De Antwerpse puzzel is gelegd

Dinsdag was de toekomst van Antwerpen nog één groot vraagteken. Vandaag ligt er ineens een puzzel die wonderwel past. Alle politieke beslissingen liggen op tafel, maar ze moeten nog wel worden uitgevoerd.

• Zo wil de Vlaamse regering de verkeersknoop ontwarren: een tracé met tunnels van Linkeroever tot aan de Ring, een tunnelbretel ten oosten van Antwerpen die het verkeer op de noord-zuidas om de stad heen leidt en een complex van parallelwegen om het Waasland vlotter te laten bewegen.
Is dit de beste oplossing? Daarover zal altijd discussie blijven bestaan. In het nee-kamp is een bizar verbond ontstaan van enerzijds Vlaams Belang en LDD, anderzijds Groen! en de actiegroepen. Maar de meerderheid heeft gekozen, zoals dat nu eenmaal hoort in een democratie.
De Oosterweel-soap begon in 1995, toen enkele Vlaamse ambtenaren zich voor het eerst over de landkaart bogen om te bekijken wat er beter kon. Als alles meezit, gaat in 2015 de spade in de grond en kan de automobilist in 2021 de nieuwe tunnels gebruiken. Volgens de huidige ramingen zal hij daarvoor wel 2,5 euro moeten betalen, en de trucker zelfs 19 euro. Gewone personenwagens kunnen nog wel gratis door de Kennedytunnel, maar voor vrachtwagens wordt die verboden terrein.
Wie gaat de drie miljard euro betalen die nodig zijn voor het hele project? Dat was de hamvraag waardoor deze week in Antwerpen een politieke crisis ontstond. De Vlaamse regering heeft voor dit bovenlokale project drie miljard euro gereserveerd, maar de meerkosten voor tunnels -352 miljoen euro - zijn voor rekening van de stad Antwerpen en haar haven. Burgemeester Patrick Janssens (sp.a) en havenschepen Mare Van Peel (CD&V) maken zich sterk dat dit mogelijk is zonder de belastingen te verhogen en zonder bestaande projecten te schrappen. Maar de fractie van de Open Vld, die in Antwerpen mee in de coalitie zit, gelooft daar niet in en is donderdag kwaad uit de meerderheid gestapt. Janssens hoopt de brokken nog te kunnen lijmen. Maar als dat niet lukt, houdt zijn sp.a samen met het kartel CD&V/N-VA toch nog voldoende zetels in de gemeenteraad over om te kunnen besturen.

Een bijzonder duo
Heel bijzonder is de positie van de twee schepenen van Open Vld. De eerste is Ludo Van Campenhout, die het voorbije decennium het Antwerpse boegbeeld van zijn partij is geweest. Van Campenhout stelt zich met zijn verzet tegen de Lange Wapper al enkele jaren op als een dissident binnen Open Vld. Dat blijkt ook nu weer: hij steunt openlijk de plannen van de regering en weigert af te treden als schepen.
Vrijdag kwam partijvoorzitter Alexander De Croo speciaal naar Antwerpen om Van Campenhout op andere gedachten te brengen. Maar dat is mislukt. Het ziet ernaar uit dat Van Campenhout binnenkort uit de partij wordt gezet, maar volgens de statuten van de partij moeten eerst de leden worden geraadpleegd. En Van Campenhou theeft in Antwerpen een grote aanhang. Zo dreigt voor Open Vld niet voor de eerste keer een scherp conflict tussen de partijtop en de Antwerpse afdeling.
De tweede liberale schepen, Luc Bungeneers, is buiten Antwerpen minder bekend. Toch heeft hij inhet verleden al meer dan eens zijn stempel gedrukt op de Antwerpse politiek. De zakenman uit Merksem was in het begin van de jaren negentig een backbencher van de CVP, toen hij besloot over te stappen naar de VLD, waardoor hij de toenmalige Antwerpse meerderheid brak. Ook na de lokale verkiezingen van 2000 speelde hij een belangrijke rol. Zijn partij wilde havenbaas Christian Leysen tot schepen bombarderen, maar Bungeneers wist méér aanhangers te mobiliseren voor het partijcongres. Sindsdien is hij schepen van Financiën en later ook Dierenwelzijn.
Luc Bungeneers was degene die donderdag met veel emoties aankondigde dat Open Vld zich terugtrok uit de Antwerpse coalitie en dat hij zelf zijn ontslag indiende als schepen. Nog dezelfde dag raakte bekend dat hij dit zeertegen zijn zin en onder zware druk van zijn partijtop had gedaan.
Vrijdag heeft Bungeneers met lange tanden zijn ontslagbrief ondertekend. Zijn fractieleidster Annick De Ridder was erbij als waakhond van de partij en zij was degene die het document aan burgemeester Janssens heeft overhandigd. Blijkbaar wilde ze zeker zijn dat de brief ook daadwerkelijk zijn bestemming zou bereiken.

