit dossier niet beter illustreren dan met deze jonge, weerloze mensen. Maar dat maakt mij er nog niet verantwoordelijk voor. Het is zelfs niet bij me opgekomen. Ik ken die problematiek hoogstpersoonlijk, moet u weten.»
- U hebt zelf een gehandicapte dochter.
Van Hees «Ze is epileptisch, ze verblijft in een instelling in Nederland. De organisatoren van die demonstratie wisten van mijn privé-situatie. Ze wisten ook dat ik zoiets nooit zou doen - dat is voor mij over de grens. Jammer dat ze niet hardop zeggen dat ik die betoging niet méé georganiseerd heb. Dat doet pijn, maar ik weet waarom ze zwijgen: ze onderhandelen over een verhuizing van de school. Dat is de reden van hun stilzwijgen.»
11. Hoeveel van u persoonlijk zit in deze strijd?
Van Hees «Als het gaat om gezondheid, ben ik meer dan gemiddeld gesensibiliseerd. Maar wat mij het meest stoort, is de botte weigering om te antwoorden op een eenvoudige vraag: 'Hoeveel camions zullen er door onze achtertuin rijden?'»
- U bent er al anderhalf jaar lang volledig door in beslag genomen. Onbezoldigd?
Van Hees «Natuurlijk.»
- Hoeveel mails hebt u al gestuurd?
Van Hees «Individuele mails? Vijfentwintigduizend.»
- Is er een dieperliggend motief?

Van Hees «Na Zwarte Zondag, de verkiezingsoverwinning van extreemrechts in 1991, heb ik besloten dat ik iets moest doen. Ik heb toen een actie opgezet, Hand in Hand, samen met onder anderen Patrick Janssens - één van de mooiste projecten uit mijn hele carrière. Maar van nature ben ik helemaal niet zo'n actievoerder.»
- Begint Hand in Hand bij het slechte geweten van de reclamemaker? Eindelijk iets verkopen wat zin heeft?
Van Hees «Ook. In '97 ben ik gestopt met werken, maar ik ben een selfmade man, en ik ben altijd bezig gebleven met mezelf te maken: ik heb leren koken, ben duizenden kilmeters wezen fietsen, ben hertrouwd ook. 'Misschien ga ik ooit nog wel iets doen,' heb ik mezelf altijd voorgehouden, 'maar dan moet het maatschappelijk relevant zijn.'
'Het heeft er de schijn van dat de houding tegenover BAM de bepalende factor is geweest in de samenstelling van de Vlaamse regering. De minnaars van BAM zitten op cruciale posities: Philippe Muyters, Ingrid Lieten, Kris Peeters.'

»Met het kantoor hébben we maatschappelijk relevante campagnes gemaakt: over aids, 11.11.11, Hand in Hand. Dat zijn de dingen waar ik achteraf het meest trots op ben, niet de tien procent marktaandeel extra die we Douwe Egberts of Stassano hebben bezorgd. Dat is fijn voor de opdrachtgever, de aandeelhouders en de werknemers, maar iemand anders geeft die tien procent wel af - de maatschappelijke waarde is nul.
»Als ouwe peer heb ik, voor ik met Ademloos begon, aan de anderen gevraagd: 'Zullen we nog één keer een steen in de Schelde werpen om het water anders te laten lopen?' Ja, zei iedereen. Dat bond ons.»
12. En nu neemt u, ex-initiatiefnemer van Hand in Hand, de door het Vlaams Belang verzamelde handtekeningen tegen Lange Wapper dankbaar in ontvangst.

Van Hees «Ademloos is apolitiek. De PvdA heeft ons geholpen, Groen!, SP.A én Vlaams Belang. En waarom ook niet? Rond fijn stof ligt geen cordon sanitaire. Je kunt niet zeggen: 'Laat die van het VB maar fijn stof vreten!'»
- Patrick Janssens, de andere ex-initiatiefnemer van Hand in Hand, heeft als burgemeester wél een onderscheid gemaakt. Hij wilde geen wisselmeerderheid met het Vlaams Belang vormen om twee vragen op de volksraadpleging te krijgen.

Van Hees «Philip Heylen (CD&V) had hem het mes op de keel gezet: 'Als Janssens het cordon sanitaire doorbreekt, is de stad de komende drie jaar onbestuurbaar.'
De burgemeester is gechanteerd door CD&V. In het Antwerpse regeerakkoord zul je niks aantreffen over volksraadplegingen: men had dus perfect ieder voorzich naar eer en geweten kunnen laten spreken. Maar dat ging dus niet. En nu is er ruzie all over the place, van Brussel tot 't Schoon Verdiep.»
13. Even over het alternatief waar StRaten-Generaal en Ademloos voor ijveren: een tunnel. Daar zijn volgens De Standaard meer nadelen aan verbonden dan aanvankelijk gedacht: het fijn stof zou niet zo makkelijk af te zuigen zijn, het tracé loopt onder Seveso-bedrijven, de hellingsgraad is te groot en het is nog behoorlijk duur ook.

