RINGLAND - GEEN GEROMMEL IN DE MARGE

kade rechteroever

Het Antwerpse burgerinitiatief Ringland nam op 5 oktober de Grote Prijs voor Toekomstige Generaties in ontvangst. A+ sprak met oprichter Peter Vermeulen over de wortels van het succes van dit piepjonge collectief.


Ringland is een burgerorganisatie die pas in 2013 opgericht werd. Slechts gefinancierd door 'crowdfunding' was ze de stad Antwerpen, het Vlaams Gewest en de BAM te vlug af met een revolutionair voorstel om de Ring volledig te overkappen. Niet met een wensbeeld, maar met een concreet becijferd en technisch uitgewerkt alternatief. Ringland kreeg de Antwerpse bevolking massaal op zijn hand en bracht de overheid, die dacht dat de sluiting van de Antwerpse Ring met een 'verbeterde' Oosterweelverbinding nu wel verworven was, andermaal ernstig in verlegenheid. Alweer bleek immers die verbinding misschien niet de beste, of zelfs maar wenselijke, oplossing voor het Antwerpse verkeersinfarct. A+ sprak met oprichter Peter Vermeulen, architect en stedenbouwkundige.


A+ Ademloos en stRaten-generaal ageren al veel langer tegen de Oosterweelverbinding. Ringland is echter een veel uitgewerkter tegenvoorstel, gestaafd door onafhankelijk onderzoek. Daar gingen twee publicaties van jouw hand aan vooraf, met name 'Oh, duurzaam Antwerpen' (2009) en 'Uit de Ban van de Ring' (2012). Wat drijft je?

PETER VERMEULEN Het ontwerp voor de sluiting van de Ring is louter verkeerstechnisch van opzet. De eerste schets was een lijntje over de Schelde, dwars over de droogdokken die werelderfgoed zijn! Conceptueel is het plan nog steeds enkel dat. Zo verzandde het debat ook in pure infrastructuurkwesties. Na gesprekken met mijn omgeving wilde ik het vraagstuk anders formuleren. 'Oh, duurzaam Antwerpen' stelt voor om infrastructuur in te zetten als hefboom om de stad op geïntegreerde wijze te veranderen. Ik had daar eerder al onderzoek naar gedaan. 'Antwerpen - Leefbaar en bereikbaar' was een studie met de werkgroep Stadsbelang voor het NCMV, nu Unizo (1988). Het 'Globaal Structuurplan Antwerpen - Antwerpen Herwonnen Stad' (1990), was de eerste opdracht van Stramien, het kantoor dat ik mee oprichtte. Deze nota concentreerde zich meer op het wonen in de 19e-eeuwse gordel, maar pleitte toen al voor een reorganisatie van de ring. Die presteert ondermaats door het groot aantal op- en afritten die  te veel weefbewegingen veroorzaken. Je moet dat aantal dus drastisch beperken.
Toen al suggereerden we een groene Ring: het Ringbos met stedelijke ontwikkelingen die zich beperken tot enkele knooppunten. Het verhaal van Ringland gaat dus veel verder terug!


A+ De stad heeft zelf toch ook onderzoek verricht naar zo’n overkapping?

PETER VERMEULEN Zeker. Dat onderzoek werd al in 2006 aangekondigd, maar lag er pas in 2012. Het bevestigde het positieve effect van de overkapping voor de omwonenden, en concludeerde zelfs dat de investering zichzelf zou terugbetalen door stadsontwikkeling op het gewonnen terrein.
Tegelijk stelde het dat de Europese richtlijnen voor tunnels een volledige overkapping beletten, alweer omwille van de vele weefbewegingen. Ik beschouwde het als een uitdaging om een tegenvoorstel te ontwikkelen dat doorgaand verkeer scheidt van lokaal verkeer. Ik toetste dat af met kennissen en activisten. Het resultaat was het plan ‘Uit de Ban van de Ring’. Vanuit de politieke wereld kreeg ik echter weinig respons. Mijn omgeving spoorde mij toen aan om het concept nog voor de verkiezingen van 2014 verder uit te werken, in de hoop nog enig effect te bereiken. Zo ontstond het project ‘Ringland’: een stevig onderbouwd totaalvoorstel voor stadsontwikkeling, volksgezondheid, leefbaarheid en mobiliteit.


overzichtskaart huidige Ring


overzichtskaart Ringland


overzichtskaart mobiliteit BAM


A+ Onderscheidt die omvattende vakexpertise jullie van de andere activistische groeperingen Ademloos of stRaten-generaal?

PETER VERMEULEN Voor mij zijn de drie groepen juist complementair. Ringland was nooit ontstaan zonder de eerdere inspanningen (en concrete voorstellen) van stRaten-generaal en Ademloos om elk met hun aandachtspunten het debat over de Ring open te trekken. Aanvankelijk was ik eerder sceptisch over de mogelijkheid om de Ring te overkappen. Ik onderschatte ook het probleem van de luchtkwaliteit. Het eerste Tunnelcongres van stRaten-generaal in 2008 deed de schellen van mijn ogen vallen.
De experts die daar spraken toonden aan dat een overkapping haalbaar is. Ademloos overtuigde me in die periode met rapporten van andere experts van de urgentie om de luchtkwaliteit te verbeteren. Je leert van elkaar. Het was voor mij trouwens altijd evident om anderen bij te springen om kennislacunes op te vullen. Zo heb ik voor anderen dossiers geschreven over monumentenzorg, verkeer, sociale huisvesting, stadsvernieuwing,...


A+ Ondertussen blijft de Oosterweelverbinding wel op de agenda staan van het Masterplan 2020 voor mobiliteit, als deel van het Ruimtelijk Structuurplan RSA. Collega-stedenbouwkundigen blijven de Ring dus hanteren als uitgangspunt in het ontwerpend onderzoek dat de stad bestelt voor verdere stadsontwikkeling.

PETER VERMEULEN Het beleid beseft dat een brede visie op de stad een noodzaak is, en zet daartoe ook in op onderzoek. Labo XX presenteerde zo interessante denkbeelden over stadsvernieuwing en -verdichting in de 2oe-eeuwse gordel, buiten de Ring dus. De Groene Singel moest dan weer een antwoord bieden aan het nijpend tekort aan groen in en rond de stad. Maar beide studies maken abstractie van de Ring. Men deinst op beleidsniveau immers terug voor een vermenging van dossiers en sectoren. Dat dwingt die deelonderzoeken al van bij de start in een keurslijf. Zo blijf je rommelen in de marge.


A+ Zit de kracht van Ringland niet vooral in het feit dat jullie geen druk van ambtstermijnen kennen en buiten vooraf bepaalde doelstellingen kunnen werken?

PETER VERMEULEN Natuurlijk willen politici daadkrachtig overkomen en vooruitgang boeken. De dingen lijken dan beheersbaarder door ze op te splitsen. Die logica heeft echter geleid tot procedures en ontwerpen waar geen maatschappelijk draagvlak voor bestaat. Zo is in maart het 'Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan' goedgekeurd, dat toch uitgaat van het BAM-tracé. Andere actiegroepen grijpen nu ook voor het eerst naar de grote middelen; Ademloos en stRaten-generaal stapten dit jaar naar de Raad van State om dit te vernietigen. We blijven waken over de kwaliteit van het proces en de uitkomst van het dossier.


A+ De drie actiegroepen hadden samen een aanzienlijke impact. Er wordt momenteel een ‘overkappingsintendant’ aangesteld, al moet die werken binnen de krijtlijnen die de overheid uittekende. Jullie wijzen dat af.

PETER VERMEULEN Hoewel de opdracht ‘de maximale overkapping van de hele Ring’ als doel heeft, blijft de overheid vasthouden aan de Oosterweelverbinding. En dat is natuurlijk dubbelzinnig. Wij redeneren net omgekeerd. Pas nadat de huidige Ring beslissend verbeterd wordt, kan blijken of een oeververbinding nodig is. Die moet dan het ‘sluitstuk’ vormen van de ontwarring van de mobiliteitsknoop rond Antwerpen. De feiten zijn bekend. Er zijn geen verder studies meer nodig. Nu moet het debat gevoerd worden, in afwachting van het rapport van de intendant en het advies van de Raad van State eind 2016. Tegen die tijd zijn er weer verkiezingen in aantocht.


A+ Het vraagt lef om op eigen houtje zaken in vraag te stellen, zeker als ontwerper met een eigen praktijk.

PETER VERMEULEN Eerst en vooral: ik engageer me als persoon, niet als vennoot van Stramien, al steunen ze me wel. Maar daarnaast ook dit: Er bestaan twee soorten bureaus. De eerste levert wat de opdrachtgever vraagt. De tweede neemt de vraag ernstig, denkt ze professioneel door en formuleert een verantwoorde oplossing, maar die kan sterk afwijken van wat de opdrachtgever voor ogen had. Ik wil enkel bij die laatste horen.


Simulatie '15km Ringland!'

Oosterweel door de tijd

1995

Agentschap Wegen en Verkeer wordt belast met het zoeken naar een oplossing voor de verkeersproblematiek in Antwerpen

 

1998

Publicatie 'Het Masterplan voor de mobiliteit in Antwerpen. De prioriteit der prioriteiten' met de Oosterweelverbinding als blikvanger

 

1999

Haalbaarheidsstudies over het sluiten van de ring worden besteld. Resultaat: zes tracés. Later komt er nog een zevende bij, nu gekend als het BAM-tracé

 

2003

Oprichting Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM), een PPS-constructie om het project te financieren, beheren en uitvoeren

2005

Alternatief voorstel door stRaten-generaal, met een langere tunnel onder de Schelde en een meer noordelijke aansluiting

 

2008

Ademloos kaart het probleem van fijn stof aan

Overheid bestelt een studie bij ARUP/SUM om drie tracés te vergelijken: Lange Wapper, Horvath (met ondertunneling), alternatief stRaten-generaal

 

2009

Publicatie 'Oh, Duurzaam Antwerpen' ARUP/SUM stelt studie voor, maar komt met een eigen tracé Stad Antwerpen laat hen dit verder uitwerken in een vervolgstudie

Vlaamse regering Iaat BAM toe een bouwaanvraag in te dienen
Volksraadpleging

Oprichting Forum 2020 (actiegroep van enkele bedrijfsleiders en academici)

 

2010

Meccano-voorstel door Forum 2020 ism stRaten-generaal

 

2012

Publicatie Overkappingsonderzoek van de Stad

Publicatie 'Uit de Ban van de Ring'

2013


Oprichting Ring genootschap

 

2014

Crowdfunding voor de haaIbaarheidsstudies van Ringland

 

2015

Goedkeuring GRUP Voorstelling haalbaarheidsstudies Ringland

Klacht bij Raad van State door Ademloos en stRaten-generaal
Aanstellen overkappingsintendant
Ringland wint Grote Prijs voor Toekomstige Generaties

 

Tekst Hong Wan Chang
Architectuur+ oktober-november 2015 pag. 34-36

Tags: