"Onze wetten en decreten rijden ons helemaal vast"

Referenda? Marc Van Peel (CD&V) ligt er wakker van. "Stel dat destijds de uitbreiding van de haven en de aanleg van de Ring was afgeschoten, dan was Antwerpen nu een verschrompelde provinciestad."

Vrijdagmiddag, 14.40u. Burgemeester Patrick Janssens legt uit aan de pers waarom het Antwerpse stadsbestuur een negatief advies aan de Vlaamse regering overmaakt over het BAM-tracé met de Lange Wapper. Is een verbeterd BAM-tracé nog bespreekbaar? "Dat wordt moeilijk, als je onze motivatie leest", antwoordt Janssens.

Dan neemt CD&V-schepen Marc Van Peel het woord. "Voor mij is in dit advies vooral belangrijk dat Antwerpen duidelijk stelt dat een bijkomende Scheldeverbinding ontontbeerlijk is", zegt hij fijntjes.

Even later ontvangt Van Peel ons in zijn kabinet boven 't Schoon Verdiep. Hij geeft mij een boek cadeau en schrijft er deze opdracht in: "Uit de tijd dat politici nog beslissingen namen. Van harte, MVP."

Waarom vond u het daarnet nodig om nadrukkelijk die opmerking te maken?

Marc Van Peel: Uit bepaalde uitspraken van sommige politici en actievoerders leid ik af dat zij een extra oeververbinding niet meer nodig vinden. Voor hen zijn een paar kleine ingrepen bij de Liefkenshoektunnel en in het Waasland genoeg (hij doelt onder meer op sp.a-voorzitter Caroline Gennez, red.). Dat is een zeer grote misvatting. Weet u, de discussie over de Kennedytunnel heeft destijds ook tien jaar geduurd, maar toen làg die tunnel er wel. Wij zijn afgelopen zondag teruggeslagen naar 1995 en moeten nu helemaal van nul opnieuw beginnen.

Is een aangepast BAM-tracé dan niet meer haalbaar?

Het massieve politieke feit van de volksraadpleging zegt dat het BAM-tracé niet de juiste manier is om het mobiliteitsprobleem op te lossen. Ik zie nu twee scenario's. Ofwel verdrinken we in een oeverloos moeras, dat leidt tot niets. Helaas is dat een realistisch script. Ofwel proberen we er samen uit te geraken. Gelukkig leeft die overweging ook bij de andere partijen van de meerderheid.

En als u nu een betere oplossing vindt voor de complexe situatie bij het Sportpaleis?

Als het BAM-tracé zondag niet was afgekeurd, dan hadden we een kader gehad waarbinnen we dat probleem hadden kunnen aanpakken. Nu wordt dat moeilijk, ook al blijven wij erbij dat alle mogelijkheden open zijn. Weet u, in Nederland worstelen ze ook met grote projecten, zoals overal. Maar daar kunnen de politici nog wel beslissen. De Betuwelijn naar Duitsland ligt er, hoewel die over het grondgebied van vele ontevreden gemeenten loopt. Maar hoe kunnen wij in dit land nog grote infrastructuurprojecten uitvoeren als alles kan worden afgeschoten met het wapen van het referendum als de hoogmis van de democratie? Waar kan je nog een gevangenis of een asielcentrum bouwen? Stel dat de Vlaamse regering de E17 wil verbinden met de Liefkenshoektunnel, dan kunnen de gemeenten van het Waasland dat ook tegenhouden. We dreigen te belanden in een cascade van elkaar opheffende hoogmissen van de democratie, een optelsom van nimby-sporen (nimby staat voor 'not in my backyard', niet in mijn achtertuin, red.) en procedures voor de Raad van State. Zo kunnen we niets meer doen dat enige politieke moed vereist. In die context was de Kennedytunnel er nooit gekomen. We zijn nu toch blij dat die er is, of niet?

Uw partij is de grootste van Vlaanderen. Verander dan de wetten en decreten.

Dat zal wel moeten, want onze democratie is aan het falen. Ik heb dat al aangekaart, en mijn partij heeft daar oren naar.

Was het niet beter geweest om in het referendum ook te peilen naar de tunnel? Volgens onze enquête had de brug het gehaald van de tunnel.

We mochten de kiezer niet het valse voorwendsel voorhouden dat de tunnel een volwaardig alternatief was.

Waar ziet u de politieke discussie nu landen?

Ik weet het niet en ik denk ook niet dat er iemand is die het wél weet. Anders zouden we ook geen zeven werkgroepen nodig hebben.

Waar is het fout gegaan?

Er zijn vele oorzaken. Bijvoorbeeld: het gebrek aan moed van politici op alle niveaus om minder populaire beslissingen te nemen die goed zijn voor het algemeen belang. Er is ook een groot communicatieprobleem geweest bij de BAM. En helaas hebben sommige van mijn Antwerpse collega's in maart een bocht van 180 graden gemaakt waarvan ik nu nog steeds perplex sta. Patrick Janssens argumenteert die bocht nu door te verklaren dat het BAM-tracé tegenstrijdig is met het ruimtelijk structuurplan. Maar acht maanden geleden was het dat blijkbaar nog niet.

Waarom is het BAM-verhaal op Linkeroever en in Zwijndrecht wél gelukt?

Daar is een dialoog op gang gebracht met de bevolking, via heel veel hoorzittingen. De stad had tien jaar geleden een visie op stadsontwikkeling en wist dat het mogelijk was om het mobiliteitsprobleem op te lossen én tegelijk een grote groene ruimSte te creëren. Op de rechteroever is de situatie complexer omdat ze samenhangt met de ontwikkeling van de hele omgeving van de Schijnpoort en het Lobroekdok, waarover nog steeds onduidelijkheid heerst.

Maar waarom is de dialoog met de bevolking daar nooit gevoerd?

Op die vraag moet ik het antwoord schuldig blijven. Ik weet alleen dat er acht maanden geleden nog geen probleem was.

Had Noël Slangen dit kunnen vermijden als hij beter had gecommuniceerd?

Ik wil de zaak niet personaliseren, maar met een betere communicatie was de weerstand in elk geval veel sneller aan de oppervlakte gekomen. In plaats daarvan zond de BAM tv-journaaltjes uit op de regionale zender.

Hoe zwaar waren de voorbije weken voor een ervaren rot als u?

Ik zit vooral verschrikkelijk met de gedachte hoe desastreus de toestand kan worden voor Antwerpen als we nu geen oplossing vinden. Ik vind dat een heel goed project is gekapseisd. En de voorbije weken waren uiteraard niet prettig. Bij zo'n referendum kom je automatisch terecht in een ja-of-nee-kamp. Elke zin voor nuance verdwijnt, er zijn goeden en slechten. Alles verloopt nog veel emotioneler dan in een verkiezingscampagne. Ik heb overigens nooit de illusie gehad dat het ja-kamp kon winnen. Vanaf het moment dat duidelijk werd dat het referendum er zou komen, heb ik geleefd met het perspectief van Apocalypse Now (een legendarische, gitzwarte film over de oorlog in Vietnam, red.).

Overdrijft u nu niet een beetje?

Nee, want we bevinden ons in deze moeilijke tijden op een hellend vlak. Het gaat om onze haven en onze jobs. Onze voorouders hebben in de jaren vijftig de moeilijke beslissing genomen om de polderdorpen Oosterweel, Wilmarsdonk en Oorderen op te offeren aan de uitbreiding van de haven en om de Ring aan te leggen. Ze hebben die Ring overigens op een verkeerde plaats gelegd. Maar stel dat ze dat allemaal niét hadden gedaan, dan was Antwerpen nu verschrompeld tot een provinciestadje. Nu kunnen we tenminste nog trots zijn op de tweede petrochemische haven ter wereld, met 180.000 jobs.

Waarom wil uw partijgenoot Kris Peeters per se wachten op het arrest van de Raad van State, nu het BAM-tracé toch al afgeschoten is?

Dat arrest gaat over de vraag of het MER, het onderzoek naar de effecten op het milieu, correct is verlopen. Die uitspraak is voor ons van vitaal belang, het is echt geen kwestie van wat extra tijd kopen. Dat arrest kan leiden tot andere wetten en decreten over referenda en tot een andere rol voor de Raad van State. Want zoals de zaken nu evolueren in dit land, rijden we ons finaal vast.

Lex Moolenaar Gazet van Antwerpen 24-10-2009