Jaren zestignostalgie

Toen deze week het glanzende promotieboekje over de Lange Wapper in mijn bus viel, moest ik terugdenken aan die heerlijke dag eind jaren zestig. Samen met vele andere inwoners van Antwerpen reed ik als kleine jongen voor het eerst over de splinternieuwe Antwerpse Ring, die juist geopend was. We gingen een proefritje maken. Van op de achterbank bij mijn vader zag ik het spektakel van zacht vloeiende asfaltbanen, reusachtige betonnen viaducten en een zee van oranje natriumlicht. Het was die adembenemende ingenieursschoonheid die mij er toe aanzette om voor architect te gaan studeren.

Vervuiling, lawaai en files

Twintig jaar later had die vooruitgangsgedachte een kater opgeleverd van vervuiling, lawaai en files die ons tot op de dag van vandaag achtervolgt. Mijn afstudeerwerk in de jaren tachtig had daarom als onderwerp de Ringzone van Antwerpen. De conclusie was dat de brede Ringzone rond het hart van de stad de potentie had om uit te groeien tot een groene gordel met grootschalige stedelijke voorzieningen. Noodzakelijk daarvoor is dat delen van de ring overdekt of ondertunneld zouden worden, zodat de gapende kerf tussen het centrum van Antwerpen en de wijken Merksem, Deurne, Berchem en het Kiel wordt geheeld. Dan zou de potentie van de Ringzone ten volle kunnen worden benut voor de toekomst van de stad.

Die gedachte is op vele plaatsen ter wereld inmiddels in de praktijk gebracht. In bijvoorbeeld Madrid of Parijs zijn delen van de bovengrondse ringweg alsnog ingegraven en zijn er parken, sportcomplexen, woon- en werkzones gerealiseerd op de vrijgekomen zones. In Boston heeft men in de afgelopen tien jaar zelfs de volledige ringweg, een viaduct op poten uit de jaren zestig, weer afgebroken en er een ringtunnel in de plaats gegraven. De stad kan weer ademen en heeft er 150 hectare prachtige stadsgebieden bij gekregen. Dat genereert een enorme economische opbrengst in de vorm van bouwgrond voor bedrijven en kantoren én een enorme sociale opbrengst in de vorm van groene open ruimte voor de stadsbewoners.

Het is dan ook onbegrijpelijk dat er begin eenentwintigste eeuw voor Antwerpen nog steeds plannen worden gemaakt op basis van een ingenieursvisie uit de jaren zestig. Hoe mooi de promotiebrochure ook oogt, de essentie van het Oosterweeltracé op de rechteroever blijft een snelwegviaduct op poten met veertienbaansasfaltwegen dwars door stedelijk gebied. Dat is een oplossing die geen stad ter wereld vandaag nog in zijn hoofd zou halen. Beeldt u eens in dat voor de zuidelijke aansluiting van de Ring op de E19 niet de Craeybeckxtunnel, maar een kilometers lang Craeybeckxviaduct was gebouwd, dat op hoge poten langs het Augustinus- en Middelheimziekenhuis scheert en het dwars door het Middelheimpark snijdt. Dan hadden de sculpturen in het openluchtmuseum nu overdekt gestaan! De potentie van de Antwerpse zuidrand als aantrekkelijk groen woongebied was voor altijd verloren gegaan. Dat is de grimmige toekomst die vandaag dreigt voor het noorden van de stad.

Laten onze gekozenen vandaag evenveel inzicht aan de dag leggen als diegenen die ooit besloten voor de Craeybeckxtunnel in plaats van een Craeybeckxviaduct: sluit de Ring aan de noordkant met een tunnel, net zoals aan de zuidkant. Alleen dan kan het noorden van de stad zich verder ontwikkelen tot een aantrekkelijk woon- en werkgebied voor volgende generaties. Samen met vele Antwerpenaren zal ik dan, met mijn kinderen op de achterbank, een proefritje maken bij de opening van de splinternieuwe Ringtunnel, vol bewondering voor de ondergrondse ingenieurskunst en voor het fraaie Ringpark boven mijn hoofd.

WILLEM JAN NEUTELINGS Wie? Ingenieur-architect, inwoner van de noordkant van Antwerpen en ontwerper van het Museum aan de Stroom. Wat? Zal zondag NEE stemmen. Waarom? Het BAM-tracé is een verminking van de stad.

de Standaard 16-10-09