De ene baby wordt ouder geboren dan de andere

kade rechteroever

 

We krijgen niet dezelfde start

 

Daags na de geboorte is een baby één dag oud, toch? Niet als we in de cellen van pasgeborenen kijken. Wie een gezondere moeder heeft, die in gezonde lucht leeft, begint frisser aan het leven.

 

Of u snel of traag veroudert, gaat niet terug tot de zwangerschap van uw moeder. Het gaat veel verder terug. Het gewicht van een vrouw wanneer ze zwanger wordt, de plaats waar ze zich gevestigd heeft, haar opleiding, haar werk … Het heeft allemaal een invloed op de start die een moeder haar kind(eren) meegeeft. Dat is de conclusie van onderzoek aan de Universiteit Hasselt. ‘We weten al langer dat gewicht, luchtkwaliteit en sociaal-economische klasse een belangrijke rol spelen op het vlak van volksgezondheid, maar onze studies tonen aan dat we hun impact kunnen aflezen in de cellen van baby’s’, zegt milieuepidemioloog Tim Nawrot (UHasselt).

Zijn team heeft bij honderden pasgeborenen in het Ziekenhuis Oost-Limburg in Genk de telomeerlengte gemeten, in zowel het navelstrengbloed als de placenta. Telomeren zijn de beschermende kapjes aan het uiteinde van DNA-strengen, die moeten beletten dat ons erfelijk materiaal ontrafelt (DS 11 december). Ze worden korter bij elke celdeling. Hoe ouder de cel, hoe korter de telomeren. In de cellen van baby’s verwacht je lange telomeren. Maar uit het onderzoek blijkt dat sommige baby’s kortere telomeren hebben dan andere. Dus: niet alle pasgeborenen zijn biologisch even oud.

 

BMI

‘Het effect van luchtvervuiling blijft hardnekkig: telomeren verkorten gemiddeld sneller bij wie vroeg in slechte lucht geleefd heeft’ tim nawrot  UHasselt

Het meest opmerkelijk is de impact van luchtvervuiling. Voor elke vijf microgram PM2,5 (fijnstofdeeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 micrometer) per kubieke meter extra in de woonomgeving van de zwangere moeder, zijn de telomeren van haar baby acht procent (in de navelstreng) tot ruim dertien procent (in de placenta) korter. Dat publiceerde het team van ­Nawrot in het vakblad JAMA Pediatrics. Om u een idee te geven: vijf microgram PM2,5 per kubieke meter is ongeveer het verschil tussen het jaargemiddelde aan onze kust en dat in en rond de Vlaamse steden.

De telomeerlengte bij pasgeborenen hangt ook samen met de BMI (body mass index, aantal kilogram gedeeld door het kwadraat van de lengte, red.) van de moeder. Die studie stond vorig jaar in het vakblad BMC Medicine. Voor elk BMI-punt extra zijn de telomeren van het navelstrengbloed en de placenta 0,5 tot ruim 0,6 procent korter. Dat lijkt weinig, maar tussen iemand met een gewoon gewicht (BMI tussen 20 en 25) en een obese persoon (BMI hoger dan 30) gaapt al gauw een gat van tien eenheden – en dus mogelijk zes procent kortere telomeren bij de geboorte. ‘Dat we effecten vinden van zwaarlijvigheid en luchtvervuiling is niet vreemd, omdat beide ontstekingsreacties uitlokken en schade berokkenen in de cellen’, stelt Nawrot.

Ook van invloed: de opleiding en de baan van de moeder. Lagere sociaal-economische klassen worden geassocieerd met kortere telomeren. Dat zou deels te maken hebben met gewicht – in lagere klassen zijn mensen gemiddeld zwaarder – maar dat is niet de enige verklaring. ‘Het is een combinatie van factoren. Mensen met een lagere sociale status hebben vaker een slechtere gezondheid dan mensen met een hogere positie op de sociale ladder. Ook al leven we in een welvarend land met goede toegang tot gezondheidszorg, toch zijn er dus verschillen waarneembaar tot op moleculair biologisch niveau’, zegt Nawrot.

 

Zoals roken

Nu willen we vooral weten: wat betekenen korte telomeren voor het leven van deze kinderen? ‘Voor alle duidelijkheid: baby’s die geboren worden met kortere telomeren, zijn niet ziek. Je kunt ze er niet uithalen’, aldus de professor. ‘We kunnen een verschil in telomeerlengte bij de geboorte ook niet uitdrukken in een verschil in levensverwachting. We vermoeden dat er een impact is, op basis van onderzoek bij dieren. Zebravinken met lange telomeren worden zes tot zeven jaar oud, en die met korte telomeren blijken niet veel ouder dan twee jaar te worden. Maar mensen zijn geen vinken. Het enige wat we durven opperen, is dat kinderen met korte telomeren een minder grote buffer hebben tegen veroudering, ziekten en ongezonde omgevingsfactoren dan kinderen met lange telomeren. Opvolgstudies zullen meer inzicht moeten brengen.’

‘Het is zoals met roken’, zegt onderzoeker Dries Martens (UHasselt), eerste auteur van de BMI-studie. ‘We weten dat roken de kans op ziekten en vroege sterfte vergroot, maar dat wil nog niet zeggen dat rokers niet oud kunnen worden. We hebben het louter over risico’s.’

 

Slechte start

Je zou ook kunnen spreken van een slechte start, die je niet zomaar ongedaan maakt. In een studie die vorige maand verscheen, ook in BMC Medicine, gingen de Belgische onderzoekers (bij Oost-Vlaamse tweelingen) na hoe de telomeren van twintigjarigen geëvolueerd zijn sinds hun geboorte. ‘We zien een duidelijk verband: over het algemeen heeft iemand die lange telomeren had bij zijn geboorte, ook nog lange telomeren wanneer hij twintig is’, aldus Nawrot. ‘Bovendien bleek het effect van luchtvervuiling hardnekkig: telomeren verkorten gemiddeld sneller bij wie vroeg in zijn leven in slechte lucht geleefd heeft.’

‘En dan moet je weten dat de luchtkwaliteit in België zogezegd meevalt. We overschrijden de Europese normen niet. Maar uit onze studies moeten we concluderen dat die normen onvoldoende beschermen tegen vervroegde veroudering.’

Het onderzoek met de baby’s die in Genk geboren werden, gaat voort. Ze zijn intussen vier jaar oud, en een deel van hen ondergaat momenteel tests om te zien hoe ze ontwikkelen. ‘We kijken naar bloeddruk en andere parameters, om te zien of de biologisch “oude’ baby’s nu andere waarden hebben’, zegt Martens. ‘Dit soort onderzoek is nooit eerder gebeurd. Maar we kunnen nu al stellen dat de omgeving van meet af aan een invloed heeft op de volgende generatie.’

 

Maakt ouderschap ouder?

We weten dat moeders al tijdens hun zwangerschap een invloed hebben op het verouderingsproces van hun kinderen. En omgekeerd? Hebben kinderen een impact op de aftakeling van hun ouders?

Moeders betalen alvast een prijs, suggereren enkele studies: kinderen op de wereld zetten verkort de telomeren. Daar zijn verscheidene redenen voor te bedenken. Stress is er een van, maar ook een opgevoerde stofwisseling kan een verklaring zijn: om een mensje extra te maken is er meer zuurstof nodig, en daarvan is meer ‘oxidatieve stress’ (chemische schade in de cellen) een bijwerking.

De stress houdt niet op bij de bevalling, zoals ouders wel weten. Ook vaders delen daarin mee. En wie zich tegelijk ‘laat gaan’ – lees: wie verdikt en minder sport – zet zijn gezondheid nog meer onder druk. Maar wat dat betreft maken kinderen blijkbaar weinig verschil. Uit onderzoek blijkt dat de meeste mensen verdikken naarmate ze ouder worden, of ze nu kinderen hebben of niet.

Het goede nieuws zit in de staart. Kinderen kunnen aanvankelijk hun tol eisen, maar uiteindelijk geven ze meer terug. De levensverwachting van ouders is groter dan die van kinderloze mannen en vrouwen, blijkt onder meer uit een studie die eerder dit jaar in het vakblad Journal of Epidemiology and Community Health verscheen. Een eenduidige verklaring is er niet, maar de onderzoekers vermoeden het evidente: dat kinderen een helpende hand zijn, emotionele ondersteuning bieden en mee zouden ijveren voor betere zorgen en behandelingen, wanneer die nodig zijn. (loa)

 
De Standaard, 2017-12-12
 
 

Tags: