Eric Corijn: De kracht van ambivalentie

kade rechteroever

Bart De Wever verrast. Uit de teksten kan je geen trendbreuk afleiden. En dat lijkt onverwacht. Het Antwerps bestuursakkoord ligt in het verlengde van het gevoerde beleid. Dat is zo bij een vergelijking met het Voor wat hoort wat-boek van Patrick Janssens als bij het sociaal activeringsbeleid van Monica De Coninck. Het nieuwe college lijkt goed te hebben overlegd met de administratie en de oude coalitiepartners behouden ongeveer dezelfde bevoegdheden. Ook daar ligt continuïteit.

En toch wil de nieuwe burgemeester liever dat we in een echte 'draai'geloven. Hij blijft onderstrepen hoe belangrijk het is te besturen zonder socialisten, en doet daarbij ongenuanceerd alsof die gedurende honderd jaar hetzelfde beleid hebben gevoerd.
Hij kondigt duidelijke accentverschillen aan inzake mobiliteit, sociaal beleid en veiligheid. Maar laat dat nou net dossiers zijn waar het beleid nog moet worden ingevuld.

Een tekstanalyse zal dus geen uitsluitsel brengen. Speculatie en vooroordelen hebben geen bewijskracht. Wait and see, the proof of the pudding..., "laat ons beleid voeren". Bart De Wever heeft gekozen voor ambivalentie om tijd te winnen ten opzichte van twee onbekenden: het hertekende politieke veld en de stedelijke uitdaging.

Hoe zal de politieke herverkaveling zich stabiliseren? Hoe consolideert de N-VA de hegemonie ter rechterzijde? De doorbraak van de N-VA geeft politieke macht aan het electoraat van het Vlaams Belang. Dat wacht al jarenlang op een likop-stukbeleid en een antimigratiehouding. Het is nu de vraag of de nieuwe politiechef en het nieuw rechtse sociale beleid die honger naar revanche zal kunnen stillen. Hoe zal het populistische opbod tussen VB en N-VA eruit zien? Nu ze beiden van "de socialisten" zijn verlost is de weg vrij voor een zekere dadendrang. En hoe zullen dan de sterk verzwakte Open Vld en CD&V zich positioneren binnen dat rechtse kamp? Het wordt een dunne koord tussen een rechts nationalistisch streng beleid en een xenofoob monocultureel discours.

En welk profiel krijgt dan de linkse oppositie? De Antwerpse sp.a hangt voorlopig nog in de touwen. De apolitieke bedrijfscultuur van Patrick Janssens mag dan wel goed bestuur hebben hebben geleverd, ze ontdeed de sociaaldemocratie ook van enig ideologisch profiel. De inworteling in de samenleving ging verloren en werd vervangen door autonome gemeentebedrijven en administratieve antennes.

Links van de sp.a is goed voor ruim 17 procent van de stemmen en met het restje Stadslijst in de oppositie valt de sp.a terug op haar positie van 2000. Crisis dus. Geen stem en geen leiderschap. Groen en PVDA nemen stellingen in, de ene eerder inzake mobiliteit en duurzaam stadsproject, de andere in de sociale kwestie. Maar hoe een vernieuwd links kamp zal vorm krijgen en of daar lijn en eenheid in zal zitten en geloofwaardigheid als alternatief, blijft nog onduidelijk. Zeker is dat dit eerder zal afhangen van de inplanting in het middenveld en de sociale bewegingen, dan alleen van de debatten in de raden en de media.

De lakmoesproef voor het politieke veld ligt immers in het aanpakken van de grootstedelijke uitdaging. Hoe combineer je op duurzame wijze de economische ontwikkeling, de bevolkingsdruk en de leefbaarheid? In Gent heeft men gekozen voor een eerder roodgroen stadsproject waarin leefbaarheid en sociale integratie voorop staan en een draagvlak moeten creëren voor een endogene dynamiek. Het nieuwe Antwerpse model is anders. Er moet een gunstig investeringsklimaat zijn voor ondernemers en economische actoren en de stad richt zich eerst naar bewoners die in die economie succesvol zijn. Ruimtelijke ordening en mobiliteit moeten daaraan beantwoorden. Men rekent er dan op dat economisch succes voldoende middelen genereert om de nadelige gevolgen op te vangen: druk op klimaat, op gezondheid, op sociale uitsluiting, op de woningmarkt. Maar dan zullen de schaarse middelen zeer selectief en marktconform worden ingezet, voor wat hoort wat, geen rechten zonder plichten...

De baseline is: als je uit de boot valt, is het je eigen schuld, zeker als je erg verschillend bent van de beeldvorming in Thuis of Familie. Vandaag wordt de Antwerpse bevolking streng toegesproken. Wanneer morgen het model niet blijkt te werken zal de roe worden gebruikt, van allerlei GAS-boetes over meer blauw in straat tot verdringing. Het wordt ook interessant te zien hoe Antwerpen zich verhoudt met N-VA-voorsteden als Mortsel en Brasschaat in een stadsgewest.

Ondernemersvriendelijk dus. De internationale containerterminals worden boetes kwijtgescholden. De Indische diamantairs zullen geen taaltest moeten doen. De middenstand krijgt meer parkeergelegenheid. Sociale restaurants worden vervangen door bonnen voor gewone restaurants. De private woningmarkt moet de sociale nood opvangen. De markteconomie moet het stadsproject dragen. En daartoe moet ook de non-profit worden beperkt.

Dat zal zeker tot spanningen leiden, niet alleen in de gemeenteraad maar in de samenleving zelf. Want Antwerpen krijgt 100.000 nieuwkomers te verwerken. En dat zijn zeker niet de jonge tweeverdieners uit de rand. Dat zijn in de Antwerpse volkswijken geboren kinderen en migranten. Toegenomen diversiteit en armoede die door het nieuwe beleid onvoldoende zal worden opgevangen.

En dan is het weer aan de anderen. Zal er een verruimde solidariteit zijn uitgebouwd in het middenveld, hier en daar gesteund door bijkomend districtsbeleid? Zullen wijkcomités strijden voor leefbare sociale wijkontwikkeling? Zullen sociale bewegingen hun rol vervullen? Kan men overleven los van de overheid? En zal er van daaruit een alternatief ontwikkelingsmodel - en dat is meer dan een herverdelingsmodel! - geloofwaardig worden? Een klimaatneutrale stad? Een duurzame stedelijke economie? Een sociale en leefbare stad?

Voorlopig ligt de uitdaging bij de nieuwe burgemeester: hoe verzoent hij de hegemonie binnen de rechterzijde met het imago van een inclusieve stad? Nu nog een kwestie van stijl, morgen van maatschappelijke keuzes.

ERIC CORIJN
De Morgen 13-12-2012 pag. 20
 

Tags: