Hoe moet het dan wel?

BRUSSEL - Wat de Antwerpenaars niet willen, is alvast duidelijk na de volksraadpleging van dit weekend. Het klassieke BAM-traject is dood en begraven. Hoe het dan wel verder moet, is veel minder duidelijk.

De Vlaamse regering krijgt nog even uitstel, maar eind deze week is het zo ver. Dan levert de stad Antwerpen een ongetwijfeld negatief advies af over de aangevraagde bouwvergunning voor het BAM-tracé. En dan heb je de poppen aan het dansen op het gewestelijke niveau.

Gewoon doorzetten met het klassieke BAM-tracé is geen optie meer, na het referendum van afgelopen weekend. Zelfs de BAM zelf erkent dat de aansluiting van de Lange Wapper op de Antwerpse Ring in Merksem niet ideaal is. Maar dat maakt de keuze er niet makkelijker op.

Lange Wapper 2.0

Een aangepaste Oosterweelverbinding is de meest voor de hand liggende oplossing. Het grootste pijnpunt van de Oosterweelverbinding is de omstreden aansluiting met de Antwerpse ring aan het Sportpaleis. Daar zou een snelweg van 100 meter of achttien rijstroken breed ontstaan. In een minimale interpretatie van het referendum was die knoop ook de reden waarom de Antwerpenaar het BAM-tracé afwees.

Een verbeterde versie daarvan moet de bezwaren uit de weg ruimen, waarna de BAM vooruit kan met haar project. Het is een scenario waarop de BAM zelf al leek te anticiperen, en dat ruime bijval krijgt bij de Vlaamse regeringspartijen CD&V en N-VA.

Volgens ex-minister Dirk Van Mechelen (Open VLD) is het de bedoeling om de Antwerpse ring onder de grond te stoppen en het huidige viaduct van Merksem te gebruiken als ringweg die aansluit op de Lange Wapper. De vraagtekens daaromtrent blijven huizenhoog.

Aanpassingen aan het BAM-tracé zullen opnieuw tijd en studiewerk vergen, om nog maar te zwijgen over de meerkosten. De vraag is ook of het voldoende is om de aansluiting in Merksem aan te passen om tegemoet te komen aan de bezwaren van de Antwerpenaar. Op dit moment is het nog te vroeg om dit scenario aan te kaarten. Een Lange Wapper 2.0 zou overkomen als een te goedkope manier om de wil van de kiezer te negeren. Maar in de loop van het debat, bijvoorbeeld als duidelijk wordt dat een tunnel echt geen alternatief is, kan dat veranderen.

Arup/Sum-tunnel

Het ‘vierde tracé', een geboorde tunnel van Linkeroever naar Ekeren, is de favoriet van de actiegroepen en na de volksraadpleging meer dan ooit het alternatief. In het referendum werd nochtans geen enkele vraag over gesteld het Arup/Sum-tracé, maar het is wel het traject waarop de tegenstanders van de Oosterweelverbinding hun hoop hebben gesteld.

‘De politiek moet het van hieraf overnemen met een goede argumentatie', zegt Manu Claeys van de actiegroep Straten-Generaal. ‘Voor ons staat het tunneltracé van Arup/Sum met stip op één, maar ook de andere alternatieven moeten nu maar eens fatsoenlijk bestudeerd worden.'

Vraag is of het tracé wel realiseerbaar is. Door de twijfels daarover werd de tunnel uit het referendum gehouden. Ook hier zal nog veel studiewerk nodig zijn om daarover en over het kostenplaatje definitief uitsluitsel te geven. De actiegroep Straten-Generaal wil de komende maanden bijvoorbeeld gedetailleerde technische tekeningen laten uitwerken. Dat betekent ook dat de realisatie van de tunnel waarschijnlijk langer op zich zal laten wachten dan andere projecten.

Liefkenshoektunnel

De absolute onderdrempel voor de mobiliteitsproblemen in Antwerpen bestaat uit het wegwerken van een reeks missing links die de Liefkenshoektunnel beter bereikbaar maken. Veel discussie bestaat daarover niet meer. De vorige Vlaamse regering heeft het agentschap Wegen en Verkeer al de opdracht gegeven om in overleg met de BAM een concreet voorstel uit te werken om de Liefkenshoektunnel beter bereikbaar te maken vanuit de richting Frankrijk en het Waasland.

Dat vertrekt van een voorstel van de Wase burgemeesters om de R2 door te trekken door het Waasland, tot die aansluit bij de (nog aan te leggen) oostelijke ring van Sint-Niklaas. Daarnaast wil de Vlaamse regering het havenverkeer ook al veel vroeger afleiden van de drukke E17. Dat zou in Destelbergen al gebeuren, waar het verkeer via de R4 naar Zelzate kan en zo naar de haven.

De bedoeling is om een alternatief traject te maken, dat via de Liefkenshoektunnel en de Tijsmanstunnel aansluit op de A12 richting Nederland. Daarvoor moet ook de Tijsmanstunnel worden aangepast, zodat die niet meer dichtslibt met vrachtwagens.

Maar een betere toegang tot de nu zwaar onderbenutte Liefkenshoektunnel is niet voldoende om de verkeersproblemen rond Antwerpen uit de weg te ruimen. Verschillende studies hebben dat al uitgewezen. Wel kan er door het wegwerken van de missing links en bijhorende elektronische verkeersgeleiding tijd gewonnen worden om nog eens goed na te denken over een definitieve oplossing.

Niets doen

Niets doen is geen optie, maar het kan er wel van komen. De discussies met Europa over de constructie die de Vlaamse regering opzetten om de Oosterweelverbinding buiten de begroting te houden, moeten worden beslecht, het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan wordt betwist voor de Raad van State en het is niet duidelijk of de openbaar-vervoerprojecten die met de tol uit de Oosterweelverbinding gefinancierd moesten worden, nog haalbaar zijn.

Al die problemen komen boven op de politieke verdeeldheid tussen de Vlaamse meerderheidspartijen, die zich de afgelopen weken heel erg hebben ingegraven in het ene of het andere kamp. Met de Antwerpse mobiliteitsknoop krijgt de kersverse Vlaamse regering een taaie brok als eerste ernstige dossier op haar bord. Vraag is of ze haar tanden erop breekt.

Ei van Columbus

Ondanks alles is een ideale oplossing voor de mobiliteitsvraagstukken rond Antwerpen nog niet gevonden. Het meest uitgewerkte voorstel is door de Antwerpse kiezer van tafel geveegd, alternatieven als de Lange Wapper 2.0 en de Arup/Sum-tunnel zijn nog niet helemaal uitgewerkt.

Dat schept ook tijd voor de Vlaamse regering om na te denken over alternatieven, zelfs al heeft ze zichzelf onder druk gezet met de belofte dat ze voor eind dit jaar een beslissing neemt. Alleen, in de vele jaren dat wordt nagedacht over een manier om de Antwerpse mobiliteitsproblemen op te lossen, is niemand erin geslaagd een ei recht te zetten.

Auteur: Wim Winckelmans de Standaard 20-10-09