Gratis is soms erg duur

Laten we de Liefkenshoektunnel een tijdlang tolvrij maken tijdens de ochtendspits. Dat zal verkeer naar de tunnel lokken en de andere wegen ontlasten. De VAB pikte dit idee op van een van zijn leden, Paul Van den Bossche. Op het internet leeft het voorstel al langer en ronselde een petitie met deze eis 2.300 handtekeningen.

Het idee is niet vergezocht. De Liefkenshoektunnel (LHT), geopend in 1991, ligt er onderbenut bij. In 2008 reden er per dag 123.000 wagens door de Kennedytunnel. Door de Liefkenshoek slechts 20.000. Dat is een derde van zijn capaciteit.

Er zijn al vaker stemmen opgegaan om de Liefkenshoek beter te benutten, met het Antwerpse Havenbedrijf op kop. De tunnel figureert ook in Meccano, het alternatief voor de Oosterweelplannen van de Vlaamse regering.

Het gratis-verhaal klinkt mooi, maar er rijzen onmiddellijk ernstige bezwaren. De LHT is slecht gelegen. Hij biedt een oplossing voor de verkeersstroom vanuit het noorden (A12) naar het westen (N49/E34). Voor de oost-westbewegingen - die het zwaartepunt vormen van het verkeer rond Antwerpen - betekent hij te veel omrijden. Bovendien is de verbinding met de E17 slecht. Volgens het Verkeerscentrum zou het VAB-idee inderdaad verkeer verschuiven. Maar de vrijgekomen ruimte op de autowegen zou snel ingepalmd worden door verkeer dat nu op de secundaire wegen zit. Met andere woorden: de files zouden blijven bestaan.

Als de tolinkomsten wegvallen, moet de overheid bovendien bijspringen en dat betekent dat de gemeenschap opdraait voor een verbinding waar nu privégeld voor neergeteld wordt.

En dan is er nog een wettelijk bezwaar. Van Europa kreeg de Vlaamse regering te horen dat de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM), die het Masterplan met de Oosterweelverbinding moet realiseren, te veel een verlengstuk van de overheid was. Om dat bezwaar te ondervangen werd het beheer van de tolinkomsten van de toekomstige Oosterweelverbinding (tunnel of Lange Wapper) toevertrouwd aan de nv Tunnel Liefkenshoek. Aan het statuut van die nv raken, dreigt ook die operatie op de helling te zetten.Sinds 2004 is de nv Tunnel Liefkenshoek overigens een dochter van de BAM.

Een gratis LHT past simpelweg niet in de oplossing die de Vlaamse regering voor ogen heeft voor het Antwerpse verkeersprobleem. Oosterweel zal een tolverbinding zijn, waarvan de inkomsten ook de andere projecten uit het Masterplan (waterwegen, openbaar vervoer) moeten bekostigen. Een gratis concurrent in de buurt zou die financiële constructie ondergraven.

De VAB beseft dat op de LHT ooit weer tol geheven zou worden, maar de organisatie ziet niet in waarom het niet tijdelijk, voor zes maanden, gratis kan. 'Als de economie weer aantrekt, dreigt Antwerpen binnen enkele jaren helemaal vast te zitten', zegt woordvoerder Maarten Matienko, 'de bouw van Oosterweel zal nog zes, zeven jaar duren. We moeten iets doen ondertussen. De files worden langer, op de E17 zullen de kosten die de file veroorzaakt oplopen van dagelijks 60.000 naar 100.000 euro.'

Het toltarief bedraagt vandaag 5,5 euro voor een personenwagen en 18 euro voor een vrachtwagen. Dat bracht in 2009 39,5 miljoen euro in het laatje. Bij grote verkeersincidenten is de tunnel al gratis, maar het is de overheid die dan de rekening betaalt. Structureel morrelen aan de tolexploitatie kan de overheid echter duur te staan komen. Nadat de Vlaamse regering in 1995 de verlieslatende tunnel overnam van het bouwconsortium, droeg ze de tunnel in 1997 over aan twee Amerikaanse banken. Dat gebeurde met een complexe lease-transactie.

Komt het tot een contractbreuk, dan moet er een schadevergoeding van 250 miljoen euro afgedokt worden. Of een tijdelijke stop een juridisch probleem vormt, is voer voor juristen.

Het is niet omdat de tolvrije optie onhaalbaar genoemd wordt, dat de Vlaamse regering de LHT geen grotere rol wil toebedelen. In het fameuze dubbelbesluit over het Masterplan van eind maart dit jaar staat dat hij beter gebruikt moet worden. Maar betalend blijft hij.

Tom Ysebaert is redacteur binnenland.
De Standaard 15-09-2010
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=PI2VAH3M&subsection=55