Isabelle, de kinderen van Merksem en de Lange Wapper: this is not a love story

Op een mooie zomerdag las ik in de Standaard een open brief aan de heer Kris Peeters, geschreven door een aantal havenbonzen, politieke en economische zwaargewichten, die me erg tegen de borst stuitte.
De brief werd nog snel gepubliceerd vlak voor de bekendmaking van de studie van ArupSum. Het was een uitgesproken pleidooi voor de Lange Wapper. De Minister President moest vooral snel en in het algemeen belang een keuze maken, voor de Lange Wapper uiteraard.
Mijn verontwaardiging was groot. Hoe konden die (in mijn ogen) verstandige mensen zich uitlaten op een dergelijke manier?!  Een pleidooi houden voor een megalomaan project dat de gezondheid en het welzijn van duizenden Antwerpenaren op een negatieve manier zou beïnvloeden.
Een mens ageert pas uit eigenbelang en ik ben ook maar een mens. U hoort me hier dus niet beweren dat ik in het algemeen belang, of het belang van de Antwerpenaren ben wakker geschoten!  Neen, vooreerst heb ik, net als de Lange Wapper-aanhangers, uit eigenbelang gehandeld.

In eerste instantie dacht ik aan de gezondheid van mijn dochtertje van 4, die nogal wat last heeft gehad als baby van haar luchtwegen en die er ooit bijna het leven heeft door gelaten. Dat vergeet een moeder niet snel. Buiten ademen, moet een kind ook groeien en blijkt dat dat in dergelijke omstandigheden letterlijk een belemmering vormt voor de ontwikkeling van een kind. Hun longcapaciteit is kleiner, hun IQ lager, hun sociale ontwikkeling komt in het gedrang, hun slaap is permanent gestoord, …  Er is een waslijstje aan te leggen van de negatieve invloed van een dergelijk project op de algemene ontwikkeling van een kind. Dit werd allemaal wetenschappelijk bewezen en grondig onderbouwd, dus het zijn geen wegwuifbare ‘emotionele argumenten’ van een overbezorgde moeder. Dit is gegrond en gefundeerd.

Goed, wie niet content is in zijn omgeving kan alsnog verhuizen. Dat dacht ik ook: ‘boel pakken en vertrekken, liefst zo snel mogelijk’! Hoewel, zo simpel lag het allemaal niet. De huizen in Oud-Merksem blijken zo goed als onverkoopbaar te zijn. In de omliggende gemeenten aan het geplande project is dat niet anders. De prijzen van de huizen zijn er spectaculair gedaald en aangezien de leningen de waarde van de huizen overstijgen, zou een mens zich tot over zijn oren in de schulden moeten steken om zijn kind een veilige ‘groei-omgeving’ te bieden.
We zitten als ratten in de val…

Frappant is dat Oud-Merksem door Europa, de federale regering en de stad Antwerpen, als ontwikkelingsgebied of ‘achtergesteld gebied’ wordt ingekleurd. Dwz dat voormelde partijen hadden beslist in deze regio te investeren om zo de leefbaarheid van de buurt te verhogen. De laatste jaren merkten de buurtbewoners echter dat veel huizen werden opgekocht door de Stad en dat die huizen sociale woningen werden, of eigendom van het OCMW. Uiteraard moeten bepaalde doelgroepen geïntegreerd worden in woonomgevingen om een zo gezond mogelijke spreiding van bevolkingsgroepen te krijgen, maar wij kregen zowaar de indruk dat men van Merksem een getto aan het maken was. Als je dan de masterplannen wat nader onderzoekt, zitten we er waarschijnlijk niet bijzonder ver naast.

Mijn gevoel van machteloosheid was enorm!  Mijn werkplek zou op 200 meter van het viaduct komen, ons huis op een goede 500 meter, en mijn dochtertje haar school op 900 meter. We zouden leven in de schaduw, het stof, het lawaai, … van een monsterproject.

