Opwarming van de aarde kleurt roetzwart

kade rechteroever

 

De kleine zwarte deeltjes die we de atmosfeer in pompen wanneer we brandstof verbranden, warmen de atmosfeer twee keer zoveel op als vermoed. Dieseluitstoot en houtverbranding inperken heeft dan ook een groter effect in de strijd tegen de klimaatopwarming.

 

Zwarte koolstof. Roet. Het lijkt iets uit een ver verleden. Niets is minder waar. Ieder jaar krijgt de atmosfeer gigantische hoeveelheden door de mens gefabriceerd roet te slikken. En dat krijgen wij zelf ook deels binnen. Gemiddeld gaat het om 7,5 miljoen ton, het equivalent van honderd keer de volledige biomassa op aarde. De grootste bron is de verbranding van bossen en savanne en de uitstoot van primitieve kookstellen en kerosinelampen. Ook steenkoolverbranding en de uitstoot van schepen zorgen voor massa's zwarte koolstof. In Europa, de VS en Latijns-Amerika komt 70 procent van de roetdeeltjes echter rechtstreeks uit dieselmotoren.

 

Nu blijkt dat zwarte koolstof de tweede grootste opwarmende factor in de atmosfeer is, na het beruchte broeikasgas CO2. Dat schrijven 31 van 's werelds meest prominente atmosfeerwetenschappers in het vakblad The Journal of Geophysical Research-Atmospheres.

 

Het fijne zwarte koolstof is in feite de belangrijkste component van roet. Deeltjes met een diameter van ongeveer honderd nanometer warmen de zaak hier op omdat ze het licht en de hitte van de zon absorberen en vasthouden. Ook stimuleert roet de vorming van wolken en vermindert het de weerkaatsing van zonlicht op ijsvlaktes. Al die indirecte effecten zorgen eveneens voor meer opwarming.

 

Dat alles was op zich al bekend, maar "er was geen grondige wetenschappelijke reden om de roetuitstoot te verminderen", zegt hoofdauteur van het onderzoek Tami Bond van de universiteit van Illinois. Die tekortkoming is nu na vier jaar onderzoek rechtgezet. De nieuwe studie legt alle mogelijke data over het fenomeen samen en toont hoe het opwarmende effect van zwarte koolstof twee keer zo hoog ligt als eerder geschat door het VN-klimaatpanel. Rekenen ze de indirecte opwarmingseffecten van de roetdeeltjes mee, dan blijkt het zwarte goedje drie keer schadelijker voor het klimaat dan eerst gedacht. Roet blijkt de tweede meest opwarmende factor, na CO2. Het voegt per vierkante meter 1,1 watt energie toe aan de atmosfeer, zo concluderen de onderzoekers. Voor CO2 is dat 1,66 watt per vierkante meter.

 

Weerkaatsend effect

 

De conclusies zijn gebaseerd op vernieuwde berekeningen. Zo wisten de onderzoekers preciezer te becijferen hoezeer zwarte koolstof zich in de atmosfeer opstapelt en hoeveel hitte het van de zon opneemt. Ook de interactie met bepaalde chemische stoffen kan de opwarmende effecten van roet beïnvloeden en die zijn nu eveneens meegerekend. Dat laatste is een complex gedoe, want roetdeeltjes warmen de atmosfeer op, maar worden meestal niet in pure vorm maar in combinatie met bijvoorbeeld sulfaten uitgestoten. Die stoffen verhogen het opwarmende of weerkaatsende effect, waardoor roet in theorie de gemiddelde temperatuur met 0,5 graden kan doen afkoelen of ze met 1,08 graden kan doen opwarmen.

 

Momenteel neemt vooral het opwarmende effect de overhand en dat heeft onder andere te maken met de vele dieselwagens. Roetdeeltjes uit dieselmotoren zorgen voor opwarming omdat ze met sulfaten gemengd worden. De onderzoekers benadrukken dan ook dat nu voor het eerst duidelijk is dat het aantal dieselwagens beperken een erg doeltreffende manier zou zijn om de opwarming van de aarde te bestrijden.

 

Invloed op poolijs

 

Dat heeft vooral te maken met een belangrijk verschil in 'levensduur' tussen CO2 en zwarte koolstof. CO2 blijft nog tientallen jaren 'hangen'. Het goedje stapelt zich op en verdwijnt maar zeer traag. Dat maakt de klimaatinspanningen ook zo frustrerend: wat we nu terugdringen heeft pas binnen lange tijd effect. Met zwarte koolstof is dat helemaal anders. Het blijft een week tot tien dagen in de atmosfeer. De uitstoot van een ton zwarte koolstof vermijden heeft dan ook meteen een heilzaam effect.

 

 

 

Wel moet dat op de juiste plaats gebeuren. De uitstoot van roet verschilt heel erg per regio op de aardbol. In de ijzige gebieden richt roet de grootste schade aan omdat wanneer roet op ijs en sneeuw valt, het de weerkaatsende functie van die witte vlaktes vernielt, waardoor ze meer hitte opnemen. In die zin zou de roetuitstoot volgens sommige wetenschappers kunnen verklaren waarom de Noordpool veel sneller smelt dan verwacht.

 

"Mochten we alles doen wat we kunnen om de uitstoot door verbranding van hout en diesel te verminderen, dan zouden we de opwarming met een halve graad kunnen verminderen of het proces enkele tientallen jaren vertragen", zegt onderzoeker Piers Forster van de School of Earth and Environment aan de Universiteit van Leeds. "Daarover twijfelen is absurd."

En dat is niet alleen omdat het klimaat blijkbaar veel meer schade oploopt dan gedacht door het roet. De zwaarste impact die al die zwarte deeltjes nog altijd hebben is op onze gezondheid. Onderzoek van het VN-Milieuprogramma concludeert dat 2,4 miljoen doden per jaar kunnen worden vermeden wanneer we de roetuitstoot beperken. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft recent ook de classificatie van dieseluitlaatgassen van 'mogelijk kankerverwekkend' naar 'kankerverwekkend' verhoogd.

Het nieuwe roetonderzoek neemt meteen ook de tegenstelling tussen gezondheid en klimaat weg. Landen en overheden die diesel promoten maar die de kritiek krijgen dat dat nog slechter is voor de gezondheid dan benzine, schermen vaak met de 'klimaatvriendelijkheid van diesel'. De dieselwagens zijn volgens onderzoek dat ondertussen ook gecontesteerd is, minder schadelijk voor het klimaat, dus we moeten die wagens wel bevoordelen, klinkt het dan. Dat argument ligt nu finaal aan diggelen.

 

BARBARA DEBUSSCHERE

 

De Morgen Wetenschap 30-01-2013 pag. 9

 

Foto Andrew Holbrooke/Corbis

 

Tags: