Stop overstromingen door natuur- en klimaatbeleid

kade rechteroever

“Op twee dagen heeft het evenveel geregend als in een hele maand”, zei weerman Frank Deboosere in het avondnieuws op Eén op zaterdag 13 november. De overstromingen en hun ellende zijn volgens mij niet het gevolg van natuurlijke grillen, zoals minister van Leefmilieu, Joke Schauvliege (CD&V), zegt.

Het is het gevolg van een kortzichtig beleid dat al jaren geen rekening houdt met de natuur. En als we geen doortastende maatregelen op verschillende niveaus nemen, kan het nog veel erger worden voor onze kleinkinderen. Veel erger.

 

 

Stop de verharding
Vlaanderen heeft na Monaco en Vaticaanstad de grootste verharde oppervlakte per vierkante meter ter wereld. Gebouwen, opritten, parkings, industrieterreinen, ... ze zorgen allemaal voor een slechtere insijpeling van hemelwater in de bodem.

Meanderende beken kunnen veel water vasthouden. Maar de voorbije decennia werden ze rechtgetrokken. De overheid verstevigde de oevers met beton of schanskorven (korven in metaalgaas gevuld met zware stenen).

Houtwallen rond akkers kunnen ook water bufferen en erosie tegengaan. Maar ook zij moesten er aan geloven. De gemechaniseerde landbouw wou grote akkers zonder hindernissen voor zijn tractoren. De neerslag moest zo snel mogelijk weg naar de rivieren.

Bossen houden regenwater vast, naast vele andere goede eigenschappen.

Maar Vlaanderen ontbost meer dan 1,5 voetbalveld per dag, liet de Vereniging Bos in Vlaanderen onlangs weten.

Waar vroeger veel regen viel, vond het overtollige water zijn weg naar natuurlijke overstromingsgebieden. Deze gebieden zijn op vele plaatsen verkaveld voor woningen en industrie. Uiteraard zijn ze het gemakkelijkst slachtoffer van overstromingen.

Stop klimaatverandering
Voorspellingen van o.a. UCL-professor Jean-Pascal van Ypersele blijken te kloppen. Door de opwarming van de aarde krijgen we in België drogere en warmere zomers. Met minder neerslag en dus verdroging, wat erg nadelig is voor de landbouw. En nattere, veel nattere herfst- en wintermaanden.

De klimaatmodellen van de Vlaamse Milieu Maatschappij voegen daaraan toe: “Het zeeniveau aan de Vlaamse kust kan deze eeuw nog stijgen met 20 tot 200 cm.”

Die twee meter kunnen een veelvoud worden als er een springtij en een hevige storm plaats vindt. Wat dan kan gebeuren, vat de Amerikaanse hoogleraar Peter Ward gevat samen: "België zal zelf niet verzuipen, maar jullie zullen wel miljoenen Nederlanders moeten opvangen".

Lange tijd hebben klimaatsceptici, dikwijls betaald door oliemaatschappijen, twijfel kunnen zaaien. Dat was handig voor politici om zich achter te verstoppen. Nu is zowat iedereen er van overtuigd: de opwarming van de aarde is een feit en ze is vooral het gevolg van menselijk handelen.

Meer veiligheid én natuur
Laten we het roer omgooien en weer leren leven met de natuur. Die kan een schitterende buffer zijn tegen overstromingen. Als ingenieurs samenwerken met (rivier)ecologen, kunnen ze echte win-winsituaties creëren.

We kunnen beken en rivieren opnieuw laten meanderen. Ze krijgen hun oorspronkelijke natuurlijke oevers terug. Zo zal het waterpeil minder snel stijgen. Vissen en waterplanten komen bovendien terug. Het water wordt weer zuiverder en het is ter beschikking voor drinkwater, landbouw en industrie.

Laten we het voorbeeld van het gecontroleerd overstromingsgebied Kruibeke vermenigvuldigen. Bij de recente overlast is een dijk van dit gebied doorgestoken om te vermijden dat de overvolle Barbierbeek tientallen woningen onder water zou zetten. Het gebied biedt ook meer kansen aan de natuur. Dagelijks vloeit er water in en uit. En er ontstaat een erg waardevol ecosysteem waarin veel planten en dieren zich thuis voelen.

Deze aanpak gaat het verlies van soorten heel efficiënt tegen. Het is dus winst voor de biodiversiteit. Dankzij milieuwetenschappers beseffen we steeds beter dat mensen die verscheidenheid nodig hebben voor de landbouw en voor de ontwikkeling van geneesmiddelen bijvoorbeeld.

Met onze huizenbouw in de woonkernen kunnen we de verharding tegengaan. Door bij (ver)nieuwbouw te kiezen voor groene daken. Die bestaan uit levende planten die goed bestand zijn tegen wind, hitte, vorst en uitdroging. Ze zorgen voor een tragere afvoer van hemelwater. Ze zuiveren bovendien de lucht. Ze isoleren tegen warmte, koude én geluid. De dakbekleding gaat langer mee.

We hebben het hoogst aantal wegenkilometers in verhouding tot onze oppervlakte. En we blijven investeren in meer beton voor wegen.

 

Zo’n 3 miljard euro voor het bij referendum weggestemde BAM-tracé in Antwerpen. Daarvoor moet het Sint-Annabos gekapt worden, bijna 100 ha groot.

Zou dat geld bijvoorbeeld niet beter gebruikt worden voor maatregelen tegen overstromingen? Is een moratorium op de verdere verharding van Vlaanderen geen eerste maatregel? Leren de overstromingen niet dat genoeg echt genoeg is?

Een doortastend klimaatbeleid
Recente studies toonden het aan: Vlaanderen verbruikt meer fossiele energie dan andere industrielanden. Die energie verandert het klimaat en is dus mee verantwoordelijk voor de overstromingen. De enkele windmolens en de zonnedaken in Vlaanderen hebben nog lang niet voor een ommekeer gezorgd.

Ook om overstromingen te vermijden, moeten we dus inzetten op energiebesparing én ontwikkeling van alternatieve energie. Die inzet kan zoals Duitsland ons leert vele broodnodige jobs opleveren in de bouwsector en elders.

Straks komt de volgende klimaattop bijeen in het Mexicaanse Cancún. Zal België daar als Europees voorzitter zorgen voor een beter resultaat dan in Kopenhagen? De slachtoffers van de overstromingen niet alleen in België, maar ook in Pakistan, China en elders mogen het hopen.

Kortom
De hulpdiensten hebben de voorbije dagen schitterend werk geleverd in moeilijke omstandigheden. De Vlaamse Milieu Maatschappij heeft ons tijdig verwittigd.

Maar er is meer nodig, als we zoveel menselijke ellende willen vermijden. We moeten naar de oorzaken gaan van de wateroverlast. De verharding en de klimaatverandering aanpakken. Door dat te doen, kunnen we meteen zorgen voor meer biodiversiteit en kunnen we de opwarming van de aarde afremmen. Als de overstromingen daartoe aansporen, hebben ze ook een goed kant.

Hugo Van Dienderen

Hugo Van Dienderen is gewezen volksvertegenwoordiger voor Groen! en is momenteel voorzitter van Groen!Plus.

De Wereld Morgen 15-11-2010
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2010/11/15/stop-overstromingen-door-natuur-en-klimaatbeleid

 

 

Geprivatiseerde overstroming in de Denderstreek
Het is een oud zéér. Elke keer als Vlaanderen met wateroverlast kampt, is de Denderstreek van de partij. Geraardsbergen, Ninove, Erpe-Mere, … halen keer op keer het nieuws. Huizen lopen onder, mensen worden geëvacueerd. De voorbije vijftien jaar keerde het rampenfonds voor méér dan twee miljard euro uit aan schadevergoedingen.

 

Overstroming Dender: Bedrrijf bestaat 85 jaar en dit was de eerste keer dat ze met een overstroming te maken hadden

Tijdens het voorbije weekend zagen heel wat inwoners voor de vijfde keer op vijftien jaar tijd hun huizen onder water lopen. Nochtans heeft de overheid de laatste jaren niet stil gezeten: er werden computermodellen geïnstalleerd die het gedrag van de rivier van nabij volgen en overstromingen kunnen voorspellen.

Op basis van deze modellen werd ook berekend waar het best kunstmatige overstromingsgebieden worden geïinstalleerd, waar dijken moeten komen, hoe hoog ze moeten zijn, …

Alleen: de overstromingsgebieden zijn te klein, de dijken niet hoog genoeg. Bij elke berekening blijkt het probleem groter te zijn dan de overheid kon vermoeden. Het wordt tijd dat de overheid op alle niveaus de ernst van het probleem inziet én gaat handelen.

