Lange Wapper wordt met een bulldozer over Antwerpen uitgerold

Antwerpse burgemeester Patrick Janssens (sp.a)

Het dossier van de Oosterweelverbinding is enorm gepolariseerd: twee kampen die lijnrecht tegenover mekaar staan en een steeds bitser wordende strijd uitvechten. Geen van beide kampen kan ooit nog toegeven zonder gigantisch gezichtsverlies.
Patrick Janssens: "Het zal u misschien verbazen, maar ik reken me niet tot een van die kampen. Ik zit alleen in het kamp van Antwerpen. Maar de situatie is inderdaad geëscaleerd tot een polarisatie waar je of blindelings gelooft in de Lange Wapper, of blindelings gelooft in een tunnel. Dat maakt een oplossing die goed is voor de mobiliteit in heel Vlaanderen én goed is voor de leefbaarheid van de stad Antwerpen uiterst moeilijk."

U vocht de voorbije weken een klein oorlogje uit met de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) tot en met beschuldigingen van dreigmails en -telefoons. Niet echt uw stijl Het geeft wel aan hoe geladen dat hele dossier is geworden.
"Ik heb de druk vanuit de BAM als ongepast dwingend en bijzonder onaangenaam ervaren. Je moet de hele voorgeschiedenis meenemen. Het Antwerpse stadsbestuur is nooit fatsoenlijk bij de Oosterweelverbinding betrokken. De Vlaamse regering heeft dat dossier geëxporteerd naar de BAM. Wij zagen de BAM als een instrument van de bezetter, we konden niet op tegen die machine. De BAM heeft ons nooit au sérieux genomen.
Af en toe zijn er pogingen ondernomen om ons met open vizier tegemoet te treden, toen Jan Van Rensbergen de nieuwe CEO werd of toen Karel Vinck de nieuwe voorzitter van de raad van bestuur werd.
Maar they turned native, om het even met Dances with Wolves te zeggen. Ze hebben de hele cultuur van die boîte willens nillens helemaal overgenomen. De BAM is een gigantische pletwals. Niet meer te stoppen. De manier waarop ze werkt - ontransparant, volledig vrijgevochten van haar opdrachtgevers, ontsnapt aan elke vorm van democratische controle - kan niet blijven duren. Na het referendum moet de Vlaamse regering niet alleen de tracéknoop doorhakken, ze moet ook de werking van de BAM grondig herbekijken.”

De hele organisatie opdoeken en de Oosterweelverbinding opnieuw naar de politiek halen?
"Het is duidelijk dat er iéts moet gebeuren. De BAM is opgericht om politieke beslissingen uit te voeren, de organisatie is eigenlijk een verlengstuk van de Vlaamse regering. Maar ze heeft die taak helemaal op eigen houtje totaal anders gedefinieerd. Ze stelt zich op als een partij, ze gaat zelf het politieke gevecht aan. De Vlaamse regering is de greep op de BAM helemaal kwijt. De top van de BAM weigert in het Vlaams Parlement te antwoorden op vragen van de gemeenteraad.

Dat gaat toch veel te ver? Ik kom daar niet mee weg, hoor, weigeren te antwoorden op vragen van de gemeenteraad.
"Maar de BAM doet maar. Ze weigert plannen openbaar te maken. Ik weet pertinent zeker dat er plannen bestaan voor een alternatieve aansluiting op het viaduct van Merksem, maar de BAM weigert halsstarrig om die openbaar te maken. Ze weigert de financiële projecties die aantonen wanneer de Oosterweelverbinding geld begint op te brengen openbaar te maken. Want dat zal minstens tien tot vijftien jaar duren. De eerste tien, vijftien jaar zal de Oosterweelverbinding dus geen bijdrage leveren aan andere mobiliteitsprojecten uit het Masterplan. Het enige antwoord van BAM: 'Van zodra er tolgeld wordt betaald, kunnen we opnieuw gaan onderhandelen met de banken over nieuwe leningen.' Tja. Alsof de regering zou weigeren haar begroting aan het Parlement voor te leggen."

U hebt de BAM wel jarenlang ongestoord laten begaan, uw verzet tegen de Lange Wapper is behoorlijk vers.
"Daar ben ik het niet helemaal mee eens. We hebben al in 2005 een tunnelalternatief laten onderzoeken. We hebben er nadien toe bijgedragen dat er een onafhankelijk alternatievenonderzoek gebeurde en dat de BAM fors werd geherstructureerd. Maar het is wel waar dat we onze kritiek te veel binnenskamers hebben gehouden."

Stel: Antwerpen zegt op 18 oktober ja tegen de Lange Wapper. Gooit u de handdoek dan in de ring?
"Ik kan me met de beste wil van de wereld niet voorstellen dat het Antwerpse stadsbestuur onvoorwaardelijk een gunstig advies kan verlenen aan de bouwaanvraag voor het BAM-tracé. De architecten van Noriant zeggen zélf dat het tracé op een cruciaal punt, de aansluiting van de Lange Wapper op de Antwerpse ring, slecht is. De ring wordt daar achttien rijstroken en meer dan honderd meter breed, een enorme barrière in de stad. Hoe kunnen we nu een gunstig advies verlenen aan de Lange Wapper als er onduidelijkheid bestaat over wat de BAM nu gaat bouwen? Verandert er nog iets aan die aansluiting? De BAM weigert te antwoorden. Dus, nee, ook bij een ja-stem zijn we er nog lang niet."

Sommige politici waarschuwen voor een terugkeer naar het tijdperk van Bob Cools, waarbij Antwerpen voortdurend overhoop ligt met Brussel en zo moeilijk doet dat de hogere overheden geen cent meer willen investeren in Antwerpen
"Ik begrijp die opmerking. Ik begrijp alleen niet dat ze komt van Antwerpse politici. En dan beschouw ik de minister-president ook als een Antwerps politicus, voor alle duidelijkheid. Ik begrijp dat Vlaanderen de regie voert over bepaalde projecten, maar het kan ook niet dat een megaproject als de Oosterweelverbinding met een bulldozer over Antwerpen uitgerold wordt zonder dat we daar iets in te zeggen hebben."

Is de strijd om de Oosterweelverbinding ook een strijd tussen de stad, waar de spa sterk staat, en de rand, waar CD&V en Open Vld sterk staan?
"Ik weiger dat te geloven. Als dat zo zou zijn, zou dat toch enorm defaitistisch zijn. Dan geeft men Antwerpen op en dan geeft men zijn eigen partij in Antwerpen op. Ik
kan begrijpen dat er afgunst leeft tegenover sp.a na de gemeenteraadsverkiezingen van 2006, maar dit dossier is te belangrijk om te misbruiken voor stemmenwinst buiten de stad. Als je het toch electoraal bekijkt: sp.a is volop aan het nadenken over hoe we nog stemmen halen buiten de grote steden. Ik mag toch veronderstellen dat CD&V en Open Vld omgekeerd ook nadenken hoe ze nog stemmen kunnen halen in die steden? Als sp.a en Vlaams Belang de enigen zijn die Antwerpen nog belangrijk vinden, zitten we met een groot probleem."

CD&V/N-VA en Open Vld stonden te springen om u na drie jaar eens een loer te draaien U moest instemmen met één vraag voor het referendum, anders dreigde een wisselmeerderheid met Vlaams Belang het cordon sanitaire op te blazen Is die nederlaag al verteerd?
"Ik was ontgoocheld. Dat was toch een van de mindere dagen uit mijn politieke carrière, ja. Maar de stad is niet geblokkeerd. We werken op andere dossiers probleemloos verder."

Dreigt dezelfde patstelling na het referendum, als jullie met het stadsbestuur één eensgezind advies moeten geven aan de Vlaamse regering?
"Als het in Antwerpen de voorbije jaren zo goed ging, was dat te danken aan het feit dat ervaren politici hier uitstekend samenwerken, maar ook dat we gerust gelaten werden vanuit onze nationale partijen. Als de partijleidingen hun Antwerpse afdelingen weer beginnen te bevoogden, zitten we met een probleem."

Is het referendum en wat erop volgt al een voorproefje van de gemeenteraadsverkiezingen van 2012?
"De partijen die het in 2006 slecht hebben gedaan, en dat waren er nogal wat, zullen er alles aan doen om het binnen drie jaar beter te doen. Dat zou ik ook doen als ik het slecht had gedaan."

Bent u bang van Bart De Wever?
"Laat mij daar tactisch en filosofisch op antwoorden. Tactisch: nee, want er zijn mensen en partijen die veel meer bedreigd worden door Bart De Wever. Pas op, ik schat hem bijzonder hoog in, hoor. Maar ook als De Wever in 2006 had gestaan waar hij nu staat, denk ik nog altijd niet dat Antwerpen een andere burgemeester zou hebben. Filosofisch: als blijkt dat iemand anders in Antwerpen op een groter draagvlak kan rekenen dan ik, aanvaard ik dat. Een gesprek van vijf minuten en het is over en uit. Ik ben geen koning die zich vastklampt aan zijn troon."

Jeroen Verelst
fragment uit De Morgen 26-09-09