Denk na als je NMBS wil privatiseren. Er staan vele verrassingen te wachten

kade rechteroever

Het privatiseringsdebat, nooit ver weg, kreeg een nieuwe boost gedurende de zomervakantie. Er was eerst Kris Peeters (CD&V), onze vicepremier, die aankondigde dat hij het privatiseringsdebat opnieuw wou opstarten. Hij had het in eerste instantie over Belfius, maar ook over andere bedrijven waar de overheid een meerderheidsparticipatie heeft. Johan Van Overtveldt (N-VA) voegde er later een schepje aan toe: waarom ook niet de NMBS privatiseren?

Er zijn goede en slechte redenen om te privatiseren. Laten we beginnen met de goede redenen. De overheid blinkt niet uit in managementcapaciteiten. Dat heeft dikwijls tot gevolg dat de bedrijven in overheidshanden een groot gebrek aan efficiëntie kennen, wat op zijn beurt leidt tot te grote kosten die uiteindelijk moeten verhaald worden op de belastingbetaler.

 

Ik besluit hieruit dat de privatisering van Belfius een goede zaak zou zijn. Zoals het ook een goede zaak was om in het verleden het staatsmonopolie van de telefonie af te schaffen

 

Privatisering kan hier soelaas bieden, op voorwaarde dat de geprivatiseerde onderneming in een concurrentiële omgeving terechtkomt. Want het is de concurrentie met andere bedrijven die ondernemingen dwingt om de kosten te drukken en efficiëntie na te streven.

Ik besluit hieruit dat de privatisering van Belfius een goede zaak zou zijn. Zoals het ook een goede zaak was om in het verleden het staatsmonopolie van de telefonie af te schaffen. De nieuwe technologieën maakten het immers mogelijk om concurrentie te organiseren in het verschaffen van telecommunicatiediensten. In de banksector heerst er ook een redelijke graad van concurrentie. Vooruit dan maar: privatiseer Belfius. Het extra voordeel is dat de overheid zich beter kan toeleggen op de regelgeving en het toezicht op banken. Als die overheid ook bankier is, dan ontstaat er een belangenconflict bij de overheid die zelf bankier is en de bankiers moet controleren.

Britse ervaringen

Moet de NMBS geprivatiseerd worden? Hier ben ik veel minder enthousiast. Ik ben een beetje ervaringsdeskundige geworden. Ik woon de helft van het jaar in Engeland en gebruik er intensief de geprivatiseerde Britse spoorwegdiensten. Welnu, de dienstverlening is er niet beter dan in België. Er zijn vertragingen, stakingen en overvolle treinen zoals in België. Bovendien betaal ik er veel meer dan in België.

 

Een geprivatiseerde spoormaatschappij houdt geen rekening met milieu, alleen met winst. Dit heeft in Engeland geleid tot hoge tarieven tijdens de piekuren

 

Er zijn verschillende redenen waarom er geen grote voordelen van een privatisering van de NMBS te verwachten zijn. Ten eerste is het heel moeilijk om concurrentie te organiseren. Dat blijkt uit de Britse ervaring. Elk van de geprivatiseerde lijnen profiteert van haar (weliswaar tijdelijk) monopolie om veel te hoge tarieven aan te rekenen. Goed voor het bedrijf maar heel slecht voor de gebruiker.

Ten tweede houdt een geprivatiseerde spoorwegmaatschappij geen rekening met milieudoelstellingen, alleen met winst. Dit heeft in Engeland tot gevolg dat vele spoorwegmaatschappijen tijdens de piekuren heel hoge tarieven aanrekenen (meer dan het dubbele dan tijdens daluren). Dat is goed voor de winst maar heel slecht voor het milieu omdat het aan de gebruikers een prikkel geeft om met de auto naar het werk te gaan.

Ik besluit: Kris en Johan, denk na als je overweegt de NMBS te privatiseren. Er staan vele verrassingen te wachten.

Publieke investeringen

Er zijn ook heel slechte redenen om te privatiseren. De slechtste, en helaas bij politici de meest populaire, is privatisering om schuld te verminderen. De privatisering van Belfius gebruiken om met de opbrengsten van de verkoop van de overheidsparticipatie de overheidsschuld te drukken. Een heel slecht idee. Immers, die participaties brengen meer dividend op dan de kosten van de schuld. Zo een privatisering leidt tot een verarming van de overheid.

Ik heb een beter idee voor Kris en Johan. Verkoop de overheidsaandelen in Belfius en gebruik de opbrengst, niet om de schuld af te bouwen, wel om meer publieke investeringen te doen. Als die goed gekozen zijn en onze infrastructuur, onze energievoorziening en ons milieu verbeteren, hebben die ongelooflijk hoge maatschappelijke opbrengsten. Veel hoger dan wat uitgespaard wordt aan interestlasten op de schuld.

Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics.

 

De Morgen, 2017-09-05

https://www.demorgen.be/opinie/denk-na-als-je-nmbs-wil-privatiseren-er-s...

Tags: