De burgemeester, zijn ex-baas en de restauranthouder

Antwerpen houdt zich klaar voor het referendum over de Oosterweelverbinding zondag. De Antwerpse werken mogen dan het toneel zijn van een flink moddergevecht, ze zijn ook het voorwerp van een uitputtende juridische strijd. De deelnemers zijn dezelfde, hun wapens anders. En die strijd is zondag nog niet gestreden.

De politieke veldslag rond de Lange Wapper is genoegzaam bekend. De Vlaamse paars-groene regering startte de plannen op, de regeringen -Leterme en -Peeters I werkten ze verder uit. Maar toen groeide het protest van de straatcomités, ging Groen! overstag, waarna ook de sp.a van mening veranderde en uiteindelijk iedere partij wel op een of ander punt een bocht nam. En dit weekend volgt een referendum om het allemaal eens uit te klaren.
Maar parallel aan dat politieke gevecht wordt een veel minder bekende juridische strijd gevoerd. Die is minstens even relevant. Zonder bouwvergunning geen Lange Wapper.
De hoofdrolspelers van de politieke strijd zijn in dat schaduwgevecht dezelfde: de Vlaamse regering, de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM), de Antwerpse burgemeester Patrick Janssens (sp.a) en de actiecomités
stRaten-generaal en Ademloos. Dat laatste wordt aangevoerd door Wim Van Hees, de reclameman die tot 1997 nog de baas was van Janssens.
Allemaal dezelfde hoofdrolspelers? Neen, in het juridische gevecht hebben de tegenstanders van de brug nog een mannetje extra: een uitbater van een Antwerps restaurant in de schaduw van de Lange Wapper.

Laten we beginnen met de Vlaamse regering. Die tekende het Masterplan Antwerpen uit en liet daarover een milieueffectrapport opmaken. Daarin bestuderen ambtenaren welke impact de geplande werken zullen hebben op hun omgeving. Ze voeren daartoe een zogenaamd openbaar onderzoek, waarbij iedereen die hinder vreest zijn bezwaren bekend kan maken. Daar komen actiecomités als stRaten-generaal en Ademloos in beeld. Ze kunnen meteen proberen de plannen te dwarsbomen. De Vlaamse regering bekijkt die bezwaren en beslist dan of de plannen kunnen doorgaan.
Voor een kolossale werf als de Antwerpse werken gebeurt die oefening niet één maar vier keer. Eerst was er het milieueffectrapport. Vervolgens maakte de Vlaamse regering het ruimtelijk uitvoeringsplan voor de Oosterweelverbinding op, waarin de grote lijnen van het tracé stonden. Daarop diende de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) de bouwaanvraag voor de Lange Wapper in, en ook daarbij hoorde een milieueffectrapport.

Met die bouwvergunning begint het spel pas echt goed. Want vooraleer de Vlaamse regering het groene licht kan geven aan de bouwvergunning, is er niet alleen een openbaar onderzoek en de mogelijkheid om bezwaarschriften in te dienen. De Vlaamse administratie moet ook adviezen vragen aan Jan en alleman.
Gaat de Oosterweelverbinding door een bosgebied? Advies vereist van de afdeling Natuur en Bos van de provincie Antwerpen.

Ligt dat bos ook voor een deel in het Waasland? Ook advies van Natuur en Bos Oost-Vlaanderen nodig. Liggen er onder de geplande weg leidingen? Advies van Fluxys of van wie ook de leidingen zijn. Loopt de brug over havengebied, gaat ze over een spoorweg, staat ze dicht bij een beschermd monument,...? Advies van de bevoegde instanties. Alles bij elkaar verzamelt de Vlaamse administratie over de Lange Wapper dertig tot veertig adviezen.
Om slechts een van die adviezen draait het referendum van zondag.
De stad Antwerpen wil eerst weten wat haar inwoners van de Lange Wapper denken vooraleer ze de Vlaamse regering haar mening wil meedelen. Patrick Janssens wil negatief adviseren. Zijn vroegere baas Wim van Hees en zijn actiecomité ook. De Antwerpse CD&V niet.
LUCHTLEDIGE
Maar hier daagt de extra troef van Janssens en zijn voormalige reclamebaas op: restauranthouder Gunther Dieltjens. De uitbater van het Pomphuis, een restaurant dat in de schaduw dreigt te belanden van het fameuze Lange Wapper-viaduct, vindt dat met dat ruimtelijk uitvoeringsplan niet alles volgens het boekje is gelopen. Hij trok daarom naar de Raad van State. Die heeft nog geen arrest geveld, maar als hij gelijk krijgt, is er geen ruimtelijk uitvoeringsplan waarop de Lange Wapper kan worden ingetekend. De bouwvergunning zweeft als het ware in het luchtledige. Alles moet dan opnieuw.
De zaak van het Pomphuis is symptomatisch voor de heisa rond de Lange Wapper. Er zijn loodzware procedures om ergernis tegen te gaan en bezwaren te counteren. Maar de restauranthouder vertrouwt ze niet. En de mensen die het referendum vroegen en kregen evenmin.
DERTIG DAGEN
Maar hoe weinig vertrouwen er ook moge zijn in de juridische procedures, na zondag lopen die gewoon door. De volksraadpleging is daarom niet het eindpunt. Want stel dat de Vlaamse regering beslist de bouwvergunning voor de Lange Wapper toe te kennen, dan kunnen de actiecomités of de stad Antwerpen binnen dertig dagen die beslissing aanvechten voor de Raad voor het Vergunningenbeleid. En mochten ze daarna menen dat de wetten verkeerd zijn toegepast, kunnen ze nog naar de Raad van State.
En als de Vlaamse regering beslist dat de BAM de plannen voor de Lange Wapper licht moet wijzigen, bijvoorbeeld voor de aansluiting in Merksem? Dan moet de bouwaanvraag opnieuw ingediend worden, met opnieuw een milieueffectrapport, een openbaar onderzoek, een reeks adviezen en bezwaren.
Wat als voor de tunnel gekozen wordt? Dan begint het héle verhaal opnieuw: milieueffectrapport, ruimtelijk uitvoeringsplan, nog een milieueffectrapport, bouwaanvraag. En telkens bezwaarschriften, openbaar onderzoek en een hele reeks adviezen.
Het referendum is niet het eindpunt. Het is wellicht gewoon een nieuw begin.

Bart Haeck

de Tijd 16-10-09