Luchtvervuiling Antwerpen en Vlaanderen: state of the art

kade rechteroever

'What counts (PM 2.5, proximity of highway...) is not always measured and what can be measured
(PM10) does not always count'

Document voor 'European Air Quality Experts' door 'Antwerp Health Care Professionals'

Dr. Daan Van Brusselen, Kinderarts
Professor Dirk Avonts, Hoogleraar eerstelijnsgezondheidszorg
Dr. Wouter Arrazola de Onate, Directeur Vlaamse Vereniging Respiratoire gezondheidszorg

 

Gegevens over luchtkwaliteit in België en Antwerpen

Milieuvervuiling is in Vlaanderen verantwoordelijk voor 8 procent van de ziektelast, waarvan driekwart wordt veroorzaakt door verkeersgerelateerde luchtvervuiling. De 'Clean Air for Europe' (CAFE) studie gaf al aan dat de gemiddelde levensverwachting in ons land met dertien maanden daalt ten gevolge van luchtvervuiling. Vlaanderen is één van de dichtstbevolkte regio's van West-Europa. Gezondheidseconomische studies, o.a. door het European Environment Agency, hebben aangetoond dat de directe en indirecte gezondheidskosten van luchtvervuiling voor België kunnen oplopen tot 5 miljard euro per jaar. De grootste luchtvervuiler in België blijkt verkeer en transport.

Hoewel slechts een derde van het alom bekende fijn stof uit eigen land afkomstig is, loopt in stedelijke gebieden de lokale bijdrage van de kleinste fractie 'zwevend stof veel hoger op, en wel door toedoen van het verkeer. Juist deze allerfijnste stofdeeltjes brengen een aantal toxische componenten binnen in het lichaam.

Antwerpen wordt bijzonder zwaar getroffen. In de grootste stad van Vlaanderen loopt de hoger beschreven daling van de levensverwachting door luchtvervuiling volgens de CAFE-studie op tot een drietal jaar. De historische ligging van de Antwerpse ring, die door het hart van de stad loopt, is de oorzaak van deze hoog oplopende gezondheidseffecten. De Ring concentreert het verkeer van heel de metropoolregio midden in de stad. Dagelijks passeren 300.000 voertuigen (waarvan 27% vrachtwagens = 81.000} doorheen de stad; 82% hiervan is doorgaand verkeer. Al deze voertuigen scheren door een gebied waarin de populatiedichtheid oploopt tot 11000 inwoners/km2. 350 000 mensen wonen in de kritische '1500 meter zone' van de ring. Binnen de 500m gevarenzone liggen 55 scholen, ziekenhuizen en ouderlingentehuizen. 12 scholen en 75 kinderkribbes liggen in de zone waar de gemiddelde concentraties fijn stof de Europese norm overschrijden. Metingen toonden aan dat de lucht in verscheidene Antwerpse scholen de aanvaardbare normen overschrijdt, vooral ten gevolge van lokale verkeerssituaties die zich enten bovenop de achtergrondvervuiling in de stad.

In een notendop, 3 grote knelpunten in Antwerpen:

- Permanente luchtvervuiling, voor de helft als gevolg van het doorgaand verkeer op de Ring en voor de de helft door lokaal verkeer, binnen en buiten de Ring.

- Een groot aantal kwetsbare inwoners leeft in de onmiddellijke nabijheid van de Ring.
- In verscheidene scholen overschrijdt de luchtkwaliteit de aanvaardbare normen, vooral als gevolg van lokale verkeerssituaties die zich enten bovenop de achtergrondvervuiling in de stad.

 

Expert opinion?
Debat met experts omtrent 3 grote thema's:

1) Kritiek op het MER betreffende de expansie van de bestaande Antwerpse ring:

a. Het MER gebruikte PM 10 (niet PM2,5) om luchtvervuiling te meten. Dit is niet de correcte manier om verkeersgerelateerde luchtvervuiling te meten.

b. Directe klinische eindpunten, morbiditeit en mortaliteit, worden niet in rekening gebracht. De gezondheidseffecten van luchtvervuiling kunnen niet worden gereduceerd tot enkel 'fijn stof of 'NOx'.

c. Hoewel gezondheidseffecten duidelijk zijn aangetoond, worden ze niet 'gelijk behandeld' met de verkeersdoorstroming. De conclusies van het MER waarderen een (relatief) snellere passage door de stad meer dan de nadelige gezondheidseffecten ervan.
 

2) Noodzaak tot verminderen van verkeersgerelateerde luchtvervuiling en de gezondheidseffecten ervan:

a. 'Modal shift': gemotoriseerd verkeer verminderen ten voordele van fietsverkeer of openbaar vervoer

b. Verminderen en sturen van verkeer (vooral vracht- en dieselverkeer), vb. door 'Lage Emissiezones' of trajectsturing

c. Snelheid verminderen (van 120 naar 90km/h)? (kan elementair koolstof met 30% doen dalen en PM2.5 met 10% in eerste 100m)

d. Ruimtelijke ordening in aangetaste regio's sturen (e.g. woonwijken, scholen, kribbes, wijkgezondheidszorgcentra en ziekenhuizen buiten X aantal meter van verkeersas houden)

e. Dieselfilters
 

3) Twee alternatieve (combineerbare) scenario's voor de uitbreiding van de Antwerpse Ring

a. Meccano/Oosterweel Noord: traject verder weg van de stad waar de populatiedensiteit lager is

b. Ringland: een maximale overkapping, geïntegreerd in een mobiliteitsoplossing die doorgaand verkeer van stadsverkeer scheidt. Filters (>95% van fijn stof en NOx kan gecapteerd worden] zuiveren de lucht uit de overkapping. Er wordt tevens 430 ha nieuwe ruimte gecreëerd in de stad, beschikbaar voor stadsontwikkeling, gezond makende groene ruimte...
 

 

SEFIRA's Consortium Meeting and 1st Stakeholder meeting

Wat sfeerbeelden van middag en avond:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sefira, Ademloos en stRaten-generaal 02-10-2014

 

Tags: