Hoe schitterend onderzoek verprutst wordt

de Standaard 19-02-2010
Er wordt erg veel en degelijk studiewerk geleverd om het gezondheidsbeleid te ondersteunen. Meer en beter dan algemeen gedacht, zo blijkt uit het jongste en lezenswaardige rapport van het Rekenhof. Dat is zichtbaar onder de indruk. Maar het zegt dat de organisatie daarvan zo ondermaats is, dat van al dat schitterende onderzoek weinig ‘terechtkomt'. Vaak komt het niet eens waar het moet zijn.

Het wordt verprutst, zegt het hof op academische wijze.

Dat is niet omdat iemand het verkeerd voorheeft, wel omdat niet gecoördineerd opgetreden wordt. Met andere woorden ‘omdat er geen visie en geen strategie is'.

Ook de politieke top heeft de beste bedoelingen. ‘Alle opeenvolgende ministers hechtten groot belang aan wetenschappelijk onderzoek, maar zonder er een strategie voor te ontwikkelen.' En daar schort het aan. Het bewijs van de goede bedoelingen van al die ministers is dat ze haast allemaal een nieuw orgaan oprichten om het onderzoek of de resultaten ervan... beter te coördineren.

Het Rekenhof brengt vijf beleidsondersteunende onderzoeksinstanties in kaart: de ziekteverzekering (Riziv), de FOD Volksgezondheid, de FOD Sociale Zekerheid, het Kenniscentrum Gezondheidszorg (KCE) en het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV).

Het liet er minstens evenveel buiten beschouwing: het Voedselagentschap, het Geneesmiddelenagentschap, de instituten van de deelstaten voor gezondheidspreventie en -opvoeding, de talloze ‘onafhankelijke' overheidsinstituten, de universiteiten.

De toestand is dus nog erger dan beschreven.

Maar wat beschreven is, is al erg. De FOD Volksgezondheid heeft in zijn eentje al tachtig wetenschappelijke commissies, raden en instanties die beleidsondersteunend studiewerk doen.

De ziekteverzekering (Riziv) heeft er zeker zestig.

Pikant is de opmerking van het Rekenhof dat veel van die instanties niet alleen ‘objectief' studiewerk doen om het beleid te onderbouwen waarbij ze dus ‘het algemeen belang' in het oog moeten houden, maar dat ze tegelijk ook ‘overlegorganen' zijn waarin dezelfde personen de belangen van hun groep verdedigen. Volgens het Rekenhof moeten die functies gescheiden worden.

De ambtenaren die in deze groepen zitten, zijn vaak de enige ‘neutralen' maar hebben meestal niets te zeggen: ze maken het verslag en betalen de zitpenningen.

Veel van het onderzoek dat gebeurt, haakt in op concrete problemen, zegt het Rekenhof. Dat is goed. Maar de grote thema's en doelstellingen verdwijnen dan van het scherm. Het stipt de ‘equity' aan: de mate waarin gelijke gezondheidsresultaten bereikt worden in de gehele bevolking. In het buitenland is dat vandaag het hot issue. In België ‘is dat een verantwoordelijkheid van iedereen en dus is niemand er verantwoordelijk voor', aldus het Rekenhof.

Dat concrete onderzoek wordt vaak opgestart op vraag van een minister. Onderzoek vergt soms enige tijd en dan komen de resultaten terecht bij de opvolger van de minister voor wie die kennis ‘geen prioriteit' is. Met proefprojecten is het vaak ook zo: ze worden opgestart, en nadien kijkt niemand nog naar de resultaten.

Vaak, zo meldt het Rekenhof, gebeurt er niets mee. Het verwijst naar de hadrontherapie, een in België ontwikkelde technologie voor de behandeling van sommige kankers. Het Kenniscentrum berekende dat het maar verantwoord is die therapie een paar honderd keer per jaar toe te passen in België. Conclusie: het is niet zinvol in België een centrum uit te bouwen. Maar het centrum zal er toch komen.

Het Rekenhof pleit ook voor ‘makelaars van kennis'. De onderzoeksresultaten zijn vaak zo gespecialiseerd dat er echt iemand moet zijn die nagaat bij wie de studies moeten terechtkomen, of geen hond leest ze ooit.

De totale versnippering van het beleidsondersteunende onderzoek wordt wel enigszins gecompenseerd doordat er een beperkt aantal mensen in haast alle organen zit. Zij kunnen op die manier aan sturing en afstemming doen, maar het Rekenhof vindt dat niet de best denkbare methode.

www.rekenhof.be
de Standaard 19-02-10
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=682MFE7F