EU laat onze gezondheid in de steek

kade rechteroever

 

VUILE LUCHT

Er is geen groter milieurisico voor de gezondheid van de Europeanen dan luchtverontreiniging, zegt de Europese Rekenkamer. Maar de lidstaten noch de Europese Commissie tonen zich gealarmeerd. Ook België niet.

 

Ze zeggen het niet met zoveel woorden, maar de controleurs van de Europese Rekenkamer hebben een vernietigend rapport gepubliceerd over de inspanningen van de EU om luchtverontreiniging in te dijken. Het valt als volgt samen te vatten.

De grenswaarden voor vervuilende stoffen die in 2008 werden opgelegd aan de lidstaten – de waarden die we niet mogen overschrijden – liggen veel te hoog. De EU-lidstaten doen bovendien niet genoeg om die ‘lakse’ grenswaarden te halen: de vervuiling daalt, maar daalt niet sterk genoeg. En de Europese Commissie, die niet eens over de beste gegevens beschikt, doet er dan weer veel te lang over om inbreuken af te straffen.

Het eerste punt is meteen het belangrijkste. Want zelfs al zouden alle EU-lidstaten mooi de grenswaarden halen, dan nog zou de gezondheid van de Europeanen allesbehalve beschermd zijn.

 

                                                            © ds

Belangrijker dan groenten en fruit

‘Alle negatieve gezondheidseffecten van luchtverontreiniging die wij onderzocht hebben, zijn al waarneembaar onder de Europese grenswaarde voor fijn stof’, zegt epidemioloog Tim Nawrot (UHasselt). ‘De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert een veel strengere norm: een jaargemiddelde van 10 microgram PM2,5 (‘particulate matter’met een diameter kleiner dan 2,5 micrometer, nvdr), tegenover de 25 microgram van Europa. Zelfs de VS is veel strenger, met 12 microgram per kubieke meter.’

‘Als de luchtverontreiniging zou dalen tot onder de WHO-normen, dan zouden we wellicht de ziektelast in ons land met 5 à 6 procent kunnen doen dalen’, stelt Nawrot. ‘Ter vergelijking: als we allemaal voldoende groenten en fruit zouden eten, daalt de ziektelast met 2 procent. Luchtvervuiling is van de orde van overgewicht: als we allemaal een gezond gewicht hadden, zou de ziektelast ook met 5 à 6 procent dalen.’

Misschien, ooit, wie weet krijgt België een boete

Wat PM2,5 betreft zit België tegenwoordig ruim onder de Europese grenswaarde en niet heel veel boven de WHO-norm (Vlaanderen rond de 12 microgram, Brussel rond de 13), maar op het vlak van een andere vervuilende stof, stikstofdioxide, voldoen we niet aan de normen van de EU. En dus betalen we boetes? Nemen we drastische maatregelen?

Zo blijkt het niet te werken. De Europese Commissie moet waken over het naleven van de afspraken, maar dat gaat bijzonder traag en ondoeltreffend, blijkt uit het rapport van de Rekenkamer. Als landen slechte waarden voorleggen, dan moeten ze een luchtkwaliteitsplan opstellen om het probleem aan te pakken. Maar die plannen blijken niet altijd realistisch. Pas na het volledige verloop van het plan – doorgaans een jaar of vijf – wordt bekeken of het gewerkt heeft. Is dat niet het geval? Dan moet er een nieuw plan worden opgesteld, enzovoort.

Bij heel ernstige inbreuken kan de Europese Commissie een procedure opstarten. Dat is al voor twintig landen gebeurd, waaronder België. Maar gemiddeld duurt het acht jaar om de procedure te doorlopen en tot een uitspraak te komen bij het Hof van Justitie. Vooralsnog leidde dat nog niet tot geldboetes. De procedure tegen België, waar de concentraties stikstofdioxide op verschillende plekken te hoog is, begon pas twee jaar geleden.

Verontrustende meting? Laat maar

En dat alles gebeurt op basis van soms ontoereikende data. Daarvan is ook Brussel een ‘mooie’ illustratie. In het rapport wordt het volgende voorbeeld aangehaald om aan te tonen dat de officiële metingen niet altijd het meest accurate beeld schetsen: ‘In Brussel registreerde het meetstation Kunst-Wet in 2008 een zeer hoog jaargemiddelde voor NO2 (101 µg/m3). Het station werd in 2009 gesloten vanwege werkzaamheden, maar toen de werken waren afgerond (in 2016), rapporteerde het station nog steeds geen officiële gegevens aan de Commissie’.

Navraag bij de Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu (IRCEL) leert dat het station niet voldoet aan de ‘inplantingsvereisten’ (het staat niet op de juiste plaats, nvdr) om officieel opgenomen te worden. Brussel doet volgens de letter van de Europese wet ook niets verkeerds, het dient voldoende gegevens van andere meetstations in. Maar het zegt wat over die Europese wet, wanneer de meetstations met de ‘zwaarste’ cijfers zomaar uitgesloten kunnen worden. Het rapport vermeldt ook dat Brussel slechts twee verkeersgerichte stations heeft, terwijl veel stikstofdioxide net het gevolg is van veel dieselwagens.

De Rekenkamer beveelt in zijn rapport aan om de Europese richtlijnen te herzien, doeltreffender op te treden tegen de lidstaten, procedures sneller af te handelen, de bevolking beter voor te lichten en luchtkwaliteit meer prioriteit te geven in het EU-beleid.

 

Verkoudheid én vervuiling is te veel ineens
Wat doet luchtvervuiling concreet met ons lichaam? De lijst van negatieve effecten wordt steeds langer: lager geboortegewicht, snellere veroudering, kortere levensduur (ongeveer een jaar minder in België, zegt Nawrot), verminderde hersenfunctie, meer dementie, long-, hart- en vaatziekten en kankers. Het zit hem zelfs in de ‘alledaagse’ dingen, zoals verkoudheden, bewijst ook een nieuwe studie die deze week in het vakblad Cell Reports staat.
Onderzoekers van Yale University in de VS wilden nagaan waarom sommige mensen vatbaarder zijn voor verkoudheden dan anderen. Ze gingen aan de slag met de epitheelcellen (de laag aan de oppervlakte van organen en ander weefsel, nvdr) uit de neus en de lagere luchtwegen van donoren. De cellen werden blootgesteld aan het rinovirus, de ziektemaker die onder meer verkoudheden kan veroorzaken. Onze cellen, vooral die uit de neus, blijken prima in staat om dat virus te bekampen. We worden dan ook lang niet allemaal ziek van een rinovirusinvasie. Maar als de cellen eerst werden blootgesteld aan sigarettenrook, dan lukte het veel minder goed om het virus klein te krijgen.
Blijkt dat de cellen in onze luchtwegen ‘een keuze’ moet maken. Wanneer ze geconfronteerd worden met oxidatieve stress, zijnde reactieve zuurstofmoleculen die afkomstig kunnen zijn van bijvoorbeeld sigarettenrook, dan zullen ze dat probleem eerst aanpakken. De onderdrukking van virussen wordt dan op een lager pitje gezet, het is niet en-en. Gevolg: de kans dat het rinovirus ons verkouden (of nog zieker) maakt, is groter. Het is bekend dat rokers gevoeliger zijn voor verkoudheden en deze studie lijkt het achterliggende mechanisme duidelijk te maken. De onderzoekers wijzen erop dat dit procedé evengoed kan gelden voor vele andere vormen van oxidatieve stress uit de omgeving, waaronder de uitlaat van dieselvoertuigen.
 

Tags: