B-H-V aan de Schelde

Terzake - 09-09-2010

http://www.deredactie.be/permalink/1.860232

Over twee weken wil minister-president Kris Peeters een beslissing bekendmaken over de Oosterweel. Wordt het een brug of een combinatie van tunnels? Daarover wordt achter de schermen druk onderhandeld. Wij proberen door de bomen het bos te zien in dit Antwerpse B-H-V-dossier.

1. Techniek: tunnels zijn mogelijk
Is de tunnelvariant technisch haalbaar, snel genoeg realiseerbaar en betaalbaar als je hem vergelijkt met de brug? Dat zijn de drie hamvragen.
De eerste is al beantwoord: ja, de tunnel is mogelijk. Er zijn zelfs verschillende mogelijkheden: ofwel bouw je het complex van vier geboorde tunnels dat we laten zien op deze pagina's, ofwel ga je voor een cut and cover-versie, die niet wordt geboord maar afgezonken. Een geboorde tunnel is duurder dan een verzonken versie. Er is ook nog de discussie over het aantal rijstroken. De haven wil geen nieuwe files creëren en dus moeten de tunnels breed genoeg zijn, maar dat drijft de kostprijs op.
Hoe dan ook, al onze bronnen bevestigen dat het mogelijk is om ondergronds van de Royerssluis onder het Mexico-eiland naar het Asiadok te geraken.

2. Timing: vertraging komt er toch
Zorgt een tunnelversie voor onaanvaardbare vertraging? Ook dat lijkt niet het grote probleem. Het BAM-plan met de Lange Wapper is veel meer uitgewerkt en kan wellicht sneller klaar zijn. Maar er is een belangrijk tegenargument: dat plan (dat nu BAM Classic wordt genoemd) bestaat in feite niet meer.
Na het referendum van vorig jaar en in de aanloop naar het dubbelbesluit hebben alle regeringspartijen zich geëngageerd om een ingrijpende correctie door te voeren op de Antwerpse Ring, in de omgeving van het Sportpaleis en de Schijnpoort. Er was sprake van een nieuwe constructie, waarbij het doorgaand verkeer op de Ring ondergronds zou gaan en het stedelijk verkeer bovengronds zou blijven. In het dubbelbesluit is opgenomen dat het lelijke viaduct boven het Sportpaleis tegen de grond gaat in de nieuwe plannen. Maar buiten het selecte kringetje van toponderhandelaars en hun medewerkers kreeg nog niemand die plannen te zien.
Eén ding is zeker: als de BAM Classic wordt vervangen door een BAM Light, dan moeten er nieuwe procedures worden opgestart. Een onderzoek naar de milieueffecten (MER), een nieuw ruimtelijk uitvoeringsplan,... Er zal ook veel tijd nodig zijn voor het behandelen van de bezwaarschriften. En wellicht volgen er klachten bij de Raad van State.
Met dit alles in het achterhoofd ziet het ernaar uit dat de timing geen doorslaggevend argument kan zijn om de tunnelversie naar de Griekse kalender te verwijzen.

3. Kostprijs: het heetste hangijzer
De prijs wordt wellicht de bepalende factor. Vorige week lekten voor het eerst bedragen uit, waaruit zou blijken dat een tunnelcomplex 500 tot 800 miljoen euro duurder zou zijn dan een brug. Maar die cijfers werden onmiddellijk door alle regeringspartijen als voorbarig en vertekend bestempeld. Inderdaad, hoe kan je prijzen openbaren als je nog niet alle stukjes van de puzzel in handen hebt?
Bovendien moeten er in het kostenplaatje nog heel wat andere elementen worden meegenomen, waarvoor het studiewerk nog steeds bezig is. Als de Ring breder moet worden in Berchem en Borgerhout, wat gaat dat dan kosten? Is het mogelijk om alle elementen van het nieuwe ontwerp te verzekeren en voor welke prijs? Hoeveel moet er in het project worden begroot voor onteigeningen? En voor eventuele schadeclaims van Noriant, het consortium van aannemers dat was geselecteerd om de BAM Classic te bouwen?
Conclusie: de kostprijs is de factor die de grootste kans inhoudt om tot politieke breekpunten te leiden.

1. CD&V: het blazoen van Peeters
Minister-president Kris Peeters wil vooral dat er een oplossing komt. Hij heeft die beloofd, en hij wil tegengas geven voor de kritiek van de oppositie dat deze Vlaamse regering weinig daadkracht toont. Met het dubbelbesluit van maart kocht hij vijf maanden uitstel, maar nu moet hij een ei leggen, want anders wordt hij afgemaakt in het Vlaams Parlement.
Peeters moet in de besluitvorming rekening houden met de belangen van de Antwerpse haven, die door CD&V'ers wordt geleid. De havenondernemers dringen aan op de snelst mogelijke oplossing voor het fileprobleem.

2. Sp.a: de sjerp van Janssens
Ook de reputatie van burgemeester Patrick Janssens staat op het spel. Hij maakte al één keer een scherpe bocht in het dossier van de Oosterweel, een tweede kan hij zich niet permitteren. Hij moet dus - net als in maart - rekenen op de steun van sp.a-voorzitter Caroline Gennez en minister Ingrid Lieten om zich de Lange Wapper niet door de strot te laten rammen.

3. N-VA: de sjerp van De Wever
Bart De Wever heeft meer dan eens gezegd dat hij niet getrouwd is met de brug. Maar anderzijds verdedigt hij steeds meer de belangen van de ondernemers van Voka en Unizo, die in het verleden tot de meest fervente voorstanders van de Lange Wapper behoorden.
De Wever denkt ook al vooruit naar de lokale verkiezingen van 2012. Wil hij in Antwerpen een gooi doen naar het burgemeesterschap? In dat geval zou het een mooie opsteker zijn als zijn grote rivaal Janssens nu in het stof moet bijten. Al zal Janssens zich in dat geval met alle middelen verzetten en zich profileren als de witte ridder tegen de snode plannen van De Wever.

4. Preformatie: mét of zonder sp.a?
Enige tijd geleden lekte uit dat ook Elio Di Rupo nu weet dat er in Antwerpen een probleem is met een brug en een tunnel. In de loop van de preformatie is de relatie tussen de N-VA en sp.a er niet beter op geworden, en De Wever sluit een regeringsdeelname van Open Vld niet uit.
De kans lijkt voorlopig nog klein dat het gebeurt, maar àls de sp.a in de formatie zou worden ingeruild voor de liberalen, dan lijkt het logisch dat diezelfde wissel ook wordt doorgevoerd in de Vlaamse regering van Kris Peeters. En in dat geval hebben de nieuwe partners CD&V, N-VA en Open Vld wellicht geen vijf minuten nodig om het licht op groen te zetten voor het BAM-tracé met de Lange Wapper. Open Vld zal dan wel moeten afrekenen met haar Antwerpse schepen Ludo Van Campenhout, die zich al jaren openlijk opstelt als een fanatieke tegenstander van de brug.
In de geruchtenmolen rond de preformatie circuleert overigens nog een ander spannend verhaal. Als Patrick Janssens bereid zou zijn om de Lange Wapper te slikken, dan zou Bart De Wever zich engageren om in 2012 geen gooi te doen naar het burgemeesterschap.

1. BAM en Noriant: afwachtend
Vlak na het dubbelbesluit van maart zag het ernaar uit dat het overheidsbedrijf BAM (Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel) zou worden opgedoekt en opgaan in de publiek-private nv Liefkenshoektunnel. Maar BAM bestaat nog steeds. De organisatie is wel bijzonder zuinig geworden met haar externe communicatie.
De aannemers van Noriant wachten af welke keuzes de politici gaan maken. Kunnen ze het project alsnog uitvoeren? Moeten ze tevreden zijn met onderdelen ervan? Worden ze verplicht om zich in nieuwe aanbestedingen te storten? Of zullen ze bij een voor hen ongunstig politiek compromis enorme schadeclaims indienen? Volgens het Rekenhof hebben ze geen recht op méér dan een correcte vergoeding voor het al geleverde werk, maar zullen de rechters daar ook zo over oordelen?

2. De actievoerders: zelfverzekerd
De actievoerders geven de strijd niet op. In maart kregen ze van de regering de garantie dat ze betrokken zouden worden bij het verdere verloop van de discussie, maar volgens hen is van die belofte tot op heden niets terechtgekomen. Daarom proberen ze - tot diep in het Waasland en de Voorkempen - aandacht te krijgen voor hun belangen. Het zwaartepunt van de actie blijft de stad Antwerpen. Volgende week zondag organiseren Ademloos en stRaten-generaal een vreedzame wandeling door de binnenstad, in het besef dat het stadscentrum dan autovrij is en dat diverse evenementen veel volk zullen lokken. Er is ook een nieuwe campagne voor "minder Ring en meer Meccano".
De actiegroepen zullen hun werk niet staken, ook niet na 27 september. In de politieke keuze die nu voorligt, geven ze de voorkeur aan de tunnelversie. Maar eigenlijk verzetten ze zich tegen elke variant van het BAM-tracé, omdat ze vinden dat de oplossingen voor de Antwerpse mobiliteitsproblemen veel verder van de stad verwijderd moeten worden gezocht.

3. Forum 2020: constructief
Een zeer bijzondere rol in het debat is weggelegd voor Forum 2020. Al is het alleen al omdat het niet zo vaak voorkomt dat ondernemers, professoren en actievoerders de krachten bundelen om een eigen oplossing voor het fileprobleem te ontwerpen.
Het ei van Columbus dat Forum 2020 bedacht, is het Meccano-plan. Dat bestaat uit drie componenten. Eén: een bretel die de E34 via de Liefkenshoektunnel in het Waasland verbindt met de E17. Twee: een andere bretel die de knoop A12/E19 in Ekeren via een ondertunneling (T102) aansluiting geeft met de E313/E34 in Wommelgem. En drie: de sluiting van de Antwerpse Ring door een bijkomende Scheldeoeververbinding, maar op een ander tracé dan dat van BAM.
Omdat de Vlaamse regering het Meccano-plan niet wilde laten onderzoeken door het Verkeerscentrum Vlaanderen, heeft Forum 2020 zelf een studie laten uitvoeren door een onafhankelijk onderzoeksbureau. Volgens dat rapport, waarvan de resultaten deze week werden bekendgemaakt, haalt het Meccano-plan meer verkeer weg van de Ring en scoort het bovendien beter in de kosten-batenanalyse.
Forum 2020 heeft overigens al een succes geboekt: in maart heeft de Vlaamse regering de twee bretellen (met een aanpassing in het Waasland) opgenomen in haar Masterplan 2020. Maar daarover worden deze maand geen knopen doorgehakt, nu gaat het alleen over de keuze voor de brug of de tunnel.

Wat moet de burger van dit alles denken?
Voor wie geen tijd of zin heeft om boeken over de Oosterweel te lezen of vuistdikke dossiers te doorworstelen, is het nog nauwelijks te volgen. Zeker voor niet-Antwerpenaars moet de vraag waarom er zo'n drukte wordt gemaakt over een brug of een tunnel potsierlijk overkomen. Maar de meeste inwoners van de stad Antwerpen zijn in de loop der jaren wél doordrongen van de enorme impact die het grootste Vlaamse infrastructuurproject aller tijden zal hebben op hun stad en hun leefomgeving.
De actiegroepen - en dan vooral Ademloos - zijn erin geslaagd om een zeer technisch en complex dossier te vertalen in emoties. Vooral daardoor is het ook in de politiek uitgegroeid tot een symbooldossier dat stilaan op een Antwerps B-H-V begint te lijken.
Na de Visa-crisis in 2003 was Antwerpen nooit meer het toneel geweest van grote politieke crisissen. Aan die lange periode van rust kwam vorig jaar een einde, in de laatste weken voor het referendum in oktober. Ook het dubbelbesluit in maart werd voorafgegaan door bijzonder spannende weken. Nu nadert de emotionele curve een nieuwe piek.

LEX MOOLENAAR, JOHAN VAN BAELEN

Definitief en onomkeerbaar." Dat moet de beslissing volgens Kris Peeters zijn. Maar zeiden zijn voorgangers, die begin deze eeuw kozen voor de Lange Wapper, dat ook niet? In deze slepende kwestie primeert de zoektocht naar de beste oplossing al lang niet meer op de complexe politieke achtergronden.
Eind maart bereikten de partijen van de Vlaamse regering een typisch politiek compromis, dat ze verwoordden in een zogenaamd dubbelbesluit. Dat kwam hierop neer: "Eén: we bouwen de Oosterweelverbinding in tunnelvorm. Twee: als blijkt dat die optie technisch onmogelijk, te duur of te tijdrovend is, dan grijpen we terug naar de brug."
Verschillende werkgroepen kregen de opdracht om het tunnelcomplex te bestuderen. Een stuurgroep, met daarin de bevoegde ministers en vertegenwoordigers van het Antwerpse stadsbestuur en de haven, voerden de regie. Uiterlijk op 27 september, wanneer Kris Peeters zijn jaarlijkse beleidsverklaring uitspreekt in het Vlaams Parlement, moet de knoop zijn doorgehakt.
Twee weken voor het Grote Moment is het nog volstrekt onduidelijk of er straks witte rook uit de schoorsteen zal komen. Er wordt nog steeds druk gerekend en bestudeerd. Niet één politicus waagt het om het door Peeters gedicteerde stilzwijgen openlijk te doorbreken. Maar in de wandelgangen valt toch wel heel wat interessante informatie te rapen.
LEX MOOLENAAR, JOHAN VAN BAELEN
Gazet van Antwerpen 11-09-2010 pag.16