Ik sprak hierover mijn buurvrouw aan, die blijkbaar nog niet helemaal op de hoogte was van wat er allemaal gepland was. Gaandeweg ontdekte ik dat eigenlijk amper iemand geïnformeerd was. Je moet ook één en ander doen om aan informatie te geraken!
Het was duidelijk, de buurt moest dringend geïnformeerd worden.  De mensen die hier wonen zijn voornamelijk armen, kansarmen, allochtonen, …  en jonge gezinnen die hier een kans willen geven aan hun kinderen om te groeien en groot te worden, waar die startende gezinnen het nog net kunnen betalen.
De nachtmerrie van elke marketeer: één boodschap voor 100 segmenten…  Hoe breng je die?!  Nachtenlang heb ik er wakker van gelegen.
En toen wist ik het: het maakte me als moeder uitzinnig van woede dat men helemaal geen rekening hield met de kinderen die hier woonden. (Na grondiger bestuderen van allerlei documenten heb ik ontdekt dat men wel degelijk op de hoogte was van welke mensen in deze buurten woonden. En  dat men ook wist dat er geen draagvlak was voor dergelijke plannen, maar dat men weinig tegenwerking verwachtte net omdat dergelijke bevolkingsgroepen niet mondig genoeg zijn. Dit was dus met voorbedachten rade.)
Kinderen hebben rechten en ik vermoedde dat er hier wel wat kinderrechten geschonden werden…  Dus ben ik gaan graven in het verdrag van de rechten van het kind en vond een hele reeks artikels, maar vooral artikel 24: ‘Elk kind heeft recht op een zo groot mogelijke gezondheid.’. Ik interpreteer dat vrij als het recht van elk kind dat de gezondheid die het heeft niet nog meer geschaad wordt, wat met dit viaduct wèl het geval zou zijn. Niet alleen het viaduct, maar ook de aansluiting aan het Sportpaleis.

Van de BAM kreeg ik bijzonder weinig informatie over de aansluiting aan het Sportpaleis. Niet zonder reden…  Hun antwoord op mijn vriendelijk verzoek om me een plan op schaal te bezorgen van de geplande aansluiting van de bestaande wegen op het Lange Wapper viaduct was een regelrechte belediging voor mijn intelligentie. Het enige wat ik kreeg was een luchtfoto met een tekeningetje erop dat een op- en afrittencomplex moest voorstellen, waarbij de afrit van de autostrade de breedte had van het fietspad ernaast…  Verder werd me gezegd dat dit een afzonderlijk project was en dus ook zo werd behandeld, omdat de BAM projecten opsplitste in kleinere delen. Het plan voor de aansluiting aan het Sportpaleis bestond nog niet. Ik vond dit nogal bizar. Men wil onmiddellijk met de uitvoering beginnen, maar de plannen voor de aansluiting zijn er nog niet?  Je hoeft niet bijzonder begaafd te zijn om te weten waarom deze politiek gevoerd wordt. Er was een bouwvergunning voor de brug, maar niet voor de aansluiting. M.a.w. men kon onmiddellijk aan de brug beginnen, zoals gepland en de rest werd later wel bekeken. Dit is een politiek van voldongen feiten voeren: ‘Goh, de brug staat er, laat ons dan maar de rest bouwen ook.’  

Het verkeersknooppunt dat de BAM plant aan het Sportpaleis tart alle verbeelding en kan onmogelijk een verbetering of status quo van de gezondheidstoestand van onze kinderen garanderen. Hoe je het ook draait of keert, elk rationeel, logisch denkend mens met een normaal redeneervermogen weet dat dit een aanslag is op de gezondheid van de omwonenden.

Het fundamenteel basisrecht van elk kind op gezondheid wordt in mijn ogen door dit Lange Wapper project ernstig geschonden. Voor alle duidelijkheid: het verdrag van de rechten van het kind geldt voor àlle kinderen, zonder uitzondering, dus ook voor de kinderen van Merksem, Luchtbal, Deurne-Noord, …
Ik schreef een brief aan de kinderrechtencommissaris die me antwoordde opgetogen te zijn dat iemand zich bekommerde in deze over de kinderen, die duidelijk geen stem kregen in deze polemiek. Hij heeft me nog wat extra informatie gegeven die mijn zaak sterker kon maken. Regering en Parlement zwijgen in alle talen over de aanbevelingen die het Kinderrechtencommissariaat maakte begin 2009. Daarin stond duidelijk vermeld dat het ten stelligste was aanbevolen bij grote infrastructuurwerken (en de Lange Wapper is dat wel) een grondige studie uit te voeren op de impact van een dergelijk project op de omwonende kinderen en jongeren. Dergelijke infrastructuurprojecten hebben niet alleen een lichamelijke impact, maar ook een psychologische en merkbaar sociale impact. Het recht op ruimte van kinderen moet gewaarborgd blijven èn bovenal, kinderen moeten betrokken worden bij dergelijke projecten!  Het gaat dan voornamelijk om hun mening over het project en dat daarmee wel degelijk rekening dient gehouden te worden.
Géén woord!!! 

Hoe is het in godsnaam mogelijk?  Waar is de ethiek?  Sinds wanneer wegen economische, politieke en persoonlijke belangen van een aantal investeerders zwaarder dan de gezondheid van duizenden kinderen?!  Waar is de basis christelijke waarde: ‘doe niet aan een ander wat je niet wil dan men aan jou doet?’

Deze kinderen worden met hun ouders levenslang veroordeeld tot een slechtere gezondheid en algemeen sterk verminderd welzijn. (zie problematiek van de prijzen van de huizen)  Wat kan er zo belangrijk zijn dat de gezondheid van meer dan honderdduizend mensen waard is, om eraan op te offeren?
Temeer daar er een perfect valabel alternatief bestaat, dat een positieve impact zal hebben op de buurt, geen extra verkeershinder veroorzaakt tijdens de werken (of toch niet zo immens als het bouwen van een viaduct en afzinken van een tunnel), dat ruimte laat voor groen en bijgevolg voor onze kinderen om te groeien en te spelen, dat ruimte laat voor betere stadsontwikkeling, dat een even goede ontsluiting van de haven garandeert en misschien zelfs een vermindering van het verkeer op de ring wat heel Antwerpen ten goede komt. Tunnels kunnen overal, dus ik ga uit van de veronderstelling dat er verstandige ingenieurs bestaan die een dergelijk project tot een zeer goed en veilig einde kunnen brengen. Tunnels zijn niet de facto gevaarlijk, ze vereisen een verantwoord en alert gedrag van chauffeurs. Chauffeurs zijn volwassen personen en zouden zich dus ook zo moeten gedragen.

De brief van de kinderrechtencommissaris sterkte me in mijn overtuiging dat de kinderen, hoe klein ook, een stem moesten krijgen. (Er werd trouwens beweerd in de pers dat het viaduct langs havengebied kwam en dat er daar helemaal geen mensen woonden, laat staan kinderen. Hoe onwaar!)
Aangezien de volwassenen in de mogelijkheid waren om hun handtekening te zetten voor het referendum, werkten mijn buurvrouw en ik een concept uit om kinderen alsnog een stem te geven. Kinderen kunnen niet schrijven, maar ze kunnen wel tekenen en knutselen: “Antwerpse Hand(jes)tekeningen voor de tunnel” was geboren.
Uiteraard is het niet mogelijk je als enkeling te verzetten tegen de politiek en de betonlobby, dus besloten mijn buurvrouw en ik ons aan te sluiten bij Ademloos.

Ons actieterrein werd het nieuwe park Spoor Noord. Het is een fantastisch park voor kinderen en een uitgelezen ontmoetingsplek voor alle omwonenden en mensen ver daarbuiten. Dit lijkt Central Park in  New York wel!  Een mengelmoes van culturen die vreedzaam van een mooie dag genieten.

Met Ademloosmedewerkers hebben we het plan opgevat om 4 zondagen in september en 4 oktober iets te organiseren voor kinderen. De kinderen zouden in de shelter van Park Spoor Noord kunnen komen tekenen en knutselen en op 27 september zouden we alle werkjes tentoon stellen. Zo krijgen de kinderen alsnog een platform om van zich te laten horen. Het is nooit de bedoeling geweest kinderen actief in de polemiek te betrekken, maar wel om duidelijk te maken dat ze er zijn. Er wonen daar ècht veel kinderen.  Terwijl we de kinderen een leuke tijd bezorgen kunnen we de ouders informeren over het referendum. Als moeder ga ik er van uit dat andere moeders hetzelfde basisinstinct hebben: moeders hebben de natuurlijke neiging het beste te willen voor hun kind: de best mogelijke toekomst en de best mogelijke gezondheid…
In de shelter van Park Spoor Noord wordt het dus een feest:  doorlopend grime, knutselatelier, muziek en theater, … Op 20 september wordt er een heuse Kinderzinnen georganiseerd i.s.m. Zuiderzinnen: een hele namiddag verhalen voorlezen
Iedereen van harte welkom! Samen kunnen we er iets aan veranderen. Samen kunnen we zorgen voor lucht en ruimte voor onze kinderen boven de grond en verkeer onder de grond, in een tunnel waar het thuishoort.

Isabelle Vanistendael