Geen winnaars bij Oosterweel

De Vlaamse regering heeft de landing ingezet. Er is een politiek compromis over de lang betwiste Oosterweelverbinding. Het door het Antwerpse referendum gekelderde Lange Wapperviaduct herrijst niet uit zijn as. Dus komt er op hetzelfde tracé een tunnelvariant. De meerprijs ervan werd weg onderhandeld, maar komt natuurlijk altijd ergens weer boven water. Andere opties, zoals het weghouden van het transitverkeer van de stad via tangenten, waren niet realistisch.

Er zijn dus geen winnaars in dit verhaal. Blijkbaar was dat op het einde het belangrijkste. Om te vermijden dat iemand zegevierend uit de strijd kwam, moest iedereen pijn lijden. Zo klein is dit grote project geworden. De belangrijkste verdienste is dat er een oplossing is, zij het een peperdure.

Hoe treurig is de aanblik! Jarenlang publiek debat eindigt waar niemand het wilde zien eindigen. Er komt geen begeesterend bovengronds project. Om de ondergrondse variant min of meer betaalbaar te houden, zal er op alles en nog wat worden beknibbeld en zullen andere stadsprojecten noodgedwongen worden geschrapt of uitgesteld. Nog jaren zal het politieke klimaat onder dit vergelijk gebukt gaan.

De beleidsruimte voor grote infrastructuurprojecten is uiterst smal. We willen ons allemaal snel en efficiënt kunnen verplaatsen, maar de wegen mogen niet in onze achtertuin liggen. Het is niet vanzelfsprekend voor verkozen politieke leiders om in dat spanningsveld overeind te blijven. Toch is de grootste les uit dit verhaal dat het juist aan visie en leiderschap heeft ontbroken. Te lang hielden politici ons voor dat het om een onvermijdelijke kwestie ging waarover dus geen maatschappelijk debat moest of kon worden gevoerd.

De precaire politieke consensus viel aan diggelen toen de eerste tekenen van verzet opdoken. Vervolgens entten de ego's van de gedoodverfde concurrenten voor het Antwerpse burgemeesterschap zich op het debat en ging het alleen nog om gezichtsverlies en hoe het te vermijden. Zinnige en onzinnige argumenten kwamen de discussie bemoeilijken, soms vervuilen. Op het eind ging het alleen nog over de prijs van het compromis.

Niemand kan of mag gelukkig zijn met de manier waarop dit voor de mobiliteit van Vlaanderen zo belangrijke project is geland. Er moet een grondige analyse gebeuren over wat er is fout gelopen in de besluitvorming. Het zou geen slecht idee zijn daar een parlementair onderzoek naar te doen. Niet om de politieke krachtmeting nog een beetje voort te zetten. Die is de bevolking al lang beu. Wel om voor de toekomst te leren hoe je dit soort grootschalige ingrepen aanpakt, zodat ze draagvlak krijgen bij de bevolking. En zodat wat er uiteindelijk uit de bus komt enig enthousiasme en trots oproept.
Auteur: Bart Sturtewagen
De Standaard 23-09-2010
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=GMQ2VP9IH

Hoe de brug vervelde tot een tunnel

Waarom koos de Vlaamse overheid tien jaar geleden niet meteen voor een tunnel? Dat is een kwestie van voortschrijdend inzicht, technische aanpassingen en veel extra geld.

Eigenlijk begroef de Vlaamse regering de Antwerpse Lange Wapperbrug met haar dubbelbesluit in maart. Kris Peeters (CD&V) opteerde voor een geboorde tunnel tenzij zo'n project duurder was, de bouwtijd langer uitviel of technisch onhaalbaar was. De minister-president wist dat enkel het laatste argument telde. Een langere bouwtijd of meerprijs zou het voorwerp worden van politieke deliberatie. Dat is wat de Vlaamse regering de voorbije week heeft gedaan toen bleek dat de ingenieurs op de plaats van de brug ook een tunnel konden graven.

Toch blijft het verbazend dat er überhaupt een tunnel komt. Lange tijd werd aangenomen dat zo'n tunnel op die plek technisch onhaalbaar was of veel te duur. Juist daarom was rond de eeuwwisseling de Lange Wapperbrug over het noordelijke deel van het Eilandje (een Antwerpse wijk in het noorden van de stad), gecombineerd met een verzonken tunnel onder de Schelde, als alternatieve oplossing uit de bus gekomen.

Tien jaar geleden passeerden ook allerlei opties de revue. Een ervan was een brug over de Schelde. Ongetwijfeld zou zo'n project heel wat meer Antwerpenaars begeesteren, de Antwerpse burgemeester Patrick Janssens (SP.A) incluis. Maar technisch is zoiets onhaalbaar, zo'n brug zou het scheepvaartverkeer belemmeren. De voorgestelde tunnelvarianten bleken dan weer veel te duur.

Landmark

De gangmakers maakten vervolgens van de nood een deugd. De brug over het meest zuidelijke punt van de Antwerpse haven moest uitgroeien tot een landmark. Het ontwerp moest de creativiteit van Vlaanderen in de verf zetten. Vanwege het architecturale karakter kreeg de brug heel wat aanhangers. Maar de impact op de mogelijke ontwikkeling van de stad naar het noorden viel niet te ontkennen. Daarbovenop entte zich een discussie over fijn stof. Vooral dat laatste was dodelijk voor het draagvlak hoewel tunnelalternatieven wegens hun energieverslindende karakter (verluchting en verlichting) op milieuvlak slechter scoren.

In 2005 besliste de stad Antwerpen na de aanzwellende kritiek om toch een tunnelalternatief te onderzoeken op dezelfde plek als de brug. Het zogeheten Horvattracé (naar het Nederlandse ingenieursbureau) was te duur en technisch niet haalbaar. Voor Janssens was daarmee de hele discussie afgelopen. 'Walk and don't look back,' berustte hij. Hij besefte dat er een derde Scheldeoeververbinding moest komen om de mobiliteitsproblemen op te lossen.

Goed twee jaar later vroeg de Vlaamse regering Arup/Sum toch om een laatste alternatievenstudie. Het studiebureau vergeleek een tunnelvoorstel van de actiegroep Straten-generaal (dat een stuk noordelijker een ander tracé volgde) met het Horvattracé en de Lange Wapper. Rekening houdende met de voorwaarden van de regering, won de Lange Wapper de discussie, zonder voorwaarden leek een door Arup/Sum gesuggereerde lange tunnel (een vierde alternatief) aanlokkelijk.

Sportpaleis

Over die tunnel wordt ondertussen niet meer gesproken wegens veel te duur en andere moeilijkheden. Psychologisch was het vierde alternatief wel belangrijk. Het geloof dat er andere oplossingen waren voor de vermaledijde brug groeide sterk. Toen een Antwerpse volksraadpleging de brug verwierp, wist de Vlaamse regering wat te doen.

Toch was de opdracht niet makkelijk. Want de brug op dezelfde plaats zomaar in de grond te steken, bleek aanvankelijk echt onmogelijk. Dat veranderde toen de BAM, de bouwheer van de brug, voor de buurt rond het Sportpaleis een drastisch alternatief uitdokterde. Het Sportpaleis was sowieso de achilleshiel van het Lange Wapperproject. Dat herleidde de leefbaarheid van die toch al zwaar geteisterde wijk tot nul. Na een sessie out of the box-denken suggereerde de BAM om het spuuglelijke viaduct aldaar gewoon af te breken en de ring op twee niveaus op te splitsen: één voor doorgaand en één voor plaatselijk verkeer. Dat doorgaande verkeer komt in een gegraven tunnel.

De regering stemde met haar dubbelbesluit in met deze dure afbraak (500 miljoen euro). Voor de SP.A was de Lange Wapper Light niet voldoende. Maar als het doorgaande verkeer aan het Sportpaleis in een tunnel komt, waarom kan die niet worden doorgetrokken? Dit herlanceerde een oud idee van vier geboorde tunnels op de plaats van de brug. Uiteindelijk viel dit plan te duur uit (een meerprijs van 800 miljoen euro). Graven dan maar. Een stuk goedkoper, maar de overlast is navenant.
Bart Brinckman
De Standaard 23-09-2010
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=GMQ2VP9JL