Inspraak kan nog, maar minder vaak en vroeger

De Vlaamse regering en het parlement willen de vergunningsprocedure voor bouwprojecten vereenvoudigen.

Wie in Vlaanderen wil investeren door een bouwproject uit de grond te stampen, weet niet waar hij aan begint. Dat mocht de groep Teema onlangs nog aan den lijve ondervinden. Die Nederlandse investeerder wil al enkele jaren rond de terrils van Eisden in de Maasvallei het vakantiepark 'Prana Resort' bouwen, een luxehotel met vakantiewoningen. Dat kon in principe snel gaan, omdat het industriegebied al in de jaren negentig was ingekleurd als recreatiegebied.

Toch liep het onlangs fout. De Raad van State besliste immers, veertien (!) jaar na datum, om de gewestplanwijziging te vernietigen wegens een procedurefout. De zaak was aangespannen door een bvba die bang was de zandwinning in een naburige plas te verliezen. Gevolg: de investering van 220 miljoen euro en 600 banen wordt met minstens een jaar vertraagd.

Actiegroepen of burgers die zich benadeeld voelen en naar het gerecht stappen, zijn maar één reden waarom investeringsprojecten in Vlaanderen zo traag van de grond komen. Ook de hele procedure die voorafgaat aan het krijgen van een bouwvergunning, is veel te log en maakt een gezond investeringsklimaat zo goed als onmogelijk, vinden politici.

De Vlaamse overheid is dat, zeker na het debacle van de Lange Wapper, spuugzat. Minister-president Kris Peeters (CD&V) gaf het dit weekend zelf toe in een interview met De Morgen: 'Vlaanderen is een beetje vadsig geworden. Het is een land van inspraak en procedure. We kunnen nauwelijks bewegen, uit vrees voor een juridische blokkering. Onze regelzucht is echt problematisch.'

De Vlaamse regering schiet daarom in actie om de vergunningsprocedures voor openbare en private bouwprojecten te vereenvoudigen. Peeters riep daarvoor gisteren een commissie van experts samen. Die zal worden voorgezeten door de Antwerpse provinciegouverneur Cathy Berx (CVD&V). Tegelijk is in het Vlaams Parlement een 'commissie voor de versnelling van maatschappelijk belangrijke investeringsprojecten' van start gegaan.

'We waken erover dat de commissies geen dubbel werk leveren', zei Peeters gisteren. Vast staat evenwel dat beide commissies eerst de knelpunten willen oplijsten en daarna voorstellen zullen formuleren. De deadline is februari. Daarna moet alles decretaal worden verankerd.

Een van de cruciale vragen lijkt te worden hoeveel inspraak - en macht - één burger nog kan hebben om een bouwproject op zijn eentje lam te leggen. 'Het is niet de bedoeling om inspraak onmogelijk te maken', zegt Peeters. Maar nu moet een bouwproject acht momenten van inspraak of openbaar onderzoek doorlopen. Misschien kan het met minder.

In ruil daarvoor zou de burger - lees: het middenveld - sneller bij een bouwproject moeten worden betrokken, al vanaf de opstartfase, om zo het maatschappelijke draagvlak te vergroten 'en ongelukken te vermijden'.

Volgens Bart Martens (SP.A), lid van de parlementaire commissie, heeft de overheid niet veel speelruimte om de inspraakmomenten te beknotten. 'Anders dreigt het Grondwettelijk Hof ons te berispen. Kijk naar het Waalse infrastructuurdecreet dat er in het parlement door is gejaagd. Achteraf heeft het Grondwettelijk Hof dat vernietigd'.

Hij ziet daarom meer heil in een betere 'regie'. 'Als een procedure voor een bouwproject lang aansleept, dan komt dat vaak doordat de plannen op een of andere administratie maandenlang stof liggen te vergaren. Als die diensten sneller werken, kunnen we al heel wat tijdswinst boeken. En als de overheid geen procedurefouten maakt, is er ook geen reden om bang te zijn dat de Raad van State bouwplannen vernietigt.'

Collega Ludwig Caluwé (CD&V) ziet het iets anders. 'Het is duidelijk dat de grootste vertraging bij de Raad van State ligt', zegt hij. 'Het recht op beroep voor de burger moet blijven bestaan. Maar nu doet de Raad van State er vaak acht of tien jaar over om een uitspraak ten gronde te doen. Dat zou binnen een halfjaar moeten.'

Het is ook een publiek geheim dat de Vlaamse regering er niet over te spreken is dat de Raad van State een volledig investeringsplan kan vernietigen vanwege één procedurefout. Maar Vlaanderen heeft geen zeggenschap over de werking van de Raad van State en zal daarvoor de federale regering moeten aanspreken.
Yves Delepeleire
de Standaard 01-12-09

Inspraak komt te laat

Grote infrastructuurprojecten kunnen sneller door betere projectplannen, goede politieke besluitvorming en vroege inspraakmogelijkheden.

Het zou volgens minister-president Kris Peeters niet mogen dat projecten eindeloos aanslepen en door allerlei procedures - onder meer voor de Raad van State - door derden kunnen worden stilgelegd of zelfs vernietigd. Daarbij wordt door minister-president Peeters onder meer verwezen naar het bedrijventerrein Meise-Westrode. Om uit te zoeken hoe (infrastructuur)projecten sneller en rechtszeker kunnen verlopen, richtte de Vlaamse regering zelfs een expertencommissie op. Vandaag komt deze voor de eerste keer samen. Erik Grietens van Bond Beter Leefmilieu wijst er echter op dat procedures niet vlotter lopen door inspraak- of beroepsmogelijkheden te beknotten. ‘Het is juist door betere en vroegere inspraak te voorzien, dat procedures in de toekomst vlotter zullen verlopen.’

Ook Bond Beter Leefmilieu vindt dat procedures een stuk beter en vlotter kunnen. Veelal bleek in het verleden dat vertraging niet veroorzaakt wordt door de procedures op zich, wel door gebrekkige en te late inspraakmogelijkheden, trage politieke besluitvorming en slechte plannen.

Slechte plannen

Het door Peeters aangehaalde bedrijventerrein Meise-Westrode is een duidelijk voorbeeld van slechte projectplanning. Dit plan werd niet geschorst door de Raad van State omdat één gezin er last van heeft, wel omdat dit plan in strijd is met de criteria voor een goede ruimtelijke ordening. Volgens het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, het langetermijnplan van de Vlaamse regering dat de krachtlijnen voor ruimtegebruik in Vlaanderen vastlegt, kunnen nieuwe bedrijvenzones enkel aangelegd worden in bestaande economische knooppunten en niet in gemeenten van het buitengebied. Dit om een uitwaaiering van economische activiteiten over gans Vlaanderen te voorkomen en op die manier verkeersstromen in de hand te houden. Meise is echter een buitengebiedgemeente. De Vlaamse regering had dus kunnen voorzien dat dit plan geschorst zou worden door de Raad van State, omdat het in strijd is met haar eigen hogere plan. ‘De overheid moet zich niet zo zeer zorgen maken over het aantal rechtszaken bij de Raad van State, wel over het aantal dossiers dat door de Raad van State wordt vernietigd. Een plan of vergunning vernietigen gebeurt immers niet zomaar.’

Politieke besluitvorming

Een tweede reden waarom procedures lang aanslepen, is de politieke besluitvorming.  Dat zag je heel goed bij het tot stand komen van het strategisch plan voor de haven van Antwerpen. In een recent advies analyseerde de Vlaamse havencommissie de vertraging die hierbij werd opgelopen. Volgens de Vlaamse havencommissie heeft vooral ‘de discontinuïteit in het planproces’ geleid tot vertraging.  Bond Beter Leefmilieu deelt deze analyse. ‘De voorbereiding van het strategisch plan, onder leiding van de gouverneurs van Oost-Vlaanderen en Antwerpen, verliep vlot en in een open sfeer. We hadden vanuit BBL echt de indruk dat de haven open stond voor overleg met andere belangengroepen (milieu, natuur, landbouw, lokale besturen,…).

Het is maar pas daarna, op het moment dat de Vlaamse regering de zaak naar zich toetrok, dat het mis is beginnen lopen. Er ging een periode van twee jaar voorbij vooraleer het procesverloop, met de opstart van het Milieu Effecten Rapport (MER), terug op gang kwam. Plots was er geen sprake meer van een open planproces, de stuurgroep werd amper nog bij mekaar geroepen en als de stuurgroep al samenkwam, was het éénrichtingsverkeer. Aan een grote groep van minstens 50 deelnemers werden bevindingen en besluiten meegedeeld, debat hierover bleek niet meer mogelijk. Een groot verschil met het intense overleg in allerlei werkgroepen in de voorbereidende fase.’

Door de opgelopen vertraging en het gebrek aan inspraak hebben sommige stakeholders gezocht naar andere middelen om het procesverloop te beïnvloeden, bijvoorbeeld via bilaterale contacten, aldus de VHC. Hierdoor verloor het planproces heel wat van haar oorspronkelijke dynamiek en werd ingeboet op het ontstane draagvlak.

Inspraak komt te laat

Een derde pijnpunt bij de procedures is de te late inspraak voor burgers en verenigingen. Zo komt het openbaar onderzoek bij ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP’s) te laat in de procedure, namelijk na de voorlopige goedkeuring door de overheid. Omdat op dat moment de politieke beslissing al genomen is, kunnen verenigingen of burgers geen alternatieven meer voorstellen en is het openbaar onderzoek niet veel meer dan een formaliteit. Bovendien kunnen op dat moment geen planwijzigingen meer worden voorgesteld, omdat de procedure dan volledig moet herdaan worden. Daardoor kan alleen nog gereageerd worden tégen iets, zonder dat nog een inhoudelijke discussie kan plaatsvinden.  Waar dat toe kan leiden hebben we gezien bij de Oosterweelverbinding. Noodgedwongen beginnen burgers daarom vooral te zoeken naar procedurele misstappen. De te late inspraak zorgt er ook voor dat er meer naar de Raad van State gestapt wordt. Dit probleem willen opvangen door procedures bij de Raad van State te bemoeilijken of af te schaffen, zal het probleem niet oplossen. Een betere en vroegere inspraak in een transparante procedure, vóór een politieke beslissing werd genomen, kan er wel toe bijdragen dat procedures vlotter zullen verlopen.

Persbericht Bond Beter Leefmilieu 30-11-2009
http://www.bondbeterleefmilieu.be/page.php/15/show/613

Administratie moet beter werken
VTM Nieuws 30-11-09
http://www.vtm.be/nieuws/opgeknipt_nobc.html?vpos=6&vID=PIt_27120_vtm_id

Infrastructuurwerken
De Vlaamse regering heeft een werkgroep opgestart, die de wildgroei aan regels bij infrastructuurwerken.. aan banden moet leggen. Het duurt vaak jaren voor de overheid of een privé-bedrijf effectief met de bouw kan starten. En wanneer één persoon naar de Raad Van State stapt, liggen de werkzaamheden opnieuw jarenlang stil. Dat moet veranderen, zegt minister-president Kris Peeters.
ATV 01-12-09
http://www.atv.be/item/infrastructuurwerken

Havenschepen Marc Van Peel hekelde in Wakker op Zondag nog dat het bij de aflevering van een  bouwvergunning vaak genoeg is dat 1 misnoegde buurtbewoner naar de raad van State stapt en de werken jarenlang vertragig oplopen. Precies of de vertraging is die burger zijn fout, met een goed project of inspraak vanaf de eerste dag moet de Raad van State het plan niet vernietigen:

Herstructurering van Bayer?

Wakker op zondag - 29-11-09
http://www.atv.be/item/herstructurering-van-bayer

Geld voor voetbalstadions

Ook minister Muyters schuift de schuld van vertragingen in de schoenen van actiegroepen:

VRT Radio 27-11-09

http://internetradio.vrt.be/radiospeler/v2_prod/wmp.html?qsbrand=11&qsODfile=/media/audio/r1och1muyters271109

Universiteit Antwerpen wil actie tegen de klimaatveranderingen

De rector van KU Leuven pleitte in het begin van dit academiejaar voor een universiteit die zich mengt in het maatschappelijk debat.

Alleen moet men ook durven luisteren naar de wetenschappers:

Rector Alain Verschoren op VRT Radio 26-11-09
http://internetradio.vrt.be/radiospeler/v2_prod/wmp.html?qsbrand=11&qsODfile=/media/audio/r1och1alainverschoren261109