Infosessies Verkeer en Gezondheid in 2010

Wegverkeer maakt buitenlucht ongezond. Fijn stof en andere stoffen die vrijkomen door het verkeer veroorzaken ademhalingsproblemen en astma-aanvallen. Je kan als gemeente aan de slag! Verschillende maatregelen hebben al bewezen dat ze de gezondheidseffecten door verkeer verminderen. Je staat er ook niet alleen voor. Heel wat organisaties en overheidsdiensten kunnen je helpen.

Wil je meer weten over verkeer en gezondheid? Wil je de invloed van verkeer op de gezondheid van je inwoners verminderen? Kom dan naar één van de provinciale infosessies. Meer info en inschrijven via www.verkeerengezondheid.be.

Verkeer, een gezondheidsprobleem
Het wegverkeer is een bron van een groot aantal schadelijke stoffen in ons milieu die schadelijk zijn voor onze gezondheid; fijn stof, stikstofoxiden, ozon, koolstofdioxide, vluchtige organische stoffen, benzeen, methyl-tert-butyl-ether.

Luchtvervuiling wordt meer en meer erkend als een belangrijke bepalende factor voor hart- en vaatziekten en longaandoeningen in stedelijke omgeving. Kortstondige of acute blootstelling kan leiden tot een hoger risico op hartaanvallen en trombose. Langdurige blootstelling verhoogt het risico op sterfte door coronaire hartziekten en longaandoeningen. De hoofdrolspeler van deze negatieve effecten is vermoedelijk de kleinste fractie van het fijn stof dat vrijkomt bij verbrandingsprocessen (UFP of ultra fine particles, kleiner dan 0,1 µm).
Wonen of naar school gaan in de buurt van drukke wegen wordt bij kinderen geassocieerd met een daling van de groei van de longfunctie. Kinderen die opgroeien op minder dan 500 meter van een drukke snelweg hebben een signifcant lagere longinhoud dan kinderen die opgroeien op meer dan 1500m van die snelweg. Verder wordt het in de buurt wonen of naar school gaan in de nabijheid van een drukke weg eveneens gerelateerd aan stijgende symptonen van chronische respiratoire problemen.
Uit studies blijkt dat kortstondige blootstelling aan dieselroet een verminderde bloedtoevoer naar het hart kan veroorzaken waardoor het risico op een hartaanval verhoogt.
De Europese richtlijn Lucht (2008/50/EG) hanteert normen, grens- en streefwaarden voor een aantal schadelijke stoffen in de buitenlucht ter bescherming van de gezondheid.
Ondanks de algemene verbetering van de Vlaamse luchtkwaliteit, behoort de luchtkwaliteit in Vlaanderen nog altijd tot de slechtste van Europa. Dit komt voornamelijk doordat in Vlaanderen veel bevolking, industrie en wegen op een kleine oppervlakte samen zitten.
Het aandeel van de verkeersemissies in de luchtvervuiling wordt steeds groter. Alhoewel de emissies per voertuig dalen en schoner worden, wordt de dalende uitstoot van bijvoorbeeld fijn stof en stikstofdioxide (NO2) grotendeels tenietgedaan door het stijgend aantal voertuigen in het verkeer. Dit veroorzaakt een stagnatie van de dalende trend van de totale emissies. Hierdoor wordt het voor fijn stof en NO2 ook steeds moeilijker om de Europese kwaliteitsnormen te halen.
De invloed van verkeer beperkt zich niet tot het milieu buiten onze deur, maar is ook binnen in onze gebouwen merkbaar.
Uit het eerste Chemkar (Chemische karakterisatie van fijn stof in Vlaanderen, VMM) project blijkt dat fijn stof voor het grootste deel (41%) bestaat uit secundaire anorganische componenten (nitraat, sulfaat en ammonium), op de tweede en derde plaats komen respectievelijk de heterogene groep van de organische massa (20%) en bodemstof (14%), op de vierde plaats zeezout (8%) en op de vijfde plaats elementair koolstof. Het rapport bevestigt de vermoedens dat er kleine, maar belangrijke lokale verschillen zijn in de samenstelling van fijn stof. Vooral verkeer en industrie beïnvloeden deze verschillen. Voor elementaire koolstof (roet), de meest schadelijke fractie, stelt men de grootste lokale verschillen vast en dat deze nauw samenhangt met de hoeveelheid verkeer.
Uit analyse van de dienst Lucht en Klimaat van het departement LNE blijkt dat 60% van de Vlaamse gemeenten potentiële knelpunten op hun grondgebied hebben m.b.t. luchtverontreiniging door verkeer. 

Nu al meer weten?

Fijn stof

Wat is fijn stof?

Fijn stof is één van de meest schadelijke stoffen die luchtverontreiniging veroorzaken. Het bestaat uit deeltjes met een verschillende grootte en een verschillende samenstelling. Andere termen voor fijn stof zijn: ”zwevende deeltjes”, “aërosolen“ of de Engelse term ”particulate matter” (PM). Afhankelijk van de doorsnede van de stofdeeltjes wordt bijvoorbeeld gesproken van PM10 voor deeltjes met een doorsnede tot 10 micrometer (wat overeenkomt met één honderdste millimeter).

Waar komt al dat fijn stof vandaan?
Fijn stof is afkomstig uit verschillende bronnen. De industrie stoot fijn stof uit, maar ook dieselwagens en vrachtwagens zijn een belangrijke oorzaak. Een aanzienlijke bijdrage wordt tenslotte geleverd door de huishoudens door onder meer het stoken van allesbranders en open haarden, de barbecue,… Vlaanderen is sterk verstedelijkt en heeft een heel dicht wegennet waarop een groter aandeel dieselwagens rondrijdt dan in andere landen. Bovendien liggen we middenin één van de sterkst geïndustrialiseerde zones van Europa. Het is dan ook geen wonder dat Vlaanderen hoge concentraties fijn stof laat opmeten.
 
Uit het rapport “Auto en gezondheid” van het Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch Aspectenonderzoek (viWTA) blijkt dat verkeer in Vlaanderen een belangrijke bron van fijn stof is:
- de transportsector neemt 30% van de PM2,5 -uitstoot en 24% van de PM10-uitstoot voor haar rekening. Hierbij is ook de uitstoot door treinverkeer en scheepvaart meegerekend;
- het zijn voornamelijk dieselmotoren die zorgen voor de uitstoot van fijn stof. Door het plaatsen van een roetfilter op een dieselwagen kan de uitstoot van fijn stof sterk gereduceerd worden.
 
Het fijn stof is niet enkel afkomstig van de verbranding van brandstoffen. Er zijn ook ‘niet-uitlaatemissies’ afkomstig van slijtage van remmen, banden, wegdek of sporen. Recent is er opnieuw aandacht voor zwarte rook als indicator voor luchtvervuiling door verkeer. Zwarte rook bestaat voornamelijk uit roet afkomstig van verbrandingsprocessen en vormt een specifieke deel van het PM10. Op deze roetdeeltjes zitten polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) vastgehecht.

Niet enkel een winters probleem!
In de winter kunnen de concentraties fijn stof extra hoog oplopen, vooral dan tijdens de zogenaamde ‘inversieperiodes’: door het specifieke temperatuursverloop in de verschillende luchtlagen kan de vervuilde lucht zich dan moeilijk verspreiden zodat de vervuiling als een deken tegen het aardoppervlak blijft hangen. Weersomstandigheden in het algemeen zijn echter een belangrijke factor bij pieken van fijn stof. Zo kunnen ook in periodes van droogte of van hoge ozonconcentraties tijdens de lente en de zomer hogere concentraties fijn stof voorkomen.

Gezondheidseffecten
Wanneer fijn stof wordt ingeademd, kan dit een effect hebben op de gezondheid. Hoe kleiner de stofdeeltjes, hoe gevaarlijker ze zijn. Stofdeeltjes met een diameter van minder dan 10 micrometer zetten zich af in de keel en de bovenste luchtwegen. De kleinere deeltjes met een diameter van 2,5 micrometer komen in de longblaasjes terecht (en eventueel in het bloed) en kunnen bronchitis, hart- en vaataandoeningen en kanker veroorzaken. 

Bovendien kan fijn stof de gevoeligheid van astmalijders voor vervuiling verhogen en astma-aanvallen veroorzaken. De laatste jaren werd pas duidelijk dat fijn stof zowel schadelijk is in zowel hoge als lage concentraties. Elke concentratie is dus schadelijk, maar hoe langer de blootstelling duurt en hoe hoger de concentraties, hoe schadelijker.
 
Geschat wordt dat in België elke persoon gemiddeld vier gezonde levensmaanden verliest door de blootstelling aan fijn stof. Sommige mensen zijn gevoeliger voor luchtverontreiniging dan anderen: het gaat hier dan vooral om kleine kinderen en ouderen, personen met chronische ziekten van de luchtwegen en mensen met hart- en vaatziekten.

Normen
De Europese richtlijn 1999/30/EG legt normen op voor de concentratie fijn stof (PM10) in de omgevingslucht.

De norm is uitgedrukt in gewicht (µg) van het PM10 per m³ lucht. Vanuit gezondheidsstandpunt wordt de laatste tijd echter meer het accent gelegd op het belang van de kleinere en dus lichtere fractie PM2,5 en op het totaal aantal en totale oppervlakte van de deeltjes. Voor de bescherming van de gezondheid zou dit relevanter zijn, maar op dit moment bestaan er enkel normen die rekening houden met de massa van het totale PM10.
 
Op 21 mei 2008 werd een nieuwe Europese richtlijn Lucht (2008/50/EG) definitief goedgekeurd.
 
Richtlijn:
Tegen 2010 wordt een streefwaarde van 25 µg/m³ vooropgesteld
Tegen 2015 wordt 25 µg/m³ een grenswaarde
Tegen 2020 wordt naar een vermindering van de blootstelling ten opzichte van 2010 gestreefd.

Meer weten?

• Infofiche “Fijn stof"
• Via de website van de intergewestelijke cel voor het leefmilieu vind je actuele info over de fijnstof-concentratie op verschillende plaatsen in België en over het aantal overschrijdingen van de grenswaarde.
• Via de website van het milieurapport vind je info over gemiddelde concentraties, het verloop over de jaren heen en de geldende normen van fijn stof (PM10, PM2,5 en zwarte rook).
• In het ‘MIRA Achtergronddocument 2007, Verspreiding van Zwevend Stof’ vind je uitgebreide informatie over de samenstelling, verspreiding, herkomst en gezondheidsimpact van fijn stof in Vlaanderen.
   

Verkeer

Hoe schadelijk is verkeer voor de gezondheid? Wat is de situatie in Vlaanderen? Of bij mij in de straat en buurt? Met die vragen worden Medisch Milieukundigen, gemeentebesturen, milieudiensten, huisartsen,… vaak geconfronteerd.
 
In dit dossier trachten we de huidige wetenschappelijke kennis rond “verkeer en gezondheid” te bundelen.
Je vindt verwijzingen naar de situatie in Vlaanderen en suggesties voor mogelijke acties door lokale besturen en individuele burgers. De informatie gaat over het wegverkeer, er wordt niet ingegaan op luchtvaart of treinverkeer.
http://www.mmk.be/index.cfm?Id=178&Rubr=4&subsubId=178

Klik hier voor het volledige dossier verkeer en gezondheid in pdf.

Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid
http://www.zorg-en-gezondheid.be/verkeer.aspx
13-01-10