Schepenen zonder partij?
Volgens goede bronnen is Patrick Janssens niet van plan om zijn schepenen te laten vallen. Hij zou bereid zijn om het tweetal in zijn college te houden, ook als ze de steun van Open Vld verliezen. Bij Van Campenhout gaat het die richting uit. Vrijdagavond noemde Alexander De Croo hem "een spits die steeds owngoals scoort". De logica zegt dat zo'n spits héél snel uit de ploeg wordt gezet.
Over de toekomst van Bungeneers is de kristallen bol voorlopig nog wazig. Maar als ook hij Open Vld de rug toekeert, dan kan dat leiden tot de hoogst opmerkelijke situatie dat die partij in de oppositie belandt, terwijl haar twee voormalige boegbeelden in het college deel blijven uitmaken van de - vertimmerde - meerderheid. Zo zou burgemeester Janssens twee vliegen in één klap slaan: hij houdt zijn college intact en tegelijk hoeft hij met een partij minder rekening te houden.

Daar is De Wever!
Er kan tegenwoordig nog nauwelijks iets gebeuren in de politiek zonder dat de naam van Bart De Wever vroeg of laat opduikt. En dat is ook nu het geval. Als Luc Bungeneers zijn partij trouw blijft en uit het college stapt, dan rijst de vraag of hij wordt vervangen en door wie. Een vervanger kan eigenlijk alleen maar komen van de N-VA, de enige coalitiepartij die nog niet in het college is vertegenwoordigd . Maar de enige N-VA'er die in 2006 is verkozen in de gemeenteraad, heet... Bart De Wever.
Wordt De Wever schepen in Antwerpen? Dat mandaat is vrijwel onmogelijk te combineren met zijn drukke bezigheden als partijvoorzitter, en nog minder met een ministerpost in de virtuele federale regering. Bovendien lijken de bevoegdheden van Bungeneers niet echt spek naar de bek van De Wever. Vooral niet het departement Dierenwelzijn. Politieke journalisten herinneren zich nog zijn karakteristieke grap: "Als ik het woord dierenwelzijn hoor, dan denk ik meteen: 'Voor mij saignant!"

De twee tenoren
De gebeurtenissen van de voorbije dagen werpen ook een nieuw licht op de lokale verkiezingenvan2012. Dat is een spannend verhaal, want heel politiek Vlaanderen vraagt zich af wie de kanseliersstrijd tussen Patrick Janssens en Bart De Wever zal winnen. Heeft De Wever eigenlijk wel de ambitie om burgemeester van Antwerpen te worden? Zelf houdt hij zich daarover wijselijk op de vlakte. Zijn naaste medewerkster van het eerste uur, kersvers senator Liesbeth Homans, zei afgelopen zomer raadselachtig: "Ik denk wel dat Bart dat ambt ziet als een van de belangrijkste mandaten die er zijn. En ik denk ook dat hij een goeie burgemeester zou zijn, eentje van het volk."
De N-VA-top houdt voorlopig dus alle scenario's open en daarin heeft ze overschot van gelijk. Toch sluit de politieke incrowd niet uit dat Janssens en De Wever allang een stilzwijgende afspraak in hun achterhoofd hebben opgeborgen. Als ze het elkaar over twee jaar niet te moeilijk maken, dan winnen ze samen met de neus in de vingers de verkiezingen en is de coalitie meteen gesmeed.
Het is in Antwerpen de traditie dat de grootste partij de burgemeester levert, maar nergens staat gedrukt dat die traditie eeuwigdurend is. Met andere woorden: de twee stemmenkanonnen kunnen het onder elkaar uitmaken. Janssens is er de man niet naar om een stap terug te zetten. Als hij zijn mandaat als burgemeester niet kan verlengen, dan stapt hij wellicht uit de politiek.
Voor De Wever liggen de kaarten anders. Begin dit jaar zei hij in uw krant dat zijn horizon als partijvoorzitter ten laatste in 2014 eindigt en dat hij daarna andere dingen wil gaan doen. Dat jaartal was niet lukraak gekozen: 2014 is het jaar van de volgende Vlaamse verkiezingen. Als de politieke verhoudingen de komende vier jaar min of meer stabiel blijven en de populariteit van Bart De Wever geen dramatische instorting kent, dan kan hij dingen naar het ambt dat de ultieme natte droom moet zijn van elke Vlaamsnationalist: minister-president van de Vlaamse regering. Als dat zijn verborgen ambitie is, dan zal Patrick Janssens hem dat succes met veel plezier gunnen.

Lex Moolenaar
Gazet van Antwerpen 25-09-2010 pag.7