Istanbul realiseert 150 jaar oude droom

ISTANBUL - Projectleider Hasan Gökdere heeft het niet zo op Russische kapiteins. Zij zitten nogal eens dronken achter het stuurwiel. Tot twee keer toe negeerde zo'n Russische schipper alle waarschuwingen van de kustwacht en voer bijna tegen Gökderes constructie op de Bosporus aan. ,,Je moet er niet aan denken wat er dan kan gebeuren'', zegt Gökdere.

Hij doelt op de bodem van de Bosporus, een van de drukst bevaren zeestraten ter wereld. Op dik veertig meter diepte wordt hier dag en nacht, zeven dagen per week, gewerkt aan een metrotunnel tussen Azië en Europa. Een technisch hoogstandje.

Een klein deel van de tunnel wordt geboord; het andere stuk bestaat uit verzonken tunnelelementen: elf in totaal, elk 135 meter lang en 18.000 ton zwaar. De bouwers zijn al over de helft. Volgende maand wordt deel zes op de bodem van de Bosporus afgezonken. In de twee ondergrondse banen, waar over drie jaar de hypermoderne metro met honderd kilometer per uur doorheen zoeft, staan nu nog enorme bakken water. ,,Tegengewicht'', legt ingenieur Gökdere uit. Later worden de bakken vervangen door beton.

Een van de tunneldelen komt op 56 meter diepte te liggen. De tunnel in de Bosporus is daarmee de diepste onderwatertunnel ter wereld. Ter vergelijking: de diepste tunnel in Nederland is de geboorde Westerscheldetunnel, met 35 meter.

Sensoren
De drukke scheepvaart op de Bosporus maakt het project er niet eenvoudiger op. Sensoren aan de buitenkant van de tunnel waarschuwen wanneer een schip te dichtbij komt. Voor de zekerheid hangen in de tunnel weekendtassen met water en voedsel, Voldoende om in ieder geval twintig dagen te overleven.

De bouwers moeten met nog een andere factor rekening houden. Een paar kilometer verderop ligt namelijk de actieve Noord-Anatolische breuklijn. Met andere woorden: de zeetunnel moet aardbevingsbestendig zijn. Daarom wordt de grond onder de tunnel verstevigd met beton.

Het moeilijkste moment voor de tunnelbouwers moet nog komen, vertelt Gökdere. Over een jaar moet het geboorde stuk op het verzonken deel aansluiten. Deze techniek is slechts één keer eerder - in Hongkong - toegepast. ,,Dat wordt echt spannend. Als het goed gaat, trekken we een fles champagne open.''

Al deze factoren maken de Turkse tunnel bijzonder; ingenieurs uit de hele wereld komen een kijkje onder water nemen. Meer dan honderdvijftig Nederlandse ingenieurs brachten al een bezoek aan de tunnel in aanbouw. Gökdere: ,,We hebben elke week wel internationale gasten. En ook filmploegen van National Geographic en Discovery volgen ons werk op de voet.''

De tunnel onder de Bosporus is overigens geen nieuw idee. In 1860 droomde de Ottomaanse Sultan Abdul Mecit al van een ondergrondse verbinding tussen de twee continenten. Honderdvijftig jaar later wordt de tunnel gezien als een van de oplossingen voor de almaar groeiende verkeerschaos in Istanbul. Hij moet een eind maken aan de kilometerslange files op de twee bruggen over de Bosporus. De nieuwe metro zal in 2011 dagelijks meer dan een miljoen reizigers vervoeren tussen Azië en Europa.

De metrotunnel is overigens maar één onderdeel van het enorme Marmarayproject, dat ook de renovatie van in totaal 76 kilometer spoor, de bouw van de drie hypermoderne ondergrondse stations en de renovatie van 37 bestaande stations behelst. Kosten: ruim twee miljard euro.

Inhaalslag
Anders dan in steden als Tokio, New York en Londen ontbreekt in Istanbul een dekkend metronetwerk. Met het Marmarayproject wil het bestuur van de metropool (meer dan vijftien miljoen inwoners) een inhaalslag maken. In 2011 moet een reiziger binnen anderhalf uur van de voorstad Gebze (Azië) in de buitenwijk Halkali (Europa) kunnen staan. Nu neemt dezelfde reis zeker drie uur in beslag.

De metro zou eigenlijk al in 2010 gaan rijden, maar bij de bouw van een ondergronds station aan de Europese kant stuitten de bouwers twee jaar geleden op een verrassing: een Byzantijnse haven. Archeologen en honderden werkers hebben inmiddels tal van gebruiksvoorwerpen, een pier en schepen van meer dan duizend jaar oud opgegraven. Voor de archeologen een droom, voor de ingenieurs van Marmaray een dikke streep door de planning.
Nederlands Dagblad Jessica Maas 12 februari 2008