De basis
Aan de basis van het hele probleem liggen de veranderde weersomstandigheden en het karakter van de Dender. In deze hoek van de wereld is de gemiddelde neerslag om en bij de twintig procent toegenomen tijdens de voorbije eeuw. Vooral tijdens de laatste tien jaar valt er méér regen. Hier en daar is er nog een koppigaard die dat niet linkt met veranderende klimaatomstandigheden.

Laat de Dender daarbij een rivier zijn die 90 procent van zijn debiet haalt uit neerslag en je krijgt ongelofelijke schommelingen én een extreme gevoeligheid.

Zorgvuldigheid
Als je dit weet, verwacht je van het beleid dat het zorgvuldig omspringt met wat je moet doen in zo'n gevoelige zone. Volgens Vlaams minister van Milieu, Joke Schauvliege (CD&V), heeft de overheid haar lessen getrokken. “We kregen dit weekend extreem veel regen te verduren en we zitten met een aantal situaties uit het verleden … verharde oppervlakten, enz …"

Heeft de overheid echt lessen getrokken uit de ervaringen van de voorbije jaren? Dat kan worden betwijfeld en dat is zéér zacht uitgedrukt. Gemeenteraadslid Anja Van Robaeys (SP.A, Erpe-Mere): "Volgens de specialisten gingen we met alle wachtbekkens, collectoren en andere voorzieningen  nog hoogstens eens om de honderd jaar onder water staan. Het is nu zeven jaar geleden.”

Wie in zijn eigen straat rondkijkt, wordt dikwijls al met zijn neus op de realiteit gedrukt. Ikzelf woon naast een beek in Evendael (Herzele). Tweehonderd meter voorbij mijn deur is er perfect de mogelijkheid om een klein zuiveringsstation (bijvoorbeeld één met plantenzuivering) te installeren. Voor mijn deur ligt er sinds kort evenwel een collector die het afvalwater van het grootste deel van de inwoners verzamelt en oppompt naar het tien kilometer verder liggende Bambrugge (Erpe-Mere).

Als de beek naast de deur overstroomt, verdwijnt die in de riolering en wordt ze dus naar Bambrugge gepompt. Of ze daar nog geen water genoeg hebben? De pompinstallatie staat tegenover mijn deur in een weide die vroeger dienst deed als natuurlijk overstromingsbekken.

Om op die riool aan te sluiten, heb ik 1.700 euro betaald, zodat mijn afvalwater wordt gezuiverd. Meestal is het water al proper op dergelijke grote afstanden. Dat konden we zelfs bewijzen: toen het waterzuiveringstation van Bambrugge geopend werd, maakte de Vlaamse Milieumaatschappij een proces-verbaal bekend waarin ronduit werd gesteld dat het station te weinig afval- en te veel regenwater binnenkreeg. Kostprijs van dit project: minstens 8 miljoen euro.

Een uitzondering, kan je misschien denken
Iets verder, in Sint-Antelinks, bouwt de overheid een nieuw zuiveringsstation.  Opnieuw is gekozen voor een centraliserende werking: ook het afvalwater van omliggende dorpen wordt er behandeld.

De afdeling Water stuurde een vlammend negatief advies bij de aanvraag van de milieuvergunning voor dit station. Ze vreesde voor een negatieve invloed op de Beverbeek die regelmatig uit haar oevers treedt. Dit was niet naar de zin van Aquafin. 24 uur later lag er een advies van dezelfde ambtenaar, maar deze keer positief én zonder vermelding van mogelijke risico’s.

Geraardsbergen
In het geteisterde Geraardsbergen staat het zuiveringsstation aan de zijkant van de Dender. Het werd in 2002 vernieuwd. Ook daar raakte bekend dat het station nauwelijks wat te zuiveren had. In het openingsrapport stond dat het station aan een index van 60,71 biodynamisch zuurstofverbruik (BZV) zat.

BZV geeft aan hoe vuil het water is. Toen zei de overheid dat er een minimum van 100 nodig was om te kunnen stellen dat een installatie behoorllijk kan functioneren. Het water moet vuil genoeg zijn om het te kunnen zuiveren. In 2007 was het gemiddelde 69,55 BZV. Ook dit station zuivert dus massa’s regenwater. Het station in Zandbergen (geplaatst in overstromingsgebied) haalt 62,56 BZV en behandelt ook water uit het verderaf gelegen Waarbeke.

Hoe dat komt?
Doordat onze riolen zo lek zijn als een zeef en gemeentelijke politici niet graag investeren in iets wat de mensen niet zien. Een riool, dat kan je niet feestelijk openen met pers en inwoners erbij.

Als iemand een dijk mag aanleggen om zijn vliegveld te beschermen, is het niet moeilijk te voorspellen dat mensen die wat verderop wonen de sigaar zullen zijn bij een eventuele overstroming.

Doordat het afvalwater (ook in Geraardsbergen vermengd met regenwater) van kilometers ver en van verschillende gemeenten samen op één plaats wordt gezuiverd, verplaatst dit water zich véél sneller dan voorzien. Zo wordt het supersnel naar de kritieke punten gevoerd.

In het verleden protesteerden heel wat mensen tegen deze situatie. Vzw ’t Uilekot en LEEF! trokken naar de Raad van State tegen waterzuiveringsstations in overstromingsgebieden.

Het Denderaktiekomitee raakte tot in het Vlaamse parlement met zijn kritiek, maar kreeg het deksel op de neus toen Kris Peeters (CD&V) als milieuminister weigerde om een subsidiedossier te verlengen.

Nefaste politiek
Uiteraard is de waterzuiveringspolitiek in Vlaanderen niet alleen verantwoordelijk voor het onheil. Er is de verharding in Vlaanderen, zonder beton onder onze voeten voelen wij ons niet goed.

De Vlaamse regering heeft daar in de tijd van milieuminister Vera Dua (Groen!) een watertoets voor uitgevonden: de overheid moet nagaan of bouwen op een bepaalde plaats wel verantwoord is. Eerder kon je lezen hoe de overheid daar zelf mee omspringt. Er is de dichte bebouwing, …

Maar één ding kan je wel weten: de manier waarop waterzuivering werd aangepakt in Vlaanderen heeft de zaak van de waterbeheersing beslist niet vooruit geholpen.

De betonboeren van NV Aquafin
De NV Aquafin heeft sinds haar ontstaan begin de jaren negentig 2,6 miljard euro aan opdrachten verwerkt. Het bedrijf werd opgericht om de kwakkelende Vlaamse waterzuivering aan te zwengelen. Er dreigden immers boetes van de Europese Gemeenschap.

Het bedrijf was één van de eerste PPS-constructies in Vlaanderen: overheid en privésector werkten samen. Privépartners waren beleggingsfondsen en het Engelse waterbedrijf Severn Trend.

Tijdens de eerste jaren werd er enorm veel beton gegoten. Het bedrijf kreeg een monopolie in zijn sector en een gegarandeerde winst. Bedrijven met een alternatieve of efficiëntere benadering werden uit de markt geconcurreerd.

De knowhow kwam bij Aquafin te zitten. De Vlaamse Milieumaatschappij diende de zaak te controleren en bij te sturen, maar draaide gewillig mee in de betonmolen.

De grote nefaste projecten dateren uit die periode. Politici en Aquafin-mensen beweren wel eens dat ze het beleid ondertussen hebben bijgestuurd, en dat klopt ook gedeeltelijk. De feiten blijven evenwel dezelfde en de gevolgen zijn blijkbaar moeilijker bij te sturen.

Van een overheid verwachten de burgers immers dat ze vooruit kijkt in de plaats van af en toe eens om te kijken. Tien jaar geleden wist het beleid dat er méér en méér regen ging vallen en dat onze infrastructuur daar moest op voorzien zijn.

De overheid liet collectoren aanleggen, liet mensen bouwen op risicoplaatsen, liet begaan, maar wist beter. Een onderzoekscommissie in het parlement moet de feiten boven halen en uitdiepen.

Vlaamse Milieuholding
Ondertussen kwam Aquafin opnieuw in overheidshanden. Alweer na een dreigement vanuit de Europese Commissie. Het vet was toch al van de soep.

De manier waarop in Vlaanderen en/of België iets opnieuw in overheidshanden komt, is merkwaardig: de overheid laat het vorige management op post blijven en doet haar best om de controle vanuit de gemeenschap zoveel mogelijk te beperken.

In de Raad van Beheer van Aquafin zitten vooral financiële experts, consultants, … niet noodzakelijk mensen met een bevlogen visie op waterbeheer. De aandeelhouder van Aquafin is de Vlaamse Milieuholding, een onafhankelijke NV waarin de gemeenschap bitter weinig te zeggen heeft.

Zo wordt een discussie over overstromingen uiteindelijk een verhaal over al dan niet verdoken privatiseringen en een gemeenschap die de controle verliest op haar eigen infrastructuur.

Filip De Bodt

Filip De Bodt is medewerker van vzw 't Uilekot in Herzele. De vereniging volgt de werking van het vroegere Denderaktiekomitee op. De Dender is al decennia een zorgenkindje. Het Denderaktiekomitee zette zich met succes in voor een propere rivier, maar na twintig jaar zette de Vlaamse overheid het Denderaktiekomitee op droog zaad.

De Wereld Morgen 15-11-2010
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2010/11/15/geprivatiseerde-overstroming-de-denderstreek#

 

 

Fouten uit het verleden dragen we nog lang mee

Grote delen van Vlaanderen zijn in het weekend onder water gelopen. Onverwacht was het niet. Sinds vorige week vrijdag werd constant reclame gemaakt voor de website www.overstromingsvoorspeller.be. In de meeste gemeenten werden ook voorzorgsmaatregelen genomen. Brandweer, civiele bescherming, gemeentelijke technische diensten, het leger, Rode Kruis, vrijwilligers, allemaal droegen ze hun steentje bij. En toch liepen duizenden woningen onder water. Verschrikkelijke beelden zijn het.

 

“Nooit meegemaakt”, horen we van getroffen bewoners, kniehoog in de blubber en het water, in de weer met zandzakjes en dompelpompen. Maar is dat zo? Heeft het de afgelopen dagen zó uitzonderlijk geregend? Als nooit tevoren? Ik denk het niet...

De zware gevolgen moeten dus andere oorzaken hebben en die zijn, zelfs voor een leek als ik, redelijk duidelijk. Het gaat om een combinatie van veel factoren. Te veel beton, bouwen in watergevaarlijke gebieden, andere landbouwmethodes, rechtgetrokken en overkapte grachten, minder natuurlijke waterbekkens. Voeg daar een verzadigde grond bij door enkele kletsnatte maanden, en je krijgt een cocktail die niet meer te beheersen is.

Wie draagt de schuld? Bij rampen wordt eerst naar de overheid gekeken. Politici zijn makkelijke zondenbokken. Terecht? Voor een deel wel. Ons stedenbouwkundig beleid lijkt nergens op. Decennialang mocht hier worden gebouwd volgens ieders droom en mogelijkheid. Er werden bouwvergunningen afgeleverd voor percelen in moerassen. Dat was fout.

Maar de overheid levert natuurlijk niet ’zomaar’ vergunningen af. Die moeten eerst door iemand worden aangevraagd. Zo bekeken heeft ook de burger schuld. Elke Belg wordt met een baksteen in zijn maag geboren. De vraag naar bouwgrond was/is groot, waardoor de prijzen zijn opgedreven naar onhaalbare niveaus, en mensen dus op zoek gaan naar goedkopere alternatieven. Langs luchthavens en autowegen, in weiden, winterbeddingen en overstromingsgebieden.

De Vlaamse overheid heeft de jongste jaren de toestand trachten te keren. Er wordt strenger toegekeken op watergevoelige plekken, er werden meer wachtbekkens aangelegd, er is meer aandacht voor betere riolering. Maar dat vraagt allemaal veel tijd. Wat decennialang is fout gegaan, kun je in enkele jaren niet rechtzetten.

Door Paul Geudens

Mojo Pin BERGEN, 15 november '10

Ik woon in Bergen, Noorwegen, 1 v d natste steden in Europe met ca. 2500mm neerslag per jaar (ong. 3-4x zoveel als in Belgie). Niettemin hebben we hier zelden of nooit overstromingen. Ik kom vaak naast weiden en open landschappen gewandeld (IN de bebouwde kom) waar het water een halve meter hoog staat, en dan denk ik: moest dit Belgie zijn stonden hier nu huizen en stond er daar nu water in de huiskamer. Ja Paul Geudens, het heeft ALLES met planning te maken.

Gazet van Antwerpen 15-11-2010
http://www.gva.be/blog/standpunt/extern-fouten-uit-het-verleden-dragen-we-nog-lang-mee.aspx

 

Tags: