Kopenhagen, een voorbeeld voor Antwerpen?

Vanaf maandag is Kopenhagen de klimaathoofdstad van de wereld. Maar hoe groen is de hoofdstad van Denemarken zelf? Dat gaat behoorlijk de goede kant op. En de ambities zijn torenhoog: in 2015 wil Kopenhagen de beste stedelijke omgeving ter wereld zijn.

Van onze redacteur in Denemarken

Hoe groen is Kopenhagen?
De lucht boven Kopenhagen is staalblauw die vrijdag in oktober. De zon schijnt, maar echt warm is het niet meer. Toch zitten de terrasjes langs Stroget, dé hoofdstraat, vol. Er wordt bier en koffie gedronken.

Wat opvalt aan de stad, is de relatieve rust die ze uitstraalt. Voor een metropool van meer dan een half miljoen inwoners rijden er weinig auto's door de brede straten. Fietsers daarentegen zie je overal. Na Amsterdam is Kopenhagen aan het uitgroeien tot de fietshoofdstad van de wereld. En daar zit een bewuste politiek achter, zegt Klaus Bondam.

Bondam is een Bekende Deen. Hij maakte naam als acteur in tv-series en speelde mee in Lars von Triers Festen, maar stapte daarna in de politiek. Nog tot 1 januari is hij schepen van Leefmilieu in Kopenhagen. ‘Twintig jaar geleden was Kopenhagen een saaie, grijze, uitgeleefde stad', zegt hij. ‘Ze werd bewoond door studenten en senioren. Jonge mensen trokken weg. Mijn generatie besloot dat het tij moest keren, want wij wilden in de stad blijven en we wilden in een aangename omgeving wonen.'

En dus kwamen ze met een plan. ‘We wilden een groene infrastructuur creëren en daarbij hoorden groene fietsroutes. Op dit moment fietsen elke dag 155.000 Kopenhagers naar hun werk of naar school. Dat is ongeveer 38 procent van alle pendelverkeer in de stad. Maar ons doel is om tot 50procent te komen. Daarom willen we nog 55.000 extra mensen op de fiets krijgen. Elk jaar leggen we extra fietspaden aan en vorig jaar kwamen er 5.000 parkeerplaatsen voor fietsers bij.'

Dirk Evers, freelancejournalist en stadgids, kwam in 1998 in Kopenhagen wonen. Hij heeft de stad van uitzicht zien veranderen. ‘Aanvankelijk had ik hier nog een wagen: een oude Opel Record. De invoertaksen waren even hoog als de aankoopprijs', zegt hij. ‘Maar algauw ondervond ik dat ik de wagen gewoon niet nodig had. Ik woon op vier kilometer van het centrum. Ofwel neem ik de fiets, ofwel het openbaar vervoer. Dat is erg goed uitgebouwd. De stadstreinen komen om de vijf minuten en de metro rijdt ook 's nachts. Bovendien is een auto in Kopenhagen gewoon duur. De prijzen om te parkeren zijn fors verhoogd en de aankoopprijs is dubbel zo hoog als in België.'

‘Het enige nadeel van al die fietsers is dat er soms files ontstaan. Op de fietspaden gelden nu al dezelfde regels als in het autoverkeer. Als je voorbijsteekt, moet je dat aangeven met je hand. En dan nog wordt er 's morgens en 'savonds veel gevloekt op de fiets, gewoon omdat fietsers elkaar hinderen. En je hebt echt wel Johnny's op de fiets.' Sinds 2006 is het aantal gewonde fietsers in het verkeer ook toegenomen. Dat wordt de komende jaren een aandachtspunt voor het beleid.

We wandelen richting Christiania, de beroemde vrijhaven in de stad. Rond de enclave is een nieuwe woonwijk gebouwd. De wijk wordt doorsneden door kleine kanalen waarop plezierboten liggen. Wat opvalt, is de helderheid van het water. In het havenwater kan gezwommen worden. ‘Dat was voor de Tweede Wereldoorlog ook het geval en we zijn erin geslaagd om de waterkwaliteit weer op dat niveau te krijgen. In 2002 hebben we in de haven twee openbare zwembaden aangelegd', zegt Bondam.

‘Toen ik hier aankwam, was de haven een doodse omgeving', zegt Evers. ‘De industrie en de scheepvaart waren weg. De stad heeft van de nood een deugd gemaakt – daar zijn de Denen trouwens meesters in – en ze heeft het havengebied ontwikkeld tot woon- en recreatiegebied. Dat is wonderwel gelukt. Eenmaal een beslissing genomen is, gaan de Denen er helemaal voor.'

Behalve over de zwemgelegenheden beschikken de Kopenhagers ook over veel groen. Bondam: ‘Bedoeling is dat er tegen 2015 veertien kleine parken bijkomen. 90 procent van de Kopenhagers moet in staat zijn om binnen het kwartier in een park of een recreatiezone te staan.'

Kopenhagen wil niet alleen de beste stedelijke omgeving worden, de stad wil tegen 2025 ook koolstofneutraal worden. Daarvoor wordt opnieuw massaal ingezet op windenergie. De Denen waren van bij het begin de pioniers van de windenergie, maar met het aantreden van de conservatieve regering van Anders Fogh Rasmussen, ondertussen secretaris-generaal van de Navo, acht jaar geleden werd de milieuvriendelijke energie plots iets minder prioritair. Maar nu zijn de windmolens weer helemaal terug.

‘Zij zijn ondertussen uitgegroeid tot het symbool van een goed klimaatbeleid', zegt Jane Drejer, projectmanager bij de stad. ‘We zijn ook begonnen met de bouw van windturbines in de stad zelf. Naast het Bella Center, waar de klimaatconferentie plaatsvindt, hebben we zo'n turbine gebouwd. Natuurlijk is niet iedereen even blij met turbines in zijn achtertuin, maar met de turbine naast het Bella Center wilden we aantonen dat de nieuwe generatie helemaal geen lawaai maakt.'

De resultaten laten zich langzaam voelen. De voorbije drie jaar is de CO2-uitstoot van Kopenhagen met 4 procent gedaald. Maar het doel is een vermindering van 20 procent tegen 2015. Daarom zal de stad haar reductiesnelheid moeten verdubbelen.

Redelijk uniek is het verwarmingssysteem van de stad. In 1984 besloten de burgemeesters van Kopenhagen en enkele omliggende gemeenten een centraal verwarmingssysteem op te zetten. Ondertussen is 97 procent van de stad op dat ‘schone' systeem aangesloten. Het maakt immers gebruik van warmte die bij de productie van elektriciteit normaal gezien verloren gaat. Daardoor bespaart de stad jaarlijks ongeveer 200.000 ton olie, dat staat gelijk met een reductie van 665.000 ton CO2. En het gemiddelde Kopenhaagse gezin bespaart ongeveer 1.400 euro.

Scoort de stad dan nergens slecht? Toch wel. Te veel inwoners klagen nog over geluidsoverlast. Daarom wordt volop werk gemaakt van de aanleg van fluisterasfalt. En ook de lucht kan nog schoner. Fijn stof is in Kopenhagen een bekend begrip.

Dominique Minten KOPENHAGEN - de Standaard 03-12-09
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=1S2IQ9HN&kanaalid=857