Niet zo fijn stof: professor Tim Nawrot meet de schade op. 'Slechte lucht kost ons gemiddeld één jaar van ons leven.'

kade rechteroever

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie eist vervuilde lucht wereldwijd jaarlijks drie miljoen doden. De OESO stelde vorig jaar al dat tegen 2060 elk jaar 6 tot 9 miljoen mensen voortijdig zullen sterven door luchtverontreiniging. Wat betekent dat voor ons land? Hoe slecht is de lucht die wij hier door onze longen jagen? En welke impact heeft dit op uw gezondheid? U mag uw adem inhouden tijdens het lezen van wat volgt.

 

'Uit grootschalige studies blijkt dat de kans op dementie ongeveer 7 tot 12 procent hoger is bij mensen die dicht bij een drukke weg wonen'

‘We denken allemaal dat luchtverontreiniging een nieuw fenomeen is, maar eigenlijk is het een heel oud probleem,’ zegt professor Tim Nawrot, milieu-epidemioloog verbonden aan de UHasselt. ‘Het goede nieuws is dat het nu veel beter gesteld is met de lucht dan vijftig jaar geleden. Toen verwarmden we nog overal met steenkool en was er veel oude en vervuilende industrie. Professor Nemery van de KU Leuven heeft een historisch overzicht gemaakt van de luchtvervuilingsramp in de Maasvallei. In 1930 stierven daar in verschillende dorpen plots tien keer meer mensen dan normaal. Niemand wist waarom. Verschillende hypotheses deden de ronde, van de Spaanse griep tot microben uit de Afrikaanse Sahara. Het was wereldnieuws, zelfs de New York Times schreef erover.’

‘Het parlement heeft toen een onderzoek bevolen en daaruit bleek dat luchtverontreiniging de boosdoener was. Rook van de zware industrie was in de vallei blijven hangen en had al die doden veroorzaakt. Bij de voorstelling van hun verslag in het parlement zeiden de onderzoekers dat er drieduizend doden zouden vallen wanneer een gelijkaardige ramp in Londen zou gebeuren. Ze kregen nog gelijk ook. In 1952 bleef de verontreiniging door het windstille weer een tijd hangen in Londen. Er vielen inderdaad drieduizend doden.

‘De luchtkwaliteit is vandaag veel beter dan toen. Maar echt goed is ze niet. In Europa hangt in twee gebieden zeer veel stikstofdioxide, een gas dat vooral afkomstig is van het verkeer. Die gebieden zijn de Povlakte in het noorden van Italië en het noorden van België en het zuiden van Nederland. We hebben veel industrie, veel wegen en havens die een hoop vrachtverkeer veroorzaken. De lucht in Vlaanderen is te vergelijken met die van grote steden als Londen, Parijs of Madrid.’

HUMO Wat zit er zoal in de lucht?

TIM Nawrot «In de lucht zitten fijn stof en gassen zoals stikstofoxiden. Er zit ook roet in. Dat komt van verbrandingsmotoren, vooral diesels, en van houtkachels en open haarden. Daarnaast is er ook ozon, vooral in de zomer. Dan heb je nog PAK’s. Dat zijn organische verbindingen die in sigarettenrook zitten of vrijkomen als je vlees verbrandt. Ten slotte zijn er ook dioxines door de verbranding van huisafval, PCB’s, zware metalen en nog een resem vluchtige organische stoffen en polluenten. Wanneer die stoffen in hoge concentraties voorkomen, kan dat smog vormen.»

HUMO Wat is fijn stof juist?

NAWROT «Fijn stof is een verzamelnaam voor kleine deeltjes in de lucht. Die deeltjes ontstaan door verbranding van fossiele brandstoffen, door industriële activiteit, door de uitstoot van elektriciteitscentrales, mest van veebedrijven, zout uit verdampt zeewater of zelfs zand uit de Sahara dat tot hier is gewaaid. De grovere deeltjes zie je weleens op je auto liggen. De veel kleinere zanddeeltjes zweven gewoon in de lucht en ademen wij dus ook in.

»Op fijn stof kunnen zich allerlei giftige stoffen vastzetten, onder andere ook dieselroet, dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als kankerverwekkend beschouwt.»

HUMO Voor stikstofdioxide horen we bij de slechtste van de klas in Europa. Hoe zit het met fijn stof?

NAWROT «In Vlaanderen zitten wij overal netjes onder de Europese norm. Maar de norm van de WHO is een stuk strenger: dan krijg je een heel ander beeld. Met uitzondering van een paar plekken in Limburg haalt geen enkele plek in Vlaanderen die norm.»

HUMO Waarom is er zo’n verschil tussen de Europese norm en die van de WHO?

NAWROT «Die van Europa is gewoon niet erg ambitieus. Die norm is onder druk van lobbygroepen sterk afgezwakt. Het is ook een pragmatische keuze: men wil geen norm vastleggen die op veel plaatsen in Europa onhaalbaar is. De industriegebieden in het voormalige Oostblok hebben zware problemen met fijn stof. Europa heeft dus een norm opgelegd die niet de gezondheid beschermt, maar politiek min of meer haalbaar was. Een Europees compromis zoals er wel meer zijn.»

HUMO Dit zijn ook gemiddelde waarden. Dat zegt dus eigenlijk weinig.

NAWROT «Toch wel. Voor het effect op de gezondheid zijn niet alleen de piekwaarden van belang, maar ook de gemiddelde concentratie. Waar de luchtkwaliteit gemiddeld slechter is, zijn de pieken ook meer uitgesproken. Het hangt dus wel wat samen. Maar de verschillen van dag tot dag kunnen veel groter zijn dan die tussen het centrum van Antwerpen en een kleine gemeente op het platteland. Bij windstil weer kunnen de waarden voor fijn stof zowel in Knokke als in Hasselt of Voeren heel hoog zijn. Het ligt dan als een deken over een hele regio.»

'Een smogpiek kan in Antwerpen 150 microgram halen, het dubbele van de gemiddelde waarde in Peking.'

 

Vuile diesels

HUMO Wouter Van Besien beweerde in Humo onlangs nog dat de luchtkwaliteit in Antwerpen op piekmomenten even slecht is als op een gemiddelde dag in Peking.

NAWROT «De gemiddelde concentratie PM2,5 in Peking is 75 microgram per kubieke meter. In Antwerpen is dat gemiddeld rond de 15 microgram. Een smogpiek kan in Antwerpen 150 microgram halen. Het dubbele van de gemiddelde waarde in Peking dus. Maar Peking heeft heel regelmatig pieken rond 600 à 700 microgram. Gemiddeld is het dus veel slechter in Peking, maar het kan inderdaad zijn dat op sommige dagen, wanneer het er veel waait of