Huyse: 'Overheid moet actiegroepen serieus nemen'

'Megaprojecten zijn van deze tijd. Maar we weten nog niet goed hoe we de besluit­­­­­­­vor­ming erover moeten organiseren.' Vlaanderens meest voor­aan­staan­­de politieke waarnemer Luc Huyse, die geen voorstander is van volks­raad­­ple­gin­gen, legt uit welke lessen we kunnen trek­ken uit het Oos­ter­weeldossier.

Wat kan het Oosterweeldossier ons leren?

LUC HUYSE: Het leert ons in elk geval dat de tijd van de vluchtige, kortlevende actie­groe­­­pen voorbij is. De actiecomités die zich hebben verzet tegen de Lange Wapper waren iets he­­­le­­­maal anders dan bijvoorbeeld de Witte Beweging na de affaire-Dutroux. Het leert ons ook dat politici zullen moeten leren leven met de controle en kritiek van zulke actiegroepen, die voor­taan het best van meet af aan betrokken kunnen worden bij zulke megaprojecten.

Want mega­pro­­­­jecten zijn van deze tijd en we weten nog niet goed hoe we de democratische be­sluit­­­­­vor­ming erover moeten organiseren. Hoe dat moet met betrekking tot loon­­­vorming en ge­zond­heids­­beleid, bijvoorbeeld, weten we heel goed: de partners van de overheid - vak­bonden, zie­ken­­­­fondsen, werkgevers, enzovoort - geloven in een overlegmodel waarvoor dui­delijke sce­na­rio's bestaan. Hier bestaat zo'n draaiboek nog niet. Vandaar de chaos.

Moeten we ook niet uitkijken met zulke actiegroepen, die per slot van rekening door niemand ver­­kozen zijn? De vzw Ademloos van Wim van Hees schuwde de platte de­ma­go­gie niet, denk maar aan het reclamespotje met rokende kinderen.

HUYSE: Dat Ademloos zoveel impact kon hebben, is een rechtstreeks gevolg van het feit dat de BAM zich in een zeer zwakke positie had gemanoeuvreerd. Als je jarenlang ca­mou­fleert, opleukt en halve leugens verkoopt, dan ben je na verloop van tijd een reus op lemen voe­­ten.

In dit dossier heeft iedereen ge­stunteld. Ik kan mij voorstellen dat men zich in Wal­lo­nië heeft vermaakt, want 'goed Vlaams bestuur' kon je dit niet noemen. Zelfs iemand zoals BAM-voorzitter Karel Vinck, die ik zeer hoog inschat, heeft zich mispakt. Ademloos is niet het ty­­pe actiegroep waarvoor ik sta te juichen. Maar stRaten-generaal is van een andere orde.

Hoe zou u zo'n actiegroep inschakelen in de besluitvorming?

HUYSE: Ik denk dat we moeten streven naar verbanden tussen actiegroepen, naar manieren om gelijkgezinde of gelijkgerichte actiegroepen te overkoepelen, zoals dat vandaag al gebeurt rond ontwikkelingshulp, mensenrechten en milieu. Alleen op die manier kun je vermijden dat ac­­tie­groepen alleen maar willen voorkomen dat een of ander project in hun achtertuin te­rechtkomt.

Door samenspraak en compromisvorming met andere groepen kan veel meer aandacht voor het algemeen belang ontstaan. In feite is er een over­koepelingstraject nodig zoals vak­bon­den en ziekenfondsen dat in de loop van de twin­tig­ste eeuw hebben afgelegd.

Maar die vakbonden en ziekenfondsen hadden een gedeelde ideologie, die als cement kon die­nen. Wat kan het cement zijn voor een koepel van zulke actiegroepen?

HUYSE: Het gaat hier om het afdwingen van democratische controle, om transparantie, om de vraag dat bij megaprojecten en in andere dossiers rekenschap wordt afgelegd ten aanzien van iedereen die erbij be­­trokken is of erdoor getroffen zal worden. Als actiegroepen een hoge ma­te van zelf­dis­ci­pli­ne ontwikkelen en zich groeperen, moet de overheid hen wel van meet af aan se­rieus nemen, zoals ze dat moet doen met vakbonden.

Eigenlijk had die verzuiling van vroeger nogal wat voordelen.

HUYSE: De zuilen waren sterk naar binnen gekeerd, waardoor je veel vormen van uit­slui­ting had. Maar als tussenstap tussen burger en beleid waren de organisaties van katholieken, so­­cialisten en liberalen heel belang­rijk. Omdat ze de complexiteit van de politieke be­sluit­vor­ming kon­den reduceren.

Elk systeem - een land, een gezin, een bedrijf - heeft be­hoef­­te aan ma­­nieren om prikkels en problemen beheersbaar te maken. Zodat compromissen ont­­staan en de conflicten afnemen. Wat vak­bon­den en ziekenfondsen doen, kunnen die koe­pels van actie­groe­­pen in de toekomst doen. Daar moe­ten we de ko­mende tien jaar stevig over nadenken. De over­­heid moet dat zelfs stimuleren.

Joël De Ceulaer

Een uitgebreid interview met Luc Huyse vindt u op woensdag 21 oktober in Knack.
Knack 19-10-09