"Gemiste kans voor Antwerpen"

De Oosterweelverbinding moest de mobiliteitsproblemen rond Antwerpen eens en voor altijd oplossen. In plaats daarvan kwam er een referendum over het megaproject dat de stad in twee kampen verdeelde. Tegelijk stelde het een (voorlopig) einde aan veertien jaar plannen. Dirk Van Mechelen vreest dat het project verzandt.

Dirk Van Mechelen was als minister tien jaar nauw betrokken bij het project. Vanuit de oppositie vraagt hij zich af of de regering er wel verder mee wil.

Die onbeantwoorde vraag: "Weet de regering wel wat ze wil?" duikt geregeld op in ons gesprek. Voor Dirk Van Mechelen (Open Vld) is het antwoord simpel: nee. "En toch, kunnen wij als Vlaanderen en als Antwerpse regio het ons permitteren dit probleem niét aan te pakken?", vraagt hij zich meteen af. Van Mechelen staat nog steeds 100% achter het Oosterweelproject, dat het jongste jaar ook zeer nadrukkelijk zíjn project is geworden.

Hoe ziet u als belangrijke speler in de Oosterweelsaga het dossier evolueren?

Tja. Ik denk dat hier echt sprake is van een gemiste kans. Het dossier is opgestart in 1996. Het heeft enorm veel voorbereidingen gekost. Het is over drie coalities gelopen en is nu eigenlijk verzand in een vierde regering. Ik dacht dat er nauwelijks verzet was tegen het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoerings Plan (GRUP). De stedenbouwkundige vergunning lag klaar. We hebben stevige debatten gehad met Zwijndrecht, waar een concensus is ontstaan rond het middentracé.

Met de stad was er geen overeenkomst?

Eind 2004 heeft de stad gevraagd een pauze van zes maanden in te lassen. Dan volgde de conclusie dat een tunnel geen oplossing was voor de Oosterweelverbinding; nadien is hun go gekomen. Als je dat zegt, nadat je zes maanden de tijd hebt gekregen om een alternatief te zoeken, vergt het een zekere loyaliteit om voor dat project te gaan.

Wat was volgens u het kantelmoment?

Twee woorden: fijn stof. Het gekke is dat daarover geen discussie meer is. Je moet uit de reclamesector komen om op zo'n geniale manier een dossier te torpederen. Maar het alternatief met een bypass meer naar het noorden bood geen oplossing. Dat merkte ik in het debat met Manu Claeys (stRaten-generaal, red.). Maar als je voetbalt en één van de twee teams moet het buitenspel respecteren en het andere niet wordt het moeilijk. Ons uitgangspunt was duidelijk: geen vrachtwagens meer door de Kennedytunnel maar langs de nieuwe oeververbinding. Dat is geen fantasietje. Camions zorgen voor een substantiële onveiligheid in het verkeer rond Antwerpen. Maar als je de spelregels verandert tijdens het spel...

En dat door het fijn stof.

De discussie over het fijn stof heeft zo'n grote maatschappelijke commotie teweeggebracht. Daardoor is een stuk van de redelijkheid verloren gegaan. De school in kwestie ligt vandaag óók verkeerd. Maar er was een plaats voor gevonden. De burgemeester van Brasschaat heeft aangeboden ze onder te brengen in de Lt. Coppenskazerne. De directeur is me ervoor komen bedanken. Maar door alle commotie sloop de emotie binnen. Toen is het schip beginnen kantelen.

Was het een vuile oorlog? Alle partijen hebben dit toch erg hard gespeeld?

Nee, maar in de 22 jaar dat ik in het parlement zit, is de politiek essentieel veranderd. Internet laat inspraak toe die tien jaar geleden niet bestond. Je merkt dat er rond bepaalde thema's breuklijnen ontstaan die dwars door de partijen lopen. Ik ken socialisten die voor de brug zijn en liberalen die tegen zijn. Rond thema's als mobiliteit, het rookverbod of openbaar vervoer ontstaat hetzelfde, waar je dat vroeger uitsluitend had over ethische kwesties als euthanasie of abortus. Dat is niet erg. Het betekent wel dat het debat in het parlement moet worden gevoerd. Het kan zelfs leiden tot de totale herwaardering van de parlementaire democratie. Het volgende emotionele debat dat op ons afkomt, zal gaan over de havenuitbreiding. Wat gaan we met Doel doen?

Kan ú dat debat in gang zetten?

In het BAM-dossier heeft de parlementaire commissie een grote rol gespeeld. Maar dat ontslaat een meerderheid niet om een beslissing te nemen. Ik besef dat men wil wachten tot de uitspraak van de Raad van State. Maar intussen kan je een aantal stappen zetten om - wat ik noem - 'de fout' te herstellen. Dus kan je het Milieu-Effecten Rapport bijspijkeren om het GRUP te repareren en door te gaan. Maar je moet wel weten wat je wil. Daarmee beland je bij de coherentie van de Vlaamse regering, waarin twee partijen vooruit willen en er één is die achteruit gaat.

Wat moet er dan gebeuren?

Je moet dus verder met een gewijzigd dossier. Want het is duidelijk dat er maar één stukje een probleem stelt: de aansluiting van het viaduct van Schijnpoort op de brug van Oosterweel. Wat belet de regering dat te repareren en vooruit te gaan?

Met de Lange Wapper?

Dat is geen punt van discussie. Ik blijf ervan overtuigd dat het Pomphuis geen probleem zal stellen. Daarvoor bestaat zoiets als een reparatie. Voorts stelt de Lange Wapper geen probleem, de tunnel niet en het middentracé op Linkeroever evenmin. Het zit in dat stukje tussen het Sportpaleis en de Lange Wapper. Ik stel voor dat dit zou worden opgelost met een parlementair initiatief. Het zou de regering een kei op de maag ontnemen. Maar er is geen politiek akkoord over een aanpassing. Ik denk dat men voor de Oosterweelverbinding de verkeerde coalitie heeft.

Dus zegt u: 'Die komt er niet.'

Ik heb een eminent lid ooit horen zeggen: 'Dit eindigt zonder regering of zonder brug'. Maar kunnen we ons permitteren dit probleem niét aan te pakken? Als ik zie wat Rotterdam doet - de Maasvlakte wórdt ontsloten, de Betuwelijn ligt er - dan denk ik dat de positie van Antwerpen als wereldhaven onder druk zal komen te staan.

Welk alternatief is realistisch?

Vergeet niet dat Oosterweel ook gaat over de Groene Singel en de Stedelijke Ringweg. Een oplossing zou zijn de vier rijstroken uit het noorden - twee voor de A12 en twee voor de E19 - onder de grond te brengen en het bestaande viaduct te gebruiken om aan te sluiten op Lange Wapper. Zodanig dat je zelfs een stuk ruimte wint. Belangrijk is dat je tegelijk iets doet met de ruimte onder dat viaduct. En met de zone die vertrekt van de Leien, over Park Spoor Noord, den abattoir en het Lobroekdok tot aan het Sportpaleis.

Bijvoorbeeld een nieuw ziekenhuis bouwen bovenop het Lobroekdok.

Kan ook. Ik vind dat men meer bezig had moeten zijn met daarvan de meerwaarde te ontdekken, in plaats van een negatief gevecht te voeren tegen Oosterweel.

Intussen laat Brussel Antwerpen los als het gaat over investeringen. Klopt dat?

Ik denk dat er iets is gebroken bij wie in Vlaanderen het beleid heeft gevoerd en bij mensen die het heel goed meenden met Antwerpen en de steden. Neem de schuldovername. Die gaf de stad veel zuurstof. Het leeuwendeel van de Vlaamse schuldvername van 642 miljoen ging naar Antwerpen. Ik kreeg een sms van Patrick Janssens: 'Als dit doorgaat, verdient ge een standbeeld in Antwerpen.' Ik zou zeggen: 'Dat hij maar begint, hé'. We hebben gigantisch geïnvesteerd in die stad. Maar er is toch iets gebroken. Niet alleen bij mij. Ook bij Kris Peeters, de andere trekker van dat dossier. Zo zijn we een stuk slagkracht kwijt.

Mag een stad zich niet verzetten tegen plannen?

Maar dat plan is er niet ineens gekomen. Uiteindelijk hadden we een 'go'. In het leven moet je eens durven doorgaan, hé. Als je ziet welke inspanningen we hebben gedaan. Om bv. de verkoop van 129 miljoen euro GIMV-aandelen te investeren in BAM. Daarvoor heb je de hele regering nodig. Dat politieke draagvlak is in gevaar gebracht.

Antwerpen is dus niet handig geweest.

Ik heb dat al de Antwerpse ziekte genoemd. Telkens als men voor een grote keuze staat, aarzelt men. Ik heb dat meegemaakt met de eerste fase van de Leien. Je ziet dat met de tweede fase en nu de discussie over dat voetbalstadion. Het heeft me bloed, zweet en tranen gekost om de plaats aan te duiden. Het GRUP is goedgekeurd. Het enige dat de stad moest doen, was een concensus nastreven tussen de twee clubs en dan krijg je weer wat we de voorbije weken hebben gezien. Je zou er bijna moedeloos van worden.

Johan Van Baelen

Patrick Van de Perre

Gazet van Antwerpen 28-12-09

http://www.gva.be/dossiers/oosterweel/dirk-van-mechelen-gemiste-kans-voor-antwerpen.aspx