WOORDEN WETEN ALLES

WOORDEN WETEN ALLES

‘Als twee Antwerpse actiecomités geen roet in het eten hadden gegooid, zou Lange Wapper nu al in de steigers staan.' (DS 10 oktober)
 

Een gericht schot in de roos, of een toevalstreffer? De roepnaam Lange Wapper voor de brug in de Oosterweelverbinding lijkt door een profeet te zijn gegeven. Want een kwelgeest is het geworden, voor alle betrokken partijen. Maar er is meer. Daarvoor slaan we het woordenboek open bij de W van wapper, ergens tussen wanbeleid en in de war zijn in.

Een wapper, zegt Van Dale, is in de eerste plaats een ‘wip (van een ophaalbrug enz.)', maar ook een ‘langwerpige of trosvormige vrucht', en ten slotte in de verbinding ‘lange wapper' ofwel een ‘lang mens, lange schlemiel' of de watergeest, die we kennen uit de Antwerpse sage en uit De zwarte madam van Willy Vandersteen. In dat laatste naslagwerk kun je zien dat Lange Wapper zich in onmogelijke bochten kan wringen, en groter of kleiner wordt naar believen.

Even interessant als de betekenisomschrijvingen, is de etymologische informatie die Van Dale geeft: ‘(1337-1378 “geselriem, riem met een loden bal”) van wapperen (zwaaien, slingeren), de grondbetekenis is dus: iets dat zwaait' .

U had het nooit zelf kunnen bedenken: een wapper is iets wat wappert, en blijkbaar niet met vriendelijke bedoelingen.

In Mariken van Nieumeghen, een tekst uit de eerste jaren van de zestiende eeuw, wordt iemand ei zo na ‘doergoyt met gloeyende wappers'. Een activiteit waartegen Amnesty International zeker ernstig voorbehoud zou hebben gemaakt.

Een ander soort wapper is wat het Woordenboek der Nederlandsche Taal omschrijft als: ‘een attribuut van een nar, bep. van den zot van een rederijkerskamer, waarmee hetzij op de narrenstaf (marot) zelf, hetzij op den riem waaraan de zotskolf bevestigd is, gedoeld wordt'. Er bestond vroeger een uitdrukking: ‘met de wapper in het voorhoofd lopen'. Dat betekende: gek zijn. Een andere was: ‘met een wapper lopen'. Betekenis: dom zijn. (Ik verzin dat niet, het staat in het meest betrouwbare woordenboek in mijn boekenkast.) Een wapper is ook in 't algemeen een slingerende beweging, zegt het WNT. En vandaar ook: een klap. De uitdrukking ‘iemand een wapper geven' betekent: iemand slaag geven. In sommige streken zegt men ‘iemand aan de wapper houden' voor: iemand eindeloos lang aan de praat houden.

Ik wil het stemgedrag van de Antwerpenaren niet beïnvloeden — ik zou dat niet kunnen als ik het wenste. Maar wie ook de naam Lange Wapper heeft gegeven aan dat project, er zit in dat woord weer meer dan een mens kan weten. Er wordt in dit verhaal gedraaid en gezwaaid dat het een lieve lust is, sommigen wringen zich in onmogelijke bochten, het plan kan groter en kleiner worden naar believen, er wordt mee geslagen, er wordt eindeloos lang over gezeurd en wie ermee in zijn hoofd loopt, is dom.

Ludo Permentier is verbonden aan de UGent en aan de Nederlandse Taalunie. ‘Woorden weten alles' verschijnt wekelijks op maandag.

de Standaard 12-10-09