En ja ik stem morgen "nee"

Schrijver Jeroen Olyslaegers vindt de democratie te belangrijk om aan besluiteloze politici over te laten. Olyslaegers woont en werkt in Antwerpen. Zijn jongste roman heet Wij. Wie de democratie in Antwerpen genegen is, gaat zondag stemmen, vindt Olyslaegers. "Zijn burgers niet geschikt om te oordelen? Sorry, kans verkeken."

Waddist, moat? Eire of joeng?" Als kind was ik een trage beslisser, een eeuwige twijfelaar. En wanneer die vraag ietwat vertwijfeld in mijn richting werd geroepen, sloeg ik immer rood uit en liep er al gauw kinderzweet tappelings van mijn rug. Eieren of jong? Het leek nooit uit te maken wat ik koos, als ik maar íéts koos. Om zot van te worden.

Antwerpen als politieke biotoop is heden ten dage al evenzeer om zot van te worden. Postbussen zitten vol met chic uitgegeven flyers. Affiches voor en tegen de Lange Wapper hangen in flarden aan borden, hier en daar versierd met cynische graffiti. En politici, bedrijfsleiders, drukkingsgroepen en artiesten jutten elkaar op, gaan met elkaar of tegen elkaar merkwaardige allianties aan, organiseren straatfeesten en betogingen, vallen mensen lastig in kroegen en hopen ondertussen op nog een minuut media-aandacht. Een volksreferendum wordt afgedwongen met tienduizenden handtekeningen door een actiegroep én uiteindelijk slaat iedereen dol. Democratie in full effect.

Een rechtgeaarde democraat zou moeten juichen bij al dat engagement. Stel je voor: een strijd mét inzet, mét inhoud; wat wil je nog meer? In de plaats van dat enthousiasme krijg je te lezen hoeveel bochten politicus x gemaakt heeft; hoe zeer - ai, oei - de Stad Antwerpen politiek in twee dreigt te vallen; en zie je er een paar door de modder rollen over de vraag wanneer dit referendum "relevant" wordt. Bij twintig procent opkomst? Dertig procent?

Wanneer ik havenschepen Marc Van Peel zie schuimbekken in zijn eigen zoetjesaan antidemocratisch geworden blubber ("het referendum is voor mij niet bindend"), denk ik maar een ding: "Hoe lomp kun je zijn in Antwerpen?" Wanneer ik op de radio de vraag mag horen waarom het referendum zoveel kost terwijl die vraag nooit opduikt over gewone verkiezingen, vraag ik me echt af wat daar de nieuwswaarde van is. Hoe lomp kun je... Wanneer ik ten slotte de farce rond het al dan niet mogen boren onder de petrochemische installaties helemaal verteer, vraag ik me af wie dit nu weer gestuurd heeft. Denken "zij" nu echt dat "wij" hier nog in trappen? Hoe lomp. Wanneer ik gisteren Wivina Demeester op deze bladzijden hoor toeteren dat een referendum onbegrijpelijk is over wat zij het "natuurlijk tracé" noemt en dat dus poogt een stad doormidden te snijden, weet ik ondertussen dat we nu voorbij het stadium van lompheid zijn. Dit is onversneden misprijzen voor u en mij; iemand die waarschuwt voor angst en dan zelf angst voor "immobilisme" probeert op te roepen. Retoriek van de koude grond is dit, elk politicus onwaardig. Trapt hier écht nog iemand in?

De handschoenen zijn af. De maskers liggen op tafel. En geen enkele spin doctor kan hier nog soelaas brengen. Eieren of jong. En zelfs dat klopt niet. Het is eieren of geen: een brug/viaduct of geen brug/viaduct. Het had anders kunnen zijn. De Antwerpenaren hadden de keuze kunnen hebben tussen een brug/viaduct of een tunnel. Maar dat kon niet, mocht niet, was taboe. CD&V, N-VA en Open Vld hadden daar een reden voor. Het tracé van Arup-Sum was niet genoeg onderzocht volgens hen. En die Lange Wapper en vooral de verkeersknoop aan het Sportpaleis dan wél? Is dat politieke logica? Ni zwááánze hé, moat! Door burgemeester Patrick Janssens in een wurggreep te houden en de tunnel uit het referendum te weren hebben ze een pyrrusoverwinning behaald. Nee, de eigenlijke vraag om een referendum ging niet over een tunnel, dat klopt. Maar na een significante studie van een internationaal studiebureau, nota bene besteld door de Vlaamse overheid, leek het de logica zelve. Was dat dan géén politiek feit?

Dit dossier en dit referendum zijn besmeurd door vele politieke handtastelijkheden. Het toppunt blijft dat er hier en daar politici durven te zeggen dat ze er niet in geloven. Hoe kan een Antwerpenaar over zo"n technisch complex dossier beslissen? Straf zeg. Hoe lang heeft deze cinema nu eigenlijk al geduurd? Meer dan tien jaar? En zelfs nu weet niemand het fijne van wat BAM en Noriant (de twee zijn de facto inwisselbaar geworden) nu echt willen doen in de stad en aan bijvoorbeeld het Sportpaleis in het bijzonder. En dan zijn burgers niet geschikt om te oordelen? Sorry, kans verkeken.

Het is dankzij de drukkingsgroepen stRaten-generaal en Ademloos dat we tenminste íéts weten. Dankzij hen is de sluier opgelicht die wat slordig hing om jaren van politieke besluiteloosheid, eindeloos lobbyen, gekonkelfoes, betonboeren die wel rechtstreeks uit de roemruchte jaren zestig zijn overgeflitst, waterdragers die bibberend roepen dat het uit moet zijn met de koudwatervrees en een rijkelijk betaalde communicatie die zo arrogant en incompetent was dat het wel uit de koker van iemand zoals Noël Slangen moest komen.

Tiens, nu schiet mij iets te binnen. Had elke politicus nu wat meer zijn of haar mond gehouden... Hadden ze zich samen wat minder bekommerd om hun sowieso dolgedraaide politieke logica... Hadden de politieke partijen zich eensgezind achter dat referendum geschaard, vanwege ¿ ik zeg maar wat ¿ hun democratische plicht... Dat was een sterk signaal geweest. De meerderheid van het Vlaams Parlement deed er deze week nog een schepje bovenop. Nee, dat referendum wordt niet bindend. Laat ons hier met mededogen op reageren en hen vriendelijk verzoeken het woord "volksvertegenwoordiger" eens op te zoeken.

Soit, en nu de spons erover. Ik ga stemmen uiteraard. En ik vraag vriendelijk aan elke Antwerpenaar om dat ook te doen. Vergeet al die handgrepen en het gekibbel. Voor of tegen, op 18 oktober vieren we de democratie, mét inhoud en ondanks een gebrekkig "eieren of geen". Democratie is te belangrijk om aan de politieke wereld over te laten, dat is de les die ik hier nog maar eens uit trek. En ja, ik stem "neen". Ook vanwege die democratie. En daarna geef ik een feestje. Iémand moet het doen, die democratie vieren. En de mannen van Ademloos en stRaten-generaal krijgen van mij een pint.
De Morgen 17-10-09