Op zoek naar vijfde tracé

Hoe ziet de wereld eruit na het referendum en het arrest van de Raad van State?

De partijen van de nieuwe Vlaamse regering zijn fel verdeeld over de Oosterweelverbinding. CD&V en N-VA willen de brug, sp.a gaat voor de tunnel. Hoe lost minister-president Kris Peeters dit straks op?

De volksraadpleging van 18 oktober is zeker niet de laatste mijlpaal in het eindeloze feuilleton van de Oosterweelverbinding. Alle insiders proberen nu al drie zetten verder te denken. Uw krant denkt mee.

Op 18 oktober kan de Antwerpenaar zich uitspreken over deze vraag: ‘Moet de stad Antwerpen een gunstig advies geven voor de stedenbouwkundige vergunning van de Oosterweelverbinding op het huidige voorziene (sic, red.) tracé tussen Zwijndrecht/Linkeroever en Merksem/Deurne Ja of neen?’
Als minstens tien procent van de Antwerpse zestienplussers komt opdagen, worden de stemmen geteld. En als de resultaten bekend zijn, is het wachten op de volgende cruciale momenten in het verhaal.
De ervaring met referenda leert dat de burger gewoonlijk ‘nee’ zegt. Maar wat betekent een nee-stem op zo’n complexe vraag: een afwijzing van de Lange Wapper of alleen een afwijzing van het huidige, nog niet afgewerkte tracé? De politici zijn het er bij voorbaat al niet over eens.
De volgende discussies zijn voorspelbaar. Allereerst: hoe moet het resultaat van de volksraadpleging worden geïnterpreteerd? Vervolgens: welk advies moet het stadsbestuur eind oktober uitbrengen aan de Vlaamse regering? En daarna: welke beslissingen neemt de regering op basis van dat advies?

Waarom Peeters wil wachten
Kan er nog wel een op een oplossing komen in dit slepende en slopende dossier, of wordt het wachten tot de kiezer misschien de kaarten herschudt bij de lokale verkiezingen van 2012 en de Vlaamse verkiezingen van 2014? De sleutel ligt bij minister-president Kris Peeters, die de kibbelende partijen van zijn meerderheid moet verzoenen. Maar waarom heeft hij over een van de belangrijkste en duurste dossiers van de komende jaren geen afspraken gemaakt? Tijdens de regeringsonderhandelingen is daar zelfs nauwelijks over gepraat.
Volgens goede bronnen wilde Peeters per se wachten op de volksraadpleging. En op het arrest van de Raad van State over de klacht van restaurant Het Pomphuis. Als de Raad zijn auditeur volgt, wat in het overgrote merendeel van de gevallen gebeurt, dan moet het ruimtelijk uitvoeringsplan van het BAM-tracé terug naar af. En in zo’n negatief arrest schuilt paradoxaal genoeg misschien wel de oplossing voor het probleem.

Janssens tegen de rest?
Er circuleert momenteel meer dan één scenario voor het vervolg van het verhaal. Volgens sommige bronnen zou Kris Peeters erop speculeren dat hij Patrick Janssens kan isoleren binnen zijn eigen partij. Maar dat kunnen we bijna niet geloven, want daarvoor is Peeters veel te intelligent. Het klopt dat Janssens niet alleen vrienden heeft in de sp.a, maar voorzitter Caroline Gennez heeft sinds de verkiezingen de touwtjes stevig in handen en zij heeft ervoor gekozen om haar Antwerpse stemmenkanon in dit dossier voor de volle honderd procent te steunen. Die hypothese voeren we dus af. Het is wishful thinking van politici die ook dromen van een coalitie van CD&V, N-VA en Open Vld tegen Patrick Janssens bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012. Dat offensief zou Bart De Wever in de burgemeesterstoel moeten lanceren.
Maar wat denkt Kris Peeters dan wel? Wellicht dit: als het referendum en de Raad van State ‘nee’ zeggen tegen het BAM-tracé, dan hebben de meerderheidspartijen een jaar of twee tijd om te zoeken naar een nieuw tracé. Dat zou dan het vijfde zijn, na de varianten van BAM, stRaten-generaal, Arup/Sum en Horvat.

Tracé nummer vijf (en zes)
Hoe kan het vijfde tracé eruitzien? Misschien wordt het een typisch Belgisch compromis: de BAM-fans krijgen hun Lange Wapper, maar de aanhangers van Arup/Sum mogen het viaduct bij het Sportpaleis afbreken en vervangen door een tunnel. Of door een constructie met verdiepingen, die minder belastend zou zijn voor Merksem en Deurne dan het huidige BAM-tracé.
Dit scenario is bekend bij alle kopstukken in dit debat. Het probleem is dat de architecten van Noriant, het consortium achter de BAM, deze zomer een tip van de sluier hebben gelicht. En plannen die het daglicht zien voordat ze rijp zijn, worden meteen een stuk minder kansrijk.
Bovendien weten we dan nu het idee uit de BAM-keuken komt en alleen al daardoor wellicht onaanvaardbaar is voor het ander kamp. Bovendien is nog niet zeker of zo’n oplossing technisch haalbaar is. En zelfs als dat het geval zou zijn, dan is ze in elk geval peperduur.
Zijn er nog andere mogelijkheden? We noemden daarnet het Horvat-tunneltracé. Dit voorstel van het gelijknamige Nederlands studiebureau is vorig jaar afgevoerd na advies van Arup/Sum, maar we twijfelen er niet aan dat Kris Peeters zich de voorbije zomer heeft afgevraagd of dat tracé misschien kan worden verbeterd. Het is in elk geval niet besmet door de polemiek tussen de voorstanders van BAM en Arup/Sum.

Uit de loopgrachten
Tijd brengt raad. In die zin kan een negatief arrest van de Raad van State dus een welkom kantelmoment worden in de geschiedenis van de Oosterweelverbinding. Het geeft alle politici van de Vlaamse regering en het Antwerpse stadsbestuur de gelegenheid om tevoorschijn te komen uit de loopgrachten waarin ze zich nu hebben ingegraven.
LEX MOOLENAER
Gazet van Antwerpen 12-09-09