Van Hees «Moet de stad gesaneerd worden, of moet de concentratie aan vrachtverkeer door de stad nog toenemen? Het antwoord is simpel: het pollutieniveau is al te hoog, dus de stad moet gesaneerd worden. En ondanks alle mist van BAM zijn er wel degelijk middelen om dat te doen. Je zou verwachten dat iedereen dan een gat in de lucht springt: de ramp kan worden tegengehouden! Maar nee, men blijft de oplossing doelbewust killen.»

- Oké, maar probeert u de tegenargumenten te weerleggen.

Van Hees «Moet ik dat? Ik ben geen ingenieur. In elk geval: een viaduct is slecht. En de technologie van het tunnelboren wordt steeds beter. Dat van die Seveso-bedrijven kan ik niet beoordelen. Alleen, in Zaventem heeft men een soortgelijke tunnel geboord: die week maar achttien millimeter af van de
oorspronkelijke metingen. Fijn stof afzuigen kan ook perfect, lees ik in Nederlandse rapporten. Wie beweert dat het niet kan, beoogt maar één ding: voorkomen dat er op een zindelijke manier over de tunnel wordt gediscussieerd. (Zucht) Dit is Italiaans voetbal van de slechtste soort. Catenaccio in het kwadraat! Het tweede tracé moet dood, in opdracht van de Vlaamse fine fleur. Nou, die verbetenheid roept meer vragen dan antwoorden op.»
14. Hoe hebt u met zo weinig middelen zoveel weerklank gekregen?
Van Hees «Vakmanschap (lacht).»
- Niet te bescheiden.
Van Hees «Kijk, ik weet iets van merken. Een merk is een dood ding. Dus moet je het vullen met waarden, in ons geval: gezondheid en democratie. Daarna moet je het activeren, met een petitie en een volksraadpleging. Zo blijf je de media boeien. Wij hebben niet de macht van Karei Vinck of Kris Peeters om de media onze oekazes mee te delen. Wij moeten zélf nieuws creëren.»
- Blijf vooral glimlachen, zegt u tegen uw medewerkers. Zit er een spiritueel mens in u verscholen?
Van Hees «Een betrokken mens. Ik ben een overtuigd humanist en democraat, met een aanspreekbaar rechtvaardigheidsgevoel. Als humanist voel je je des te meer verantwoordelijk: als Hij er niet is, moet je het zelf doen.»
- En toch hebt u er tot het laatst alles aan gedaan om geen voorzitter van Ademloos te worden.
Van Hees «Ik wist welke prijs ik zou betalen: ik ben intussen een workaholic van 69. En het leek me ook beter geen Nederlander als uithangbord te nemen.»
- Blijkbaar is het toch belangrijk dat u Nederlander bent.
Van Hees «Natuurlijk! Ik ben een migrant. Als het over migranten gaat, spreekt men meestal van integratie terwijl men assimilatie bedoelt. Maar de rijkdom zit 'm net in de niét-assimilatie: de bestaande cultuur die zich openzet voor de nieuwkomer en vice versa - in die kruisbestuiving ontstaan de mooiste dingen. Dat heb ik van wijlen Edward Said geleerd, de pleitbezorger van de Palestijnse zaak.
»U moet weten: ik heb mezelf lang niet begrepen. Vanaf 1957 heb ik vier jaar lang in de meest erbarmelijke omstandigheden in Parijs geleefd. Om één of andere reden moest ik uit Eindhoven weg, naar het Bois de Boulogne, waar ik vervolgens niks deed: ik ging niet naar de Sacré-Coeur of het Louvre, ik liep daar rond. Ik was daar. Het pure existentialisme. Wat ik niet kende, heb ik daar beleefd. Pas vele jaren later heb ik ingezien waarom ik daar moest zijn: het was de dichtstbijzijnde Stad, een onbekende wereld die me aantrok, met zijn veelkleurigheid en veel-geurigheid. Ik ben geboren op het platteland, maar de stad is mijn biotoop. Mijn zijn. En Antwerpen is een prachtige stad.
«Ademloos vertelt het ultieme verhaal van geloof, hoop en liefde. Ik geloof dat wij de strijd om de stad kunnen winnen. Ik hoop dat wij de mensen van goede wil daarop kunnen aanspreken. En men moet daar niks anders achter zoeken dan liefde voor de stad. Dáárom zijn wij niet te verslaan.»
15. Wanneer gaat u in de politiek?
Van Hees «Het zou in strijd zijn met alles waarvoor Ademloos staat.»
- U had ook kunnen antwoorden: 'Nooit.'
Van Hees «Zeg nooit nooit. Ik weet niet wat er gaat gebeuren. Het is niet de ambitie van Ademloos of Wim van Hees. Onze ambitie is: die brug tegenhouden.»
- En desnoods gaat u daarvoor in de politiek?
Van Hees «lf the worst comes to the worst. Maar ik hoop van niet. Ik wil mijn leven terug.»
Jan Antonissen Foto's Stephan Peleman
15 SEPTEMBER 2009
HUMO-43