"Het is een beetje een strijd Antwerpen-Brussel"

"De CD&V heeft een strategische fout gemaakt door zich te verzetten tegen een tweede vraag in de volksraadpleging", zegt politicoloog Dave Sinardet van de Universiteit Antwerpen.

"De politieke voorstanders van de Lange Wapper zien de bui hangen", zegt Dave Sinardet. "Daarom proberen ze de uitslag nu al te interpreteren. Net zoals bij verkiezingen is het niet alleen belangrijk om rekenkundig te winnen, maar ook om de interpretatie te winnen. De SP.A bijvoorbeeld heeft de laatste verkiezingen verloren, maar wist dat achteraf te verkopen als een overwinning - waarbij ze het geluk had dat het verlies voor Open VLD nog groter was. Nu zal net hetzelfde gebeuren. Neem nu N-VA-voorzitter Bart De Wever. Hij is voor de Lange Wapper, maar omdat het BAM-tracé naar zijn mening achterhaald is, zou hij 'nee' stemmen als hij aan de volksraadpleging zou deelnemen - wat hij dus niet van plan is. Misschien een beetje raar, maar wel begrijpelijk vanuit strategisch oogpunt. Als iedereen straks 'nee' stemt, lijdt hij niet te veel gezichtsverlies. En tegelijkertijd probeert hij de volksraadpleging te delegitimeren."

Ook de Antwerpse randgemeenten wilden een paar maanden geleden een volksraadpleging over de Lange Wapperbrug organiseren.

DAVE SINARDET: Dat kan niet. Het gaat immers niet over de vraag of er iets aan het mobiliteitsdossier gedaan wordt - dat zou voor heel Vlaanderen relevant zijn. Maar dus wel over de manier waarop er iets aan gedaan wordt. En dat belangt alleen Antwerpen aan. Wel of geen Lange Wapper heeft immers heel concrete gevolgen voor bepaalde wijken. Het is dus logisch dat alleen Antwerpen een volksraadpleging houdt. Juridisch zou het trouwens zelfs niet kunnen dat andere gemeenten dat zouden doen. De constructie komt op Antwerps grondgebied. Dus moet alleen de stad Antwerpen een advies geven.

De tegenstanders klagen erover dat ze niet met gelijke middelen vechten. Hebben ze gelijk?

SINARDET: Ja, maar vergeet niet dat de wetgeving over volksraadplegingen geschreven is met het oog op gemeentelijke of lokale problemen. Niet voor een dossier dat nationale dimensies heeft, en waarin spelers meedoen die over miljoenen beschikken. Je kunt je ook vragen stellen bij het feit dat een overheidsorganisatie als de BAM met belastinggeld campagne voert voor een welbepaald tracé.

Vreemd dat er in België amper volksraadplegingen plaatsvinden. In Zwitserland is het bij wijze van spreken dagelijkse kost.

SINARDET: Daar gebeurt het ook op nationaal niveau. Bij ons is dat uitgesloten omdat het de communautaire tegenstellingen weer op scherp zou zetten. Er is ooit een referendum geweest over de terugkeer van Leopold III. Als je de uitslag daarvan bestudeert, merk je niet zozeer een tegenstelling tussen Vlaanderen en Wallonië maar wel tussen stad en platteland. Toch wordt dat referendum vandaag algemeen beschouwd als de uiting van de eerste communautaire breuklijn. Onder meer daarom is het vandaag juridisch niet meer mogelijk om op nationaal of gewestelijk niveau een referendum te organiseren. Wel nog op gemeentelijk niveau. Maar daar heet het een volksraadpleging. Twee begrippen die overigens vaak verward worden. Een volksraadpleging is juridisch niet bindend, een referendum wel.

De politieke voorstanders van de Lange Wapper wilden een paar weken geleden absoluut niet dat er een tweede vraag in de volksraadpleging gesteld werd: voor of tegen de tunnel.

SINARDET: Hun argument was toen: we willen het tunneltracé vooral niet legitimeren. Maar ik denk dat ze een strategische blunder gemaakt hebben. Zeker nu blijkt dat in de voorlichtingsbrochure van de stad viaduct en tunnel met elkaar vergeleken worden. Stel nu dat er wel een tweede vraag was geweest. En pakweg zeventig procent was tegen de Lange Wapper, maar ook maar veertig procent voor de tunnel. Dan hadden de voorstanders kunnen zeggen: er is voor die tunnel ook geen draagvlak, dus we doen gewoon verder. Nu is een stem tegen de Lange Wapper automatisch een stem voor de tunnel.

De tegenstanders zien het ook als een strijd Antwerpen-Brussel.

SINARDET: Dat klopt ook. Het is een publiek geheim dat zelfs binnen het Antwerpse bestuurscollege maar heel weinig voorstanders van de Lange Wapper zitten. Zelfs zij die zich nu heel erg voor uiten, zijn dat achter de schermen veel minder. Dat was heel duidelijk te merken aan die stadsbrochure waarin viaduct en tunnel met elkaar vergeleken worden. Terwijl dat toch een belangrijk politiek feit was, is daarover in de gemeenteraad nauwelijks heisa geweest. Nee, de grote Lange Wappervoorstanders zitten vooral op de hoofdkwartieren in Brussel. Het is niet onverstandig van de actiegroepen om dat uit te spelen. De Antwerpenaar staat niet bekend als de minst chauvinistische mens aller tijden.

Knack 07-10-09