MILIEU IS GEEN PRIORITEIT MEER

kade rechteroever

Nadat de gemeenten eerder werden gestimuleerd om een actief milieubeleid te voeren, bouwt Vlaams minister van Leefmilieu Joke Schauvliege die inspanningen af. Eind 2013 dreigen veel duurzaamheidsambtenaren hun job te verliezen.

Ludo Keppens wordt beschouwd als een model van een duurzaamheidsambtenaar. Keppens werkt voor de stad Vilvoorde, en heeft geregeld een verschil kunnen maken in concrete dossiers. 'We hebben er onder meer voor gezorgd dat een firma gespecialiseerd in niet-chemische onkruidbestrijding aan de slag kon', vertelt hij. 'Een firma die sterk inzet op sociale economie, met werkgelegenheid voor kansarmen. Ook van de aanpassing van de binnenverlichting van de sporthal hebben we een succesverhaal gemaakt. Door in te zetten op energiezuinigheid konden we het verbruik met 70 procent verminderen, maar tegelijk nam het lichtniveau met 86 procent toe. De investering zal in vier jaar terugverdiend zijn, onder meer dankzij subsidies.'
Keppens heeft een contract van onbepaalde duur, en de functie van duurzaamheidsambtenaar is ingeschreven in het personeelsbehoeften-plan van Vilvoorde. Maar het nieuwe bestuur zou dat plan kunnen herzien. Bovendien heeft de Vlaamse regering beslist om vanaf 1 januari 2014 gemeentelijke duurzaamheidsambtenaren niet meer te subsidiëren. Voor Keppens wordt het dus bang afwachten.

Armworstelen

De functie van duurzaamheidsambtenaar heeft een hele evolutie ondergaan. 'In het begin was hij of zij vooral bezig met eerlijke handel, biologische koffie en sensibilisering rond bijvoorbeeld herbruikbare luiers -zeg maar: een taakinvulling met een hoog geitenwollensokkengehalte', zegt Dirk Vercammen, hoofd van de milieudienst van Schoten. Vijftien jaar geleden overtuigde hij zijn bestuur ervan om de eerste duurzaamheidsambtenaar aan te werven. 'Geleidelijk aan is de functie uitgegroeid tot een spilfiguur in gemeentebesturen. Hij werkt aan een vergroening van de aanbestedingsprocedures, het stimuleren van hernieuwbare energiesystemen, het groener maken van het wagenpark enzovoort. Dezelfde dynamiek straalt hij uit naar de bevolking en het middenveld. Hij is een vertrouwd aanspreekpunt geworden voor burgers die verloren lopen in technische details en subsidieregelingen voor duurzaam bouwen, hun energiefactuur of de aanschaf van energiezuinige en veilige installaties. Duurzaamheidsambtenaren kunnen een grote rol spelen in het sturen van de transitie van onze maatschappij naar een groene economie.'
Wat er eind 2013 met de duurzaamheidsambtenaar van zijn gemeente zal gebeuren, weet Vercammen niet. 'Maar de knipperlichten staan aan' — ondanks het feit dat Schoten als een voortrekkersgemeente op het vlak van milieu en duurzaamheid beschouwd wordt. De maatschappij heeft de mond vol van duurzaam en ecologisch leven. Op gemeentelijk vlak werd er vijftien jaar geleden een sterke stimulans gegeven met de ontwikkeling van het milieuconvenant. 'Dat was een initiatief van toenmalig minister van Leefmilieu Theo Kelchtermans (CD&V), die daarmee geld ter beschikking stelde voor de selectieve inzameling van afval, containerparken en gemeentelijke natuurontwikkelingsplannen', zegt Vlaams Parlementslid Bart Martens (SP.A), tevens voorzitter van de commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement. 'Het milieuconvenant liet een gemeente ook toe een duurzaamheidsambtenaar te financieren. Dat systeem heeft heel goed gewerkt. Vlaanderen zou nu een stuk minder duurzaam functioneren, onder meer qua afvalbeleid, als het convenant en de duurzaamheidsambtenaar er niet waren geweest.'
Maar beide worden afgeschaft. Huidig Vlaams minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V) besliste in april 2011 dat het milieuconvenant wordt afgevoerd, waardoor ook de financiering voor het aanwerven van een duurzaamheidsambtenaar verdwijnt. Nu kan een gemeente 25.000 euro per jaar subsidie voor een ambtenaar krijgen, als ze goede resultaten van duurzaam beleid voorlegt. De voornaamste motivering voor die beslissing is dat de gemeenten ondertussen zelf zo sterk van het nut van een duurzaamheidsambtenaar overtuigd zullen zijn dat ze die mensen op hun eigen loonlijst zullen zetten. De 25 miljoen euro die zo wordt uitgespaard zou grotendeels naar de aanleg van nieuwe riolen gaan.
In feite wil Schauvliege een deel van de bevoegdheden, onder meer over de handhaving van milieuregels, weer naar het gewest halen - diverse administraties zouden al aan het armworstelen zijn om de 5 miljoen euro die daarvoor vrijkomt naar zich toe te trekken. Voorts kadert ze haar inspanningen in de vermindering van de last tot rapporteren van de gemeentelijke en andere administraties (via het zogenaamde planlastdecreet). Als er nieuwe subsidies komen, moeten die meer op resultaten gericht zijn en minder op het ter beschikking stellen van instrumenten. De minister schuift studies naar voren die dat inzicht steunen, maar nogal wat betrokkenen zijn ervan overtuigd dat die alleen dienen als schaamlapje voor wat al lang beslist was.


Volgens Vlaams Parlementslid Hermes Sanctorum (Groen) is Schauvliege met die maatregelen 'de architect van de afschaffing van de ondersteuning van het lokale milieubeleid'. 'Schauvliege zegt dat de maturiteit van het lokale milieubeleid dermate hoog is dat ondersteuning niet meer nodig is. Wel, ik betwijfel dat. Als die maturiteit er effectief is, maar als tegelijk een groot deel van de middelen geschrapt wordt, hoe kan men dan garanderen dat de gemeenten hun maturiteit behouden? Het is gemakkelijk gezegd dat ze die investering zelf wel zullen doen. Ik vrees dat de duurzaamheidsambtenaren binnen de kortste keren uit de personeelsstructuur zullen verdwijnen, als ze niet langer gesubsidieerd worden.'

Geschoffeerde gemeenten
Er gebeurden de laatste tijd nog vreemde dingen die illustreren dat de aandacht voor het lokale milieubeleid taant. Zo is het duidelijk dat de gemeenten in 2013 geen nieuwe subsidies voor milieuprojecten meer kunnen aanvragen — de samenwerkingsovereenkomst wordt al uitgehold voor ze afgelopen is. Er komt ook geen extra uitbetaling voor taken rond lokale milieuhandhaving, hoewel was afgesproken dat dit wel het geval zou zijn. Daarenboven stelden gemeentelijke milieuambtenaren tot hun ontzetting vast dat milieu niet is opgenomen in de laatste rondzendbrief van de Vlaamse overheid met beleidsprioriteiten voor lokale besturen. Schauvlieges kabinet maakte achteraf wel rap-rap een kort lijstje met zes milieubeleidsdoelstellingen, maar die zijn zo algemeen dat gemeenten zich geschoffeerd voelen door het feit dat ze zoiets krijgen.
De Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten (VVSG) reageert kregelig op deze ontwikkelingen, zeker omdat Schauvliege beweert dat de VVSG met bepaalde besparingen akkoord ging, terwijl de vereniging dat ontkent. 'Alles wat er de laatste tijd rond milieu is gebeurd, en vooral het feit dat het thema niet als prioriteit in de laatste rondzendbrief is opgenomen, geeft aan de burgers - en vooral aan de nieuw verkozen burgemeesters — het signaal dat het niet belangrijk is', zegt VVSG-voorzitter Luc Martens, die ook burgemeester van Roeselare is. 'Het kabinet heeft ondertussen wel snel-snel een vergadering belegd om uit te leggen dat er toch een nieuw traject rond lokaal milieubeleid zal worden opgestart, maar we weten niet waar dat op slaat, laat staan hoeveel geld ervoor beschikbaar komt. Een meerjarenbegroting opstellen wordt wel erg moeilijk als we niet weten welke middelen er zullen zijn. De overheid eist trouwens dat de gemeenten werken aan hernieuwbare energievoorziening, het vergroenen van de economie en het handhaven van een natuurvriendelijk ruimtelijk beleid. Een minister moet dan niet schrikken dat die extra taken ertoe leiden dat er extra mensen worden aangeworven.'
Martens benadrukt dat Roeselare zijn duurzaamheidsambtenaar in elk geval zal behouden, en desnoods een herschikking van de middelen voor het personeelsbestand zal doorvoeren. 'Maar', waarschuwt Martens, 'kleinere gemeenten hebben niet altijd de ruimte voor zo'n herschikking van middelen. Dat zou dus inderdaad voor problemen kunnen zorgen inzake de continuïteit van een duurzame aanpak van hun beleid.'

DOOR DIRK DRAULANS
Knack 28-11-2012 pag. 54

Tags: