Hoe ongezond is gezond leven?

kade rechteroever

Humo's Grote Gezondheidsdebat (1): een handleiding voor het gezonde leven

Vet. Melk. Visfilets. Spaanderplaten. Cola. Kindervoeding. Muesli. Varkensvlees. Koffie. Kokosolie. Cola Light. De buitenlucht. Binnenlucht. Sojamelk. Margarine. Flessenwater. Niet sporten. Sporten op een harde ondergrond. Sporten in de stad. Te veel stress. Te weinig stress. Wie in een plotse opwelling van goede voornemens Google loslaat op het lemma 'ongezond', zal lichtjes confuus achterblijven. Op den duur zou een mens gaan denken dat élke hap eten en élke hap lucht kankerverwekkend, dikmakend en/of verwoestend voor harten bloedvaten is.

In de media wordt men om de oren geslagen met gezondheidsadviezen en dwingende waarschuwingen, allemaal steunend op 'betrouwbaar en belangwekkend wetenschappelijk onderzoek' dat, als het al niet lachwekkend is, dan wel in tegenspraak met yesterday's news. Wat vandaag gezond heet, is morgen doodmakend: daar staat men dan schoon te schilderen met zijn goede manieren, de draad kwijt in het gezondheidslabyrint.
Humo ging op zoek naar de receptuur voor een lang en gezond leven. Dokter Hendrik Cammu slaat de handleiding open op pagina 1.
Hendrik Cammu «De Eddy Merckx van de gezondheidsmaatregelen: stop met roken.»

Wie een gans leven rookt verliest tien jaar, dat weten we zeker sinds het pionierswerk van de Britse epidemioloog Richard Doll, die als eerste de link legde tussen tabaksrook en longkanker.

Cammu «Dat is natuurlijk statistiek: of je ziek wordt of niet hangt ook af van je genen. Je mag het eigenlijk niet hardop zeggen, maar de overgrote meerderheid van de forse rokers zal nooit longkanker krijgen. Maar als je roken afschaft, verdwijnen bij de mannen 90 procent van alle longkankers, bij de vrouwen 70 procent. Door te stoppen kan je een aantal jaren terugkopen. Wie stopt op zijn dertigste verliest niets: 't is alsof je nooit gerookt hebt. Wie stopt op veertig veliest 1 jaar, wie stopt op vijftig drie jaar, enzovoort.»

'Natuurlijk is roken slecht', bevestigt ook Guy De Backer, cardioloog van Europees topallooi, epidemioloog en jarenlang voorzitter van de Hoge Gezondheidsraad. 'Ook al is de manier waaróp het longkanker veroorzaakt tot op vandaag nog altijd niet volledig opgehelderd.'

Guy De Backer «We weten dat roken ongezond is, maar alleen uit ondervinding. In de jaren veertig en vijftig is uit observatieonderzoek gebleken dat rokers tien keer meer longkanker kregen dan niet-rokers, maar zo bewijs je geen oorzakelijk verband. Niet-rokers éten misschien gezonder, of ze sporten misschien meer. Ze leven anders: het is misschien dat wat hen beschermt tegen longkanker.

«Puur theoretisch: om het verband hard te maken is gecontroleerd interventieonderzoek nodig, waarbij men een heel grote groep mensen verplicht om twintig jaar aan een stuk twintig sigaretten per dag te roken, en een even grote groep het roken verbiedt. Dat was in de jaren veertig misschien nog denkbaar geweest, maar nu is het uiteraard uitgesloten, om ethische redenen.»

HUMO Ik geef verstokte rokers een stok om u mee te slaan: volgens sommige onderzoekers is tabak ook gezónd. Het stelt de fijne motoriek op scherp, luidt het.

De Backer «Er zijn ook studies die gewag maken van een verkleind risico op Alzheimer, ja. Maar andere studies spreken dat tegen. Sowieso zijn de nadelen van tabak zo overweldigend dat de voordelen nooit kunnen opwegen.»

 

HUMO Ik ken iemand - een zenuwlijder van de sympathieke soort - die nog niet zo gek lang geleden van zijn huisarts het advies kreeg: rook af en toe een sigaretje.

Cammu «Een oubollig statement, én onverstandig: je geneest een kwaal met een kwaal die honderd keer erger is. Als je wil ontspannen: ga sporten.»
Een open deur: sporten is gezond. Maar wie een paar weken geleden toeschouwer was van de Engelse bekervoetbalwedstrijd Tottenham-Bolton, kan er anders over denken: toen de eerste helft op zijn einde liep zeeg middenvelder Fabrice Muamba ineen, hij kon slechts ternauwernood gereanimeerd worden. Dezelfde dag stierf een Belgische voetballer terwijl hij zich opwarmde voor een match in de provinciale reeksen.

De Backer «Sport: een curieuze paradox. Het is gezond, ja, maar ook levensgevaarlijk.

«Wie niét sport heeft over zijn hele leven gemeten twee keer zo veel kans op hartproblemen als iemand die wel sport. Alleen heeft een sporter tijdens en vlak na zijn inspanning een stérk verhoogde kans op een hartaanval. Zware inspanningen verhogen de kans op klontervorming in het bloed. Als mensen een vernauwing in de kransslagader hebben, kan zo'n klonter de slagader verstoppen en tot een accident leiden. Het voordeel van sporten zit hem precies in het feit dat het aderverdikking tegengaat, maar atherosclerose is multifactorieel: het wordt in de hand gewerkt door stress, hoge bloeddruk en roken bijvoorbeeld. Een sporter is daar niet immuun voor.»

Cammu «Ik pleit niet voor topsport maar voor beweging, een paar uur per week. Kies iets wat binnen je mogelijkheden ligt. Stappen. Fietsen. Zwemmen.»

 

HUMO Wat koop ik ermee?

Cammu «We weten zeker dat het goed is voor de bloeddruk, voor een variabele hartslag, en het vermindert de kans op hartproblemen. En, ook al staat het onderzoek nog in de kinderschoenen: men ziet dat bij mensen die regelmatig sporten hun telomeren minder snel uitgeput raken. Telomeren vertragen je celdelingscapaciteit, en dus ook je veroudering. Tot ze op zijn: dan is het gedaan.

«Men weet ook dat tien kilometer per week stappen de atrofie van je hersenen stabiliseert. Men zou daaruit kunnen afleiden dat het dementie afremt.»

HUMO Een paar jaar geleden maakte 'Start to Run' furore: een programma dat mensen aan het joggen moest brengen. Maar - zo lees ik - eigenlijk is dat hollen geen goed idee.

Cammu «Ik ken mensen bij de joggingclub: die zijn constant geblesseerd aan de knieën en de enkels. Dat is onmogelijk vol te houden.»

Een bijkomende complicatie: veel mensen wonen in de stad. En dan - bezweert men - is sport géén goed idee. Men kan nog zo streng in de dieetleer zijn, profijtig met alcohol en tabak: op het milieu heeft een individu geen vat. Dat weet professor Luc Hens, ook aangesloten bij de Hoge Gezondheidsraad, al te goed. Hens voert onderzoek naar de effecten van het milieu op onze gezondheid. Op het internet vindt men slideshows van Hens waaruit men slechts één ding kan concluderen: 'Van het milieu krijg je kanker.'

Luc Hens «Niet alleen kanker. Van fijn stof ga je dood: studies tonen dat de sterfte in grote steden, dicht bij snelwegen en aan grote kruispunten, verband houdt met hoge concentraties fijn stof. Bij ons is dat een nog veel groter probleem dan in de rest van Europa.
«Geen enkel systeem in ons lichaam wordt niét aangetast door fijn stof: onze hormoonhuishouding, luchtwegen, bloedvaten... Ultrafijn stof gedraagt zich als slechte cholesterol, omdat een hele hoop smeerlapperij zich eraan vasthecht. Als het doordringt tot in de bloedbaan veroorzaakt het ontstekingsreacties, waar het lichaam op reageert door er ontstekingscellen op af te sturen. Dat versnelt vaatsclerose. En het probleem is: als je sport, adem je dieper in, waardoor het fijn stof verder doordringt. Maar toch zou ik u aanraden om te blijven sporten: de voordelen wegen zwaarder dan de eventuele gezondheidsschade. Maar blijf binnen op dagen van hoge ozonconcentraties, en weet dat er gezondere plekken zijn om te sporten dan de Brusselse Kanaalzone. Het platteland, bijvoorbeeld. Maar alleen op voorwaarde dat het geen landbouwgebied is: daar meten we héél hoge concentraties deeltjes.»

HUMO De loopband is ook al geen alternatief: de lucht in fitnesszalen is uiterst vervuild.
Hens «Eén van de meest onderschatte problemen van onze tijd: de kwaliteit van de binnenlucht. De regel is: binnen tref je dezelfde polluenten aan als buiten - fijn stof, C02, stikstofoxiden - maar in hogere concentraties. Tien tot honderd keer meer.»

DIK IS GEZOND

 


HUMO Van sport gaan je knoken knarsen en je longen piepen, maar de kilo's vliegen er tenminste af.

Cammu «De derde pijler van een gezond leven: gewicht.»

De Backer «Je gewicht is het eenvoudigste wat er bestaat: de som van wat er in- en wat er uitgaat.»

Cammu «Het is ook enorm ingewikkeld: lichaamsbeweging en dieet spelen zeker een rol, maar ook de genen, en - dat is bijzonder interessant maar ingewikkeld - de epigenen. De epigenetica, een relatief nieuwe tak van de wetenschap, bestudeert hoe genen zich gedragen in functie van de gedragingen tijdens de eerste levensjaren, In de baarmoeder en erbuiten.»

