'Dit plan is betaalbaar en meer dan aanvaardbaar'

Hoe smaakt de overwinning voor burgemeester Jannsens?

Is de Oosterweeltunnel een echte overwinning voor de huidige burgemeester van Antwerpen?  Zal hij zijn sjerp kunnen behouden in 2012 of bereidt Bart De Wever nu al een titanenstrijd voor?  De mening van journalist Lex Molenaar.

luister hier

Radio1 25-09-2010
http://www.radio1.be/programmas/ochtend/hoe-smaakt-overwinning-voor-burgemeester-jannsens
 

'Dit plan is betaalbaar en meer dan aanvaardbaar'

Patrick Janssens is een tevreden man. Hij heeft zijn tunnel, ook al moet hij er dik 350 miljoen voor bij elkaar zien te vinden, en verdergaan met een geamputeerde en nipte meerderheid. Maar het is het hem waard. 'De Lange Wapper zou er nooit gekomen zijn, in geen enkel scenario.'

Na de Craeybeckxtunnel krijgen we nu de Pijp van Patrick. Proficiat.
Patrick Janssens: (lacht) "Laat het uit, alstublieft. Voor mijn part mag het de Ingrid Lietentunnel worden, zonder haar hulp zouden we er waarschijnlijk niet uitgeraakt zijn. De naamgeving is nu echt wel de laatste van mijn zorgen. Maar er zijn uiteindelijk vier tunnels, dus alle gegadigden kunnen zich altijd melden."

Voelt het als een persoonlijke overwinning?
"Er is in ieder geval een belangrijke slag voor Antwerpen gewonnen. Het is een marathon geweest, waar we als stadsbestuur vijf jaar mee bezig zijn geweest, vanaf toen we opdracht hebben gegeven om met een studie na te gaan of wat nu bereikt is, ook een reële mogelijkheid was. In het college was er toen al een voorkeur voor dit scenario. Maar het is een moeilijk proces geweest om uiteindelijk ook hier te kunnen landen. Het belang daarvan voor de stadsontwikkeling kan je haast niet overschatten. Sinds het referendum was er bij heel veel mensen een soort moeheid ontstaan: een brug of een tunnel, jongens en meisjes, beslis gauw en begin eraan. Door dat sfeertje en door de discussie over de kostprijs is de eigenlijke inhoud van het debat wat ondergesneeuwd. Waar gaat het werkelijk over? Kies je voor een gigantisch viaduct dat aan de noordkant van de stad iedere verdere stadsontwikkeling onmogelijk maakt? Als je dat vergelijkt met wat er nu op tafel ligt: de verdere ontwikkeling van het Eilandje die onbelemmerd kan doorgaan, de viaducten die aan de Luchtbal en het Sportpaleis neergaan... Dat is toch een belangrijkere verbetering, nee?"

Is dat voor u het moment van de ommekeer geweest? Het besef dat de Lange Wapper een soort Berlijnse muur in uw stad dreigde te worden?
"Niet helemaal, het kantelmoment voor mij was toen de ArupSum-studie werd voorgesteld. Toen ontstond bij ons het gevoel dat we het nog wel konden tegenhouden, iets wat daarvoor compleet onmogelijk en onhaalbaar leek. Dus als ik mezelf in de spiegel bekijk, geef ik toe dat ik me veel eerder tegen dat oorspronkelijke plan had moeten verzetten, en het heeft dan ook heel veel tijd gekost om terug te vechten."

Ook een les: je mag de besluitvorming rond een van de belangrijkste infrastructuurwerken ooit in Vlaanderen niet uitbesteden aan een privéconsortium.
"Ja, dat is een probleem geweest. Ik begrijp het wel omwille van de grootschaligheid van zo'n project in een moeilijke omgeving en in een politiek destijds moeilijke stad, met een niet zo eendrachtig stadsbestuur dat ook niet zo erg met stadsontwikkeling bezig was als vandaag. Als je dat dan exporteerde naar een externe instantie, was het niet alleen van je begroting af, maar was het ook niet langer onderdeel van een voortdurende en misschien verlammende beleidsdiscussie. Maar in de praktijk zorgde dat er wel voor dat de techniekers en de ingenieurs de bovenhand krijgen op de stedelijke noden. Dan vind ik het wel een straffe nummer, van het stadsbestuur én de actiegroepen, dat we er na zoveel jaren sluipende besluitvorming toch nog in geslaagd zijn dat te doen keren."

En dat is natuurlijk ruim 352,7 miljoen euro waard.
"Ik vind dat te verdedigen. Als het verschil tussen het viaduct en de tunnels voor de ontwikkeling van de stad zo veel beter is, dan moet je daar een zekere, ook financiële, verantwoordelijkheid voor nemen. Dan vind ik het van de Vlaamse regering een logische vraag to put our money where our mouth is. Bovendien is die financiering aanvaardbaar. Er moet morgen geen cheque van 350 miljoen op de tafel in Brussel liggen, hè. We krijgen voor een behoorlijk stuk een meerwaarde in ruil: we kunnen al 70 miljoen uit de ontwikkeling van het Eilandje terugverdienen, omdat daar nu terreinen beschikbaar blijven die anders waren opgeofferd aan het viaduct. Anders waren het daar hangars en stapelplaatsen gebleven, nu kunnen we er een nieuwe wijk van maken. "

Uw voormalig schepen Bungeneers heeft voorgerekend dat het wel 1.500 euro per Antwerps gezin betekent. Daar kan je veel andere leuke dingen mee doen.
"Dat is niet weinig, maar vergeet niet dat de huizen en de gronden heel wat minder waard zouden zijn als de Lange Wapper er was gekomen. Het is een ongelooflijk belangrijk project voor Antwerpen, zeker wanneer je Antwerpen anders opzadelt met een modernere versie van het viaduct van Vilvoorde, en dat veel dichter bij de stad. Breng dan nog eens in rekening hoelang dat project invloed heeft op de stad, en je zit over decennia te praten. Ik denk niet dat ik ooit nog over een belangrijker project ga beslissen dan dit. In de cijfers zit ook een buffer voor de klassieke budgetoverschrijdingen en vertragingen. Er zijn zogenaamde ophoogfactoren op toegepast, risicocalculatie, waardoor je eigenlijk teveel begroot heb. Dit is dus het maximale dat Antwerpen zal betalen. In een scenario waarbij alles volgens gewone aanbestedingsprocedures verloopt, kost het ons een derde minder. En die over de jaren heen gespreide inspanning kunnen we in onze gesaneerde begroting aan zonder belastingverhogingen en zonder geplande projecten te schrappen. "

Hoe hebt u CD&V, N-VA en het havenbestuur, oorspronkelijk allemaal gewonnen voor de Lange Wapper, of toch minstens de goedkoopste oplossing, kunnen overtuigen?
"Het heeft minder armgeworstel gekost dan werd voorgesteld. Mensen die het dossier kennen met zijn historiek en gevoeligheden, wisten dat het kiezen voor een viaduct of een variant ervan enkel zou geleid hebben tot het verder zetten van een politieke guerrilla. Blijvende conflicten en ruzies die nooit een haalbaar project hadden opgeleverd. We waren dus veroordeeld om er op een andere manier uit te komen. En naarmate meer mensen die plannen en het hele plaatje zagen, begon iedereen wel in te zien dat je deze opportuniteit niet kon laten passeren. Wat ook heeft meegespeeld, is dat voor alle betrokkenen de stabiliteit in de Vlaamse regering belangrijk was."

Wat dacht u toen vorige week het dossier in de hoofden van sommigen plots gekoppeld werd aan de federale regeringsvorming?
"Geloof me, Elio Di Rupo wist al veel langer dan vorige week wat de Lange Wapper juist was. Ik vond dat nogal een eigenaardige invulling van de Vlaamse onafhankelijkheid, om een puur Vlaams dossier aan het federale niveau te koppelen, ook al beschouw ik het verder als normaal politiek gedrag. (lacht) Ik vond dat niet aangenaam, maar ik heb me daar weinig zorgen over gemaakt. Men bracht daarmee eerder de federale onderhandelingen in de problemen dan de tunnel. Op het einde van de rit is dit een zeer fysiek dossier: je kan het zien, tekenen, bouwen, het is B-H-V niet, hé?"

Maar die koppeling komt, desnoods in uitgesteld relais. Sp.a haalt nu zijn slag thuis, dus zullen ze moeten zitten en zwijgen bij andere dossiers, federaal en in de Vlaamse regering.
"(even stil) Ik zou begrijpen, wanneer je ziet hoe in dit land soms aan politiek wordt gedaan, dat zoiets in de hoofden van een aantal mensen kan opkomen. Maar dat is nooit verstandig gedrag. In onderhandelingen probeer je toch uiteindelijk iets constructiefs te bouwen uit tegengestelde opvattingen. Dit is niet meer het oorspronkelijke plan, maar ook niet het voorstel van ArupSum. Iedereen heeft hier een belangrijk punt binnengehaald: de mensen die het BAM-tracé wilden, en wij die daar geen viaduct op wilden. Mijn mensbeeld is nog voldoende optimistisch om te hopen dat resultaatgerichte mensen uiteindelijk meer bereiken dan zij die alleen maar de tegenpartij willen beschadigen."

Was het niet mooi van uw partij om desnoods de Vlaamse regering te willen opofferen voor iemand die zelfs de naam van die partij niet op zijn verkiezingsaffiches wil zetten?
"Ik ben daar zeer dankbaar voor, ja. Maar mag ik toch ook even opmerken dat gedrag altijd meer zegt dan woorden? Ik ben op de tweede plaats gaan staan voor de federale verkiezingen, wat toch niet evident is voor iemand die de ambitie niet heeft om in dat parlement te gaan zitten, maar het alleen doet om de lijst te versterken in voor zijn partij moeilijke verkiezingen?"

Hebt u niet gegokt met het dubbelbesluit, u leek er toen zeker van dat het niet meer zou kosten.
"Ik zou in ieder geval nooit meer zo'n dubbelbesluit goedkeuren. Ik was overtuigd van de goede afloop, en die is er ook gekomen. Maar zo'n dubbelbesluit zorgt voor een rare psychologische dynamiek. Want de terugvalpositie blijft de voorkeurspositie van een van de partijen die zo'n akkoord sluiten, en die gaan, en dat is niet meer dan menselijk, proberen om van de terugval- opnieuw de voorkeurspositie te maken. Bon, hadden we dat niet gedaan, dan was de Vlaamse regering toen gevallen. Dat viaduct was er nooit gekomen, maar er was ook geen akkoord gekomen over wat we nu hebben bereikt."

Was jullie voornaamste troef ook niet dat Peeters zichzelf en zijn coalitie wou rechthouden, omdat hij zich als laatste grote CD&V-boegbeeld geen crisis kon veroorloven?
"Ik denk dat Kris Peeters zijn rol perfect heeft gespeeld. Hij heeft het dubbelbesluit geformuleerd als een soort Salomonsoordeel, en hij heeft dat proces bewaakt en de laatste dagen ervoor gezorgd dat we een eerbaar akkoord hebben kunnen maken. Dat hij daarbij zijn eigen positie heeft versterkt, zal wel een afweging geweest zijn, maar dat is hem dan ook van harte gegund. Het is toch niet abnormaal dat je als leider van de coalitie met je ploeg aan de eindmeet wil komen? Misschien dat dat soort perfide redeneringen wel eens bij partijvoorzitters bovenkomt, maar toch niet bij een burgemeester die gewoon zijn dossier wil verdedigen? "

Niet zwanzen, hè.
"Ach, je merkt dat soort afwegingen wel op, maar het heeft toch niets veranderd aan mijn houding. Stel dat Peeters het zich wel had willen of kunnen veroorloven om in een diepe crisis te gaan, dan zou ik nog de Lange Wapper niet gewild hebben. Ook niet als ze ons eruit hadden gekieperd en Open Vld hadden binnengehaald."

Ondertussen is er wel een wiel af in Antwerpen, u bent daar Open Vld kwijt. Aanvaardbare collateral damage?
"Ik hoop de liberalen nog aan boord te houden. We hebben vandaag (gisteren, YD/JV) een college gehad, de twee Open Vld-schepenen waren daarbij en we hebben eigenlijk uitstekend gewerkt. Zoals de voorbije vier jaar. Ik ga alleszins nog druk overleg plegen om de meerderheid overeind te houden. Het zou bijzonder jammer zijn voor de stad als deze ploeg uiteenvalt. Het zou ook jammer zijn voor Open Vld om niet meer te kunnen oogsten wat ze in Antwerpen mee in gang hebben gezet."

Bart De Wever vond het een heel goed akkoord van een schitterend werkende Vlaamse regering, alleen jammer dat die domme burgemeester van Antwerpen daarvoor zo'n dure prijs laat betalen door zijn stadsgenoten. Zo vatten we het toch correct samen?
"Zo heb ik zijn reactie toch ook begrepen, ja. (lacht) En?"

U mag iets terugzeggen.
"We hebben een goede oplossing voor Antwerpen, en het zal ook duidelijk worden dat er geen belastingverhogingen zullen komen. Maar ik kan hem niet beletten zich te positioneren natuurlijk, dat is zijn volste recht. Wat moet ik nu zeggen? Dat als hij me wat meer had gesteund in de Vlaamse regering, we die extra prijs niet hadden moeten betalen? Dat soort spelletjes..."

...zijn die van een challenger die zich aan het opwarmen is voor 2012 en het burgemeesterschap?
"Oud-schepen Fons Geeraerts heeft me ooit gezegd: in de politiek zit je altijd op de stoel van iemand anders, iemand die denkt dat hij het beter kan of er meer recht op heeft dan jij. Dat is natuurlijk zo. Mijn geluk, of ongeluk zo je wil, is dat ik op een van de meest begeerde stoelen van de Vlaamse politieke wereld zit. En hoe langer ik erop zit, hoe meer ik dat ook begrijp. Dus is het toch niet meer dan logisch dat mensen die de kans zien en de ambitie hebben gaan proberen die stoel te veroveren? Het zou verwonderlijker zijn als Bart De Wever dat niet zou willen."

Uw Gentse collega Daniel Termont hoopt in ieder geval dat uw bereidwillige financiële steun geen precedent wordt voor ander grote infrastructuurwerken.
"Dat begrijp ik. Hij heeft gelijk. De Vlaamse regering moet nu niet beginnen zeggen, wij gaan daar wat bazaar aanleggen, en als je wilt dat het echt op iets trekt gelieve dan de portefeuille te trekken. Dat kan ook niet de bedoeling zijn. Maar dit is een vrij unieke case, waar de impact op de stadsontwikkeling zo groot is en de voorgeschiedenis zo complex, dat het hier voor één keertje wel gerechtvaardigd was om als stad bij te springen. We nemen onze verantwoordelijkheid, gewoon omdat het voor de toekomst van de stad de moeite waard is om het te doen."

De actiegroepen staan wel al klaar om verder te doen.
"Dat recht hebben ze. Al denk ik dat ze ditmaal minder makkelijk een draagvlak gaan vinden. Onderschat de psychologie van de genomen beslissing niet: het zal moeilijker worden hiertegen te mobiliseren dan tegen de Lange Wapper. Daarom begrijp ik ze ook niet zo goed: ze hadden dit evengoed kunnen claimen als hun overwinning, want dat is het namelijk ook. Ze hebben de Lange Wapper tegengehouden, er zijn belangrijke elementen uit hun Meccanotracé in het plan opgenomen. Er verdwijnen twee bruggen die bij Meccano overeind zouden blijven en de ring wordt niét verbreed. Ze hebben niet alles binnengehaald, dus ik begrijp dat ze niet 'Hiep hiep hoera!' staan te roepen, maar ze hebben meer bereikt dan welke andere actiegroep ook."

Yves Desmet/Jeroen Verelst
De Morgen 25-09-2010