'Jammer dat men elkaar het licht in de ogen niet gunt'

Hij heeft zijn tunnels binnen, de Antwerpse burgemeester Patrick Janssens (sp.a). Het Lange Wapper-viaduct is definitief begraven. En zeggen dat hij dat bouwwerk zo lang verdedigd heeft. 'Ik weet heus wel dat mijn ommezwaai mij aangerekend zal worden, dat mijn reputatie besmeurd is', beseft Janssens. 'Natuurlijk zijn er mensen die zich hebben afgevraagd of ze wel konden rekenen op mij, of een woord nog wel een woord is.' Maar 'so be it', lijkt Janssens te denken. De buit is binnen. Nu nog de Antwerpenaren ervan overtuigen dat hij niet in hun portemonnee zal zitten.

'Walk and don't look back.' Tot in den treure zal Janssens aan die uitspraak van enkele jaren geleden herinnerd worden. Neen, met tunnels moesten de niet-aflatende actiecomités niet meer afkomen. De Lange Wapper leek de enige oplossing om de fileknoop te ontwarren.
'Ik dacht dat de teerling geworpen was en dat we het tij niet meer zouden kunnen keren', blikt Janssens terug. 'Dat was fout. Ik geef dat toe. Ik had mij van in het begin veel meer moeten verzetten tegen de oorspronkelijke plannen, meer moeten luisteren naar kritische stemmen, ook in het schepencollege. Er is geen excuus voor het feit dat ik dat niet gedaan heb.'
Pas toen na de zoveelste studie begin vorig jaar duidelijk werd dat er toch alternatieven mogelijk waren, keerde de sp-a- burgemeester zijn kar. Janssens verklaarde zich een fervent voorstander van het tunneltracé. Zijn politieke overleven hing er voortaan van af, zeker nadat bij het referendum ook de tegenstanders van de brug het pleit hadden gewonnen. Als de Vlaamse regering afgelopen week toch voor de Lange Wapper brug had gekozen, dan zou dat de politieke doodsteek voor de burgemeester van de Sinjorenstad zijn geweest. Maar zo ver kwam het niet. De stad en de haven engageerden zich om de meerprijs van de tunnels te betalen. Voor de stad gaat het onder andere over het aanleggen van nutsleidingen en een plein, en de ontwikkeling van een wijk op het Eilandje, waarop de stad dan later de meerwaarde hoopt te recupereren.

Het kost u veel moeite om de Antwerpenaren ervan te overtuigen dat ze niet voor de 352,7 miljoen euro extra kosten zullen opdraaien.
Patrick Janssens: 'Maar het Antwerpse stadsbestuur verzekert echt dat dit akkoord niet zal leiden tot belastingverhogingen of tot het schrappen van geplande projecten. Dat zal men kunnen verifiëren, hè. En belangrijk: de tunnels leveren de stad Antwerpen een meerwaarde op. Omdat we zelf vragende partij zijn voor de tunnels, is het normaal dat we ook een deel van die meerprijs dragen. Put your money where your mouth is, niet?'

352 miljoen is niet min. Dat is 14 miljard in Belgische frank.
Janssens: 'Klopt, maar we verwachten dat de naakte bouwkosten die de stad moet betalen uiteindelijk slechts 250 miljoen euro zullen bedragen.'

De Vlaamse regering had beslist dat ze 'automatisch' zou terugvallen op de brug als de tunnels duurder zouden blijken. Stel dat de meerprijs voor de tunnels was opgelopen tot 1 miljard euro. Had u dan de brug geslikt?
Janssens: 'Ik zou toch naar een oplossing hebben blijven zoeken. (lacht) Maar wees gerust, we hadden ons huiswerk gedaan. De tunnels zouden niet zo veel duurder uitvallen dan de brug. En we zijn toch op een redelijke meerprijs geëindigd?'

Uw schepen van Financiën, Luc Bungeneers (Open VLD), denkt daar anders over.
Janssens: 'Luc Bungeneers zou volkomen gelijk hebben als we de eerstkomende jaren 353 miljoen euro cash op tafel zouden moeten leggen. Dat zou inderdaad onhaalbaar geweest zijn. Maar de werken die de stad op zich neemt gebeuren in fases. Pas in de periode 2016 -2019 moeten we een deel van de werken in onze begroting opnemen. Tegen dan is er meer budgettaire ruimte omdat we onze schulden grotendeels zullen hebben afgelost, met dank aan Bungeneers. Het is natuurlijk wel zo dat je met dat geld ook andere dingen zou kunnen doen.'

U had het protest van de Open VLD toch kunnen verwachten?
Janssens: 'Ik begrijp dat de Open VLD een probleem heeft met de genomen beslissing. Ze zit op Vlaams niveau in de oppositie en was ook niet betrokken bij de onderhandelingen met de stad Antwerpen. Voorts begrijp ik dat Luc Bungeneers als schepen van Financiën het signaal wil geven dat dit alles niet ten koste mag gaan van de Antwerpse begroting. Maar daar probeer ik hem van te overtuigen. Ik blijf geloven dat we met dezelfde ploeg verder kunnen gaan.'

Stel hypothetisch dat u in 2016 nog burgemeester bent.
Janssens: (gespeeld onthutst) 'Hoe bedoelt u hypothetisch? Een niet helemaal onwaarschijnlijke hypothese.!'

Goed, stel dat u dan burgemeester bent. Dan zou u het vrijgekomen budget aan sociale projecten kunnen besteden in de plaats van aan infrastructuurwerken. Is dat niet frustrerend?
Janssens: 'Het zou mij meer frustreren als de budgetten zouden gaan naar een project waar ik niet achter sta. Het is mijn diepste overtuiging dat je de steden leefbaarder moet maken. Ik heb er dus geen moeite mee te investeren in stadsontwikkeling. Dat is onze 'corebusiness'. Het geld zal dus goed worden besteed.'

Is de Antwerpenaar dan zo blij met een nieuw plein?
Janssens: 'Ach, het cynisme bij de burger over openbare werken is groot. En natuurlijk zijn er andere noden. Ik kreeg een mail van iemand die in de gevangenis werkt en die zei dat ik de 350 miljoen euro beter zou besteden aan investeringen in de gevangenissen. Tja, ik begrijp die man volkomen. Maar zo kan je elke overheidsinvestering bekritiseren.'

Wat als uw mailbox straks overstroomt met mails van mensen die zich tegen de tunnel keren?
Janssens: 'Dat zullen er zeker veel minder zijn dan de mensen die me mailden om te zeggen dat hun vastgoed minder waard wordt omdat er een brug naast komt.'

Vreest u niet dat de actiegroepen zullen aansturen op een nieuw referendum?
Janssens: 'Als ik even als socioloog mag praten: het is een bekend fenomeen dat organisaties hun doel wijzigen zodra ze hun oorspronkelijke doelstellingen hebben gerealiseerd. Zo proberen ze te overleven. De actiegroepen hebben een ongelooflijk mooi resultaat behaald. Het is historisch dat een project van die omvang wordt tegengehouden door een actiegroep. Maar in plaats van te zeggen 'Nu zijn we tevreden', verleggen de actiegroepen hun focus. Want hoe je het ook draait of keert: de Antwerpenaren zijn gaan stemmen voor of tegen de Lange Wapper. En de Antwerpenaren hebben hun slag thuis gehaald. Ik denk dat het draagvlak voor een nieuw referendum nu veel kleiner zal zijn.'

Op 21 juli zei u dat steden meer zeggingskracht moeten krijgen. Dat is makkelijk gezegd. Het is wel de Vlaamse overheid die de zware infrastructuurprojecten grotendeels betaalt.
Janssens: 'Laat me de bal terugspelen. De Vlaamse overheid leeft bijna helemaal van dotaties van de federale overheid, voorlopig toch. Dus dan moet je niet zeggen dat gemeenten aan het handje moeten lopen van de Vlaamse overheid. Zeker in een dossier als dit werd de stad te weinig betrokken. Kijk, het is de Vlaamse overheid die de bouwvergunning verleent voor een project op ons grondgebied. Dat verstaat geen enkele buitenlander. En het is pas tamelijk recent dat de stad, en dan nog na veel heisa, een adviserende stem heeft gekregen in de raad van bestuur van de BAM.'

Bent u er gerust op dat de Oosterweelverbinding de mobiliteitsknoop zal ontwarren? Veel experts denken van niet.
Janssens: 'Ik kan niet in de toekomst kijken. Maar ja, ik denk wel dat we met wat we vandaag weten de best mogelijke beslissing hebben genomen. Maar de files zullen inderdaad niet verdwijnen met de aanleg van de tunnels alleen. Ook andere investeringen zijn nodig, ook in het openbaar vervoer.'

N-VA-voorzitter Bart De Wever kreeg in ruil voor het slikken van de tunnels extra tunnels ten zuiden van Antwerpen. De kostprijs daarvan is echter erg vaag.
Janssens: 'Dat klopt, maar ik sta wel achter die plannen. Want zo kunnen we een deel van de grote ring rond Antwerpen realiseren en dat zelfs ondergronds doen. Voor de bestaande ring betekent dat een enorme ontlasting. Dat is dus fantastisch.'

Zegt u als ex-reclame- en communicatieman eens wie in dit dossier het beste gecommuniceerd heeft.
Janssens: 'Pffff... Dat is moeilijk. (denkt diep na) Ik vind dat niemand, ook geen enkele actiegroep, een foutloos parcours heeft gereden.'

U moet nu wel opgelucht zijn. U bent sterker uit de strijd gekomen. Dat is mooi meegenomen met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen in 2012, wellicht in de arena met De Wever.
Janssens: 'Ach, versterkt. Niet noodzakelijk. Natuurlijk zou mijn geloofwaardigheid zwaar zijn aangetast als de Vlaamse regering toch voor de Lange Wapper had gekozen. Maar of mijn positie nu versterkt is?' (aarzelt)
'Kijk, ik vind dat er nu een heel mooi project op tafel ligt. Maar ik betreur de vele negatieve energie errond: personen en organisaties die het voorliggende project willen besmeuren, die het proberen te ondermijnen omdat het té goed uitdraait voor X, Y of Z. Sinds ik de overstap van de bedrijfswereld naar de politiek heb gemaakt, blijf ik dat aspect van de politiek moeilijk vinden: dat mensen of organisaties uit politieke overwegingen elkaar het licht niet gunnen. Dat is jammer. Zo verkijk je de kans om met een ploeg samen iets moois te doen.'

Tot slot, uw partij zit op een historisch dieptepunt. Hoe moet ze daar uitgeraken?
Janssens: (verbaasd) 'Ik ben geen partijvoorzitter meer. Er is een periode dat ik me daar erg intens mee beziggehouden heb. J'ai déjà donné. Ik weet hoe moeilijk het is en ik ga anderen nu ook niet zeggen hoe ze het moeten doen.'
Katrien Verstraete EN ELLEN CLEEREN
De Tijd 25-09-2010 pag.17

ATV - 23-09-2010