Lichaamsgewicht: wie wel 's een damesblad leest of surft naar de gezondheidspagina'svan HLN.be, weet dat weinig onderwerpen méér aanleiding geven tot wetenschappelijke curiositeiten. We schuiven cardioloog De Backer één artikel toe: 'Baby's die veel met hun handen eten maken minder kans op overgewicht.'

De Backer (glazige blik) «Ik ken de bron van dat artikel niet, ik wil het niet meteen afschieten, maar dit lijkt me, euhm... onzin.»

Cammu «Ik heb één advies: dieet niét. Vermijd al die lowcarb en extreem laagcalorische toestanden. Het beste watje kan doen is niét nadenken over je eten, want dat wordt een obsessie - en elke obsessie geeft ongezonde stress. De sleutel tot een goede gezondheid is: niet te veel nadenken.

«Misschien hebben sommige mensen meer baat bij een psycholoog dan bij een diëtist. Anorexiapatiënten kunnen heel goed geholpen worden met cognitieve gedragstherapie: ik denk dat men op een lager niveau ook technieken zou kunnen aanleren om niet te veel bezig te zijn met eten. Leef gezond, maar met mate. Wie drie keer per dag gevarieerd eet, tussendoor een appel neemt en één glas wijn drinkt bij het eten zal misschien een beetje overgewicht kweken, maar zal nooit ziekelijk obees worden.»

De Backer «Bij ons is het obesitasprobleem niet zo groot, niet alleen in vergelijking met de Verenigde Staten, maar ook met de meeste andere Europese landen en zéker Oost-Europa. We hebben onlangs een onderzoek gedaan bij de Gentse bevolking, en we kwamen met moeite aan 12 à 13 procent. In de jaren negentig lagen die cijfers ongeveer even hoog.»

 

HUMO Hoe komt dat?

De Backer «We weten het niet.»

 

HUMO Ik meen me te herinneren dat mensen met een beetje overgewicht langer leven. Klopt dat?

Cammu «Ja.Bij extreem magere en extreem obese mensen liggen de sterftecijfers hoger dan bij mensen met een normale BMI. Maar het laagste sterftecijfer vind je bij mensen die flirten met overgewicht. Een BMI van zes- à zevenentwintig: dat is geen enkel probleem. Als het je énige probleem is, tenminste: mensen met een licht overgewicht krijgen evenveel kankers en vaatziekten als magere mensen, maar ze overlijden minder snel aan infectieziekten, zoals een longontsteking bijvoorbeeld.»

HUMO Als de zogenaamd 'ongezonde' waarden gezonder zijn dan de gezonde: is de BMI dan wel een nuttige schaal?

De Backer «Het is de eenvoudigste en meest courante schaal. En bovendien uitgevonden door een Gentenaar, Adolphe Quételet: ik moet er wel achter staan (lacht).
«Je vetpercentage is een andere indicatie en met een CT-scan kan u uw buikvet in beeld brengen. Al kan je je buikomtrek ook met een gewone lintmeter meten: mannen blijven zeker best onder de 102 centimeter, vrouwen onder de 88. Dat is allemaal secuurder dan een simpele BMI: een hoge BMI kan het resultaat zijn van vetopstapeling, maar ook van spierontwikkeling. Maar voor dagelijks gebruik blijft het een nuttig instrument.»
 

 

HUMO Waarom is vet slecht?

De Backer «Vroeger bekeek men vet als iets dat er gewoon was, een energiereserve die men aansprak in tijden van schaarste. Dat is niet juist: vetweefsel is een orgaan op zich, het genereert hormonen en enzymen die een rol spelen in onze stofwisseling. We weten dat buikvet gevaarlijker is, omdat het actiever betrokken is bij de stofwisseling dan bijvoorbeeld heupvet.»

 

HUMO Ik graai nog 's in mijn stapel gezondheidsadviezen. Een Deens onderzoek stelde onlangs: 'Minder zout eten doet meer kwaad dan goed.'

De Backer «Professor Jan Staessens van de universiteit van Leuven heeft een paar maanden geleden iets gelijkaardigs beweerd. Op basis van een onderzoek op een grote groep mensen in België en Polen stelde hij vast dat na acht jaar de groep met een laag zoutverbruik meer hart- en vaatziekten had opgelopen dan degenen die véél zout aten. Volledig tegengesteld aan alles wat we al veertig, vijftig jaar dachten. Tja, dat haalt natuurlijk het journaal van zeven uur.»

 

HUMO Men prent ons al jaren in dat zout kwaadaardig is. Als iemand met enig academisch gewicht plots het tegendeel beweert, moet een journalist daarover berichten.

De Backer «Ja, maar een wétenschapper neemt dat onderzoek bij zich, en bestudeert het in detail. Een week later is in The Lancet (vooraanstaand medisch tijdschrift, red.) een reactie verschenen waarin de methodologische beperkingen van het onderzoek onderlijnd werden, maar toen waren de media niet meer geïnteresseerd. Zout is - doordat het de bloeddruk verhoogt - verantwoordelijk voor een lange lijst ziekten: beroertes, harten vaatziekten, nierziekten en oogproblemen. We gebruiken tegenwoordig gemiddeld tien gram per dag. We komen van twintig gram, in de jaren zestig, maar we hebben nog een lange weg te gaan: alle -onafhankelijke - wetenschappers zijn het erover eens dat minder dan vijf tot zes gram per dag de norm moet zijn. In de States willen ze zelfs naar drie gram.»
Zout blijft dus ongezond. Maar die conclusie is voorbijgegaan aan iedereen die wél naar het Journaal kijkt, maar niet The Lancet leest. Dat moeten ongeveer anderhalf miljoen mensen zijn. En dus blijven we in de war. We duiken nog één rariteit boven, om het af te leren.

 

HUMO 'Kaas is góéd voor de cholesterol, boter niet.'

De Backer (fronst) «Wat vaststaat, is dat de inname van verzadigde vetzuren een invloed heeft. Er zijn kaassoorten die tot 80 procent vet bevatten: het is onmogelijk dat die niét schadelijk zijn, en boter wel.»

 

HUMO Cholesterol is de grootste oorzaak van hart- en vaatziekten. Maar de concentratie in ons bloed is voor het grootste deel lichaamseigen en genetisch bepaald.

Cammu «Door je dieet aan te passen kan je je cholesterolniveau met 10 procent verlagen. Niet meer. Daarom zijn statines heel interessante geneesmiddelen.»

 

HUMO Er is tegenwoordig een rijk gamma voedingsmiddelen op de markt waarvan de producenten claimen dat ze de slechte cholesterol verlagen.

Cammu «Ik geloof best dat ze het cholesterolgehalte doen dalen. Maar er treedt wel - en dat geldt ook voor statines - een pervers effect op: sommige mensen die zulke middelen nemen, leven er bij manier van spreken op los: 'Ach, ik neem toch cholesterolverlagers: doe mij maar een klad extra crème fraiche.'»

De Backer «Die producten bevatten plantaardige sterolen en stanolen. Er is geen twijfel mogelijk: twee gram per dag vermindert de slechte cholesterol met 10 procent. Maar de producenten beweren dat het risico op hartkwalen ook daalt, en dat is niét bewezen.
Cholesterolverlagende geneesmiddelen doen het risico op hart- en vaatziekten dalen met 15 procent. De producenten van die voedingsmiddelen redeneren: sterolen en stanolen doen de cholesterol ook dalen, dus zullen ze óók het risico op hart- en vaatziekten verminderen. Maar zo werkt geneeskunde niet: het effect van stanolen op hartziekten is nog niet aangetoond. En het zal wellicht nooit worden aangetoond, omdat studies met voedingsmiddelen nog waanzinnig veel complexer zijn dan studies met medicijnen.»

 

 

HUMO Becel pro-activ is zo'n wondermiddel. Eén mutualiteit bestond het zelfs om het terug te betalen, tot twee weken geleden het bericht kwam dat het gevaarlijk is voor mensen met normale cholesterolwaarden.

De Backer «Er is lang twijfel over geweest omdat stanolen en sterolen in ons normale dieet niet voorkomen, tenzij in residuaire concentraties. Wij hebben niet zo lang geleden samen met Duitse onderzoekers de literatuur overlopen, en dat was eigenlijk heel geruststellend: er is geen gezondheidsrisico. Op de korte termijn, tenminste, want die producten zijn nog niet lang op de markt. Dat staat op tafel oor opa, maar de jonge kinderen smeren dat ook op hun boterham: wat is het effect als je dat een leven lang elke dag op je boterham smeert?»

 

HUMO Bakken, braden en smeren: het is niet zonder risico. Wat is uw advies?

De Backer «Oliën bevatten over het algemeen veel minder vetzuren dan bijvoorbeeld boter. Er zijn twee uitzonderingen: palm- en kokosnootolie. De Hoge Gezondheidsraad is vooral bezorgd over die palmoliën: dat is een bom van verzadigde vetten, en is dus zeker niet de beste keuze.»

 

 

VIS IS MIS

HUMO Over vlees kunnen we wellicht kort zijn.

Cammu «Maat houden. En iedereen weet dat wit vlees beter is dan rood. Maar als je graag steak eet: doen! Maar niet elke dag. We brengen rood vlees sterk in verband met darmkanker.»
  

HUMO Een vijftal jaren geleden werden we platgeslagen met essentiële vetzuren à la omega 3 en omega 6: het scheelde geen haar of de producenten beloofden ons het eeuwige leven.

De Backer «Het idee was goed. Enfin, het idee is nog altijd goed, maar men heeft een tijd gedacht dat het de oplossing was voor vanalles en nog wat. En dat valt dik tegen. Uit Nederlands onderzoek bij mensen die een hartaanval hadden, bleek dat een verhoogde consumptie van omega 3 géén gezondheidsverschil maakte.»

 

HUMO Eet vette vis, zegde men indertijd.

De Backer «Dat zeggen we nog altijd.»

Cammu «Mijn zoon kwam onlangs aanzetten met een artikel uit de Eos (fluit): een goede reden om nooit nog vis te eten. Je wil niet wéten wat je in zeevis kan aantreffen. Zware metalen. Plastiekdeeltjes. Halve rubberen laarzen. Maar ook hier geldt: varieer. Twee keer per week vis eten is geen enkel probleem.»

Hens «Vis is een probleem, zeker bij ons. Maar volg gewoon je gezond verstand: als je weet dat de Schelde immens vervuild is, dan weetje ook dat de paling die in dat slib leeft en geserveerd wordt op het palingfestival in Mariekerke er niet al te best aan toe is.»

 

HUMO Geen wereldzee desolater dan de Stille Oceaan, maar daar drijven onder het wateroppervlak dan weer grote hoeveelheden plastic soup.

Hens (denkt na) «In de Indische oceaan is de biodiversiteit nog het grootst: ik denk dat je het meest gerust kan zijn als je je vis zelf gaat vangen voor de kust van Mozambique.»

 

HUMO Gekweekte vis is vanuit ecologisch standpunt te verkiezen boven bijvoorbeeld geelvintonijn, maar is het wel een goed idee voor de gezondheid?

Hens «Dat hangt ervan af hóé hij gekweekt wordt: over de zalm die in Noorwegen en vooral Schotland gekweekt wordt, valt wel wat te zeggen. Die vis groeit te snel, waardoor hij te bleek is. De oplossing: kleurstof toevoegen. Dat is niet per se kankerverwekkend, de meeste chemische stoffen worden goed gecontroleerd, maar de vraag is of we dat nodig hebben. We moeten een zekere chemische hygiëne cultiveren: is het wel nódig om iets toe te voegen?»

 

HUMO Ik meen 's gelezen te hebben dat fruit en groenten gezond zijn.

De Backer «Jazeker. Uit onderzoek blijkt dat mensen die veel fruit en groenten eten langer gezond blijven - ze hebben minder hart- en vaatziekten en kanker - maar we weten niet waarom. Da's weer zoiets raars: er zit iets in fruit en groenten wat ze gezond maakt, maar we weten niet wat. Men is er altijd vanuit gegaan dat het te maken heeft met de vitamines die erin zitten. Tot men dat een jaar of vijf geleden 's tot op het draadje onderzocht heeft, verschillende onderzoeksteams tegelijk, op grote groepen mensen. Alle studies wezen uit: de vitamines hebben er niets mee te maken. De bescherming die fruit en groenten bieden blijft op dit moment onverklaard, maar dat belet ons niet het gebruik ervan te stimuleren.»

 

HUMO Antioxidanten?

Hens
 «Hét toverwoord waarmee men dat zogenaamde health food in de markt zet, zoals het dragon fruit dat ik nu in mijn GB vind: een cactusvrucht uit Vietnam. Men zegt dat het nogal wat antioxidanten bevat en dus gezond is. Maar die vruchten moeten wel van Vietnam naar hier verscheept worden, hè? Elk gezondheidsvoordeel wordt meteen tenietgedaan door de uitstoot van de zeeschepen.»

De Backer «Desalniettemin: in ons land ligt het fruitgebruik heel laag, in bepaalde lagen van de bevolking zijn er mensen die nooit fruit eten. Daarom is ons advies: eet meer fruit en groenten.»
 

HUMO Ook al is het in grote hoeveelheden slecht voor de tanden?

De Backer «De tandarts zal minder blij zijn. Maar goed: je kunt nooit voor iedereen goed doen.»

 

HUMO Nochtans is tandhygiëne niet onbelangrijk: een onverzorgd gebit verhoogt het risico op hartaanvallen.

De Backer «Chronische ontstekingen werken hartaanvallen in de hand: dat is aangetoond. Mensen met bepaalde vormen van reuma en psoriasis - chronische ontstekingen - lopen meer risico. Periodontitis, een chronische ontsteking van het tandvlees, gaat ook gepaard met een verhoogd risico, maar dat lijkt me nog geen reden om minder fruit te eten.»

 

 

 

HUMO Kopen we groenten en fruit best biologisch?

Cammu «Ik ken geen enkel onderzoek dat aantoont dat er een verschil is tussen de groenten uit de Colruyt en die uit de biowinkel.»

 

HUMO Met zelfgekweekte groenten moet je wel oppassen.

Cammu «Dat heeft niet met de groenten te maken maar met je woonplaats en de mate waarin de grond vervuild is: ik denk niet dat een moestuin in Overpelt een goed idee is.»

HUMO Onlangs hebben Amerikaanse onderzoekers een potje light-pindakaas binnenstebuitengekeerd: ze vonden meer suiker dan in gewone pindakaas, evenveel calorieën maar minder notenolie - het enige gezonde in pindakaas. We moeten niet al te veel heil verwachten van light-producten?

De Backer «Vaak zijn ze zelfs slechter dan het origineel.»

Cammu «Light heeft een pervers effect: mensen eten er gewoon meer van.»

HUMO Zijn ook het onderwerp van talloze horrorverhalen: light-frisdranken.

Cammu «Epidemiologisch onderzoek toont aan dat mensen die meer light-frisdranken gebruiken meer risico lopen op hartaanvallen en beroertes. Dat is wetenschappelijk redelijk goed onderbouwd. Het enige wat we verder zeker weten is dat het niet aan de cafeïne of het aspartaam ligt.»

HUMO Een plausibele verklaring zou kunnen zijn: het zijn sowieso risicopatiënten die naar light-producten grijpen.

Cammu «Natuurlijk. Je moet in de Colruyt's zoeken naar de winkelkarretjes waar Cola Light in ligt. En dan kijk je naar wie er achter dat karretje loopt: dat zijn vaak dikke mensen. Mensen die Cola Light drinken, denken dat ze goed bezig zijn en dat ze zich meer kunnen permitteren: 'Ik drink light, nu mag ik zondigen.' En ze steken een marsreep binnen. Mensen die een gewone cola drinken denken: 'Ik heb al gezondigd, ik eet radijzen.' Dat is misschien beter.»

 

HUMO Een klassieker: is aspartaam kankerverwekkend?

De Backer (haalt schouders op) «Dat is zo'n verhaal dat af en toe de kop op steekt. Tot vandaag is het schadelijk effect nog niet bewezen.»

Cammu
«Als je ziet in welke massale hoeveelheden het gebruikt wordt, zou het al lang in de statistieken te zien moeten zijn.»

 

HUMO Cola bevat ook cafeïne, weer heel erg omstreden sinds de Hoge Gezondheidsraad het enkele weken geleden in de ban sloeg.

De Backer «We hebben het niét in de ban geslagen: we hebben geadviseerd om het beperkt te gebruiken. We adviseren een limiet van 320 milligram per dag: dat zijn vier kopjes koffie. Als je hem niet te sterk zet.»

Cammu «Dat is iets wat ik niet begrijp. Ik heb ooit een grondige literatuurstudie gedaan over koffie: ik vind niks slechts. Koffie zit barstensvol interessante stoffen, zoals polyfenolen en antioxidanten. In de States heeft men ooit een negatief advies over koffie ingetrokken omdat men redeneerde: de mensen eten zo weinig groenten dat koffie hun enige bron van antioxidanten is. Vijf, zes koppen koffie per dag zijn goed voor je: minder kans op diabetes. En cafeïne zelf heeft op de lange termijn ook geen gezondheidsgevolgen. De Amerikaanse Association of Cardiology heeft koffie zelfs geschrapt als te mijden - en Amerikanen zijn altijd conservatief. Ik vermoed een verborgen agenda: ik gok dat ze eigenlijk de energy drinks viseren.»


De Backer
«Koffie is inderdaad niet het probleem, wat ons bang maakt is het toenemende aanbod van cafeïnehoudende producten. Energy drinks, ja, maar vooral de energy shots: van die kleine flesjes met héél hoge concentraties suiker en cafeïne. In combinatie met alcohol zijn die erg gevaarlijk: cafeïne onderdrukt het gevoel van dronkenschap. Jonge mensen krijgen de indruk dat ze nog helder zijn, en nog in staat om te rijden, terwijl ze eigenlijk stomdronken zijn.»

 

HUMO Maar met cafeïne an sich is niets mis?

De Backer «Toch wel hoor. In hoge dosissen is het zelfs dodelijk. Maar dat zijn wel dosissen die wij niet consumeren. Er zijn ook studies - opnieuw: niet bevestigde studies - die beweren dat cafeïne op termijn de ontwikkeling van pancreas- en blaaskanker in de hand kan werken.»
 

WERKLOOSHEID IS DODELIJK

HUMO Socioloog Piet Bracke zegt dat het een kwestie van tijd is voor de consumptie van alcohol die nu als aanvaardbaar wordt beschouwd, als ongezond bestempeld zal worden.

Cammu «Da's waar, maar alcohol heeft nog niet het odium van roken: er is geen schade aan derden, en men heeft altijd een zeker gezondheidsvoordeel toegeschreven aan alcohol. Niet dat het altijd juist wordt toegepast.»

De Backer «Alcohol is een heel moeilijk probleem. Het is zo verstrengeld met onze cultuur dat je onmogelijk kan zeggen: vanaf morgen schenken we geen alcohol meer.»

HUMO Bent u daar in theorie dan voorstander van?

De Backer (denkt na) «Vanaf een jaar of veertig, vijftig heeft matig alcoholgebruik een gunstig effect op hart- en vaatziekten. Dat is consistent bewezen. Maar in de jongere populatie - onder de veertig jaar - heeft de helft van alle sterfte te maken met verkeersongevallen, en een deel daarvan heeft te maken met alcohol. Alcohol heeft bij jongeren desastreuze gevolgen.»

 

 

HUMO U praat - in absolute cijfers - over betrekkelijk weinig slachtoffers en héél veel consumenten. Zijn alcoholcontroles niet doeltreffender?

De Backer «Het is toch beter om de deur niet open te zetten?
«Wij raden mensen met een hartprobleem die matig alcohol gebruiken niét aan om te stoppen. Maar kunnen we mensen aanbevelen om niet te drinken tot hun vijftigste, en nadien wél, maar matig?»

 

HUMO Definieer 'matig'.

De Backer «Twee tot drie glazen per dag voor mannen. Eén of twee voor vrouwen. Op grafieken zien we dat hart- en vaatziekten het vaakst voorkomen bij mensen die geen alcohol drinken. Dan duikt de curve heel snel naar beneden: bij twee of drie glazen zijn er de minste problemen. Daarna gaat het risico weer omhoog.»

HUMO Hoger dan bij de geheelonthouders?

De Backer «Nee.»

HUMO Dus: negen glazen per dag zijn beter dan nul?

De Backer (aarzelt) «In theorie. Hartziekten: da's één zaak. Alcohol speelt ook een rol bij kanker, hersenschade en leveraandoeningen.»

 

HUMO Stel dat ik vier glazen per dag drink. Wat kost mij dat?

De Backer «Wat hart- en vaatziekten betreft: niets. Andere effecten, bijvoorbeeld op cognitief vlak, of ter hoogte van de lever, verschillen van persoon tot persoon.»

 

HUMO Korsakovdementie?

De Backer «Nee, niet in die hoeveelheden. Maar je cognitieve functies zullen wel wat achteruit gaan.»

Cammu «Op jonge leeftijd is het grootste risico van alcohol datje erdoor verongelukt, in het verkeer of op je trap. Het is ook een probleem als je alcohol gebruikt om je problemen te verdrinken, waardoor je de groei naar volwassenheid compleet rateert en chronisch onvolwassen blijft, met alle sociale gevolgen van dien.
Levercirrose, dementie doordat ge u onnozel hebt gedronken: dat is pas later aan de orde. En dan nog bepalen je genen en je leverenzymen hoe snel je bijvoorbeeld cirrose ontwikkelt. Vrouwen krijgen sneller een cirrose dan mannen: vanaf twee glazen per dag, tientallen jaren aan een stuk, is er een groot risico.»

 

HUMO Toen we nog iets aapachtiger waren dan nu was stress een life saven het deed ons op de vlucht slaan als we werden belaagd door een krijger van een naburige stam. Vandaag is - chronische - stress een killer.

Cammu «Stress is in onze samenleving waarschijnlijk één van de grootste ziekmakers. Chronische stress dan wel, njet de stress die ik ervaar als ik de straat oversteek en er langs alle kanten auto's voorbijrazen.»

De Backer
«Stress versnelt vaatsclerose, ja. Maar opnieuw is het oorzakelijk verband moeilijk te bewijzen. Cholesterolwaarden en de bloeddruk kunnen we gemakkelijk meten, stress niet, omdat het een subjectieve perceptie is. Bij mensen die stress ervaren meetje gemiddeld niét meer adrenaline en noradrenaline in het bloed.»

 

HUMO Stress is vanzelfsprekend verbonden met ons werk. Maar hoe? Want ik lees op één en hetzelfde internet dat 'veel overuren niet ongezond' zijn, en te weinig werken wel.

Cammu «Hard werken is gezond. Tenminste, als je zelf je agenda bepaalt: dat is héél belangrijk. Er is een enorm verschil qua hartziekten tussen de laag- en hoogopgeleiden. Dat is bijna volledig toe te schrijven aan het verschil in chronische stress en dat heeft veelal te maken met de vraag: 'Kan ik mijn werk zelf organiseren?'
«lk ging gisteren naar het containerpark met een grote zak piepschuim. Het was gesloten, maar ze waren net een vrachtwagen aan het volladen met piepschuim. Toen ik aan de chauffeur vroeg of ik mijn zak mocht meegeven, schoot hij in paniek: 'Oelalaaa! Neenee! Dat kan ik niet doen. Dat mag ik niet doen.' Die man mocht voor zo'n onnozelheid niet zélf beslissen. Hoe lager op de sociale ladder, hoe hoger dat soort stress.
«lk heb geen baas: als ik dus - wat niet voorvalt, want ik drink amper - met een kater naar het werk ga, kan ik tegen mijn secretaresse zeggen: 'Scherm mij af. Ik ga (opent de aanhalingstekens) 'nadenken' in mijn bureau.' Die vrijheid heb je niet als je beneden in de keuken werkt. Die mensen hebben één optie: een dag ziekteverlof nemen. Zo zie je dat het aantal ziektedagen evolueert in de zin van de hiërarchie: hoe meer naar beneden, hoe meer ziektedagen.»

De Backer «Wij hebben een onderzoek gedaan naar stress op het werk, op basis van een model met twee parameters: beslissingsautonomie en belasting. De ideale situatie is: veel autonomie en niet te veel werkdruk.
De groep mensen die géén autonomie heeft, en veel belasting, is het slechtste af. Maar nog slechter is werkloosheid: dat verdubbelt het risico op hartziekten en op sterfte in het algemeen. Los van het feit dat ze méér roken en slechter eten: werkloos zijn an sich is ongezond.»

 

HUMO Met andere woorden: geen stress is slecht?

Cammu «Nee, want werklozen ervaren wel degelijk stress. Ze hebben geen autonomie én ze voelen zich binnen onze maatschappij - waar werk de hoogste vorm van zingeving is - nutteloos. Dat geeft een enorme chronische stress. Hun bloeddruk gaat omhoog, hun hartslag Is weinig variabel, hun libido en eetlust verminderen gevoelig. Dat zijn biologische manifestaties die uit de oertijd stammen: als men wordt aangevallen, zijn neuken en eten nutteloze bezigheden.»

GEEN IDEE

HUMO Uit al het voorgaande mag blijken: er wordt redelijk wat onzin verkocht. Begrijpt u dat dat verwarrend kan zijn, voor de leek?

De Backer (haalt schouders op) «Tja, de persvrijheid hè: daar kan en wil ik niets aan veranderen. Maar wat sommige kranten en bladen durven schrijven (schudt het hoofd). Nu, ik lees dat zelf niet. Ik hoor dat van patiënten.»

 

HUMO Is dat niet al te gemakkelijk? Het is bekend dat de druk op wetenschappers om te publiceren heel hoog is: gebeurt veel wetenschappelijk onderzoek niet gewoon slordig?

Hens «Zeker. Maar slordig onderzoek kan je nog gemakkelijk ontmaskeren. Soms is het veel érger: als ik - om welke reden dan ook - wil aantonen dat bijvoorbeeld benzeen geen negatieve effecten heeft, kan ik mijn onderzoek zo opzetten dat ik sowieso gelijk krijg. Door het aantal proefpersonen te beperken, bijvoorbeeld. In de milieu-epidemiologie is dat gemakkelijk, omdat de gezondheidsgevolgen minimaal zijn.»

De Backer
«Eén onderzoek met één bepaald resultaat is niet voldoende voor een definitieve conclusie die de wereld op zijn kop zet.»

 

HUMO Nog 's: hoe scheid ik als leek het kaf van het koren?

Cammu «Je moet kijken naar de kwaliteit van het onderzoek. Wanneer wordt iets als for granted aangenomen in de medische wetenschap? Als een onderzoek de peer review doorstaat: als wetenschapsteams over de hele wereld het onderzoek kunnen herhalen en tot dezelfde conclusies komen.»

De Backer «Ik kan maar één advies geven: lees alleen peer reviewed onderzoek.»
 

HUMO Excuus, maar dat kan een leek niet.

De Backer «Maar je weet wél welke tijdschriften een manuscript eerst voorleggen aan onafhankelijke peers die oordelen of iets de moeite waard is of niet.»

HUMO Nee.

De Backer «Ik vrees dat er geen pasklare oplossing is.
«Veel mensen denken dat wij voor alles een pasklaar antwoord hebben, maar dat is niet juist. We moeten soms ook durven zeggen: we weten het niet. Veel zaken zijn gewoon niet bekend. En wat we de mensen zeker niet mogen doen denken, is dat onsterfelijkheid tot de mogelijkheden behoort. Maar dat is niet erg. Want eten is in de eerste plaats plezier. We moeten eten om te overleven, maar het is ook een sociaal en cultureel event. Sport: dat kan ook plezierig zijn. Daarom kan ik niet genoeg benadrukken: 'Geniet, en dan komt de rest vanzelf.'»

Tom Pardoen
Humo 09-04-2012
http://www.humo.be/humo-archief/94037/humos-grote-gezondheidsdebat-1-een-handleiding-voor-het-gezonde-leven

 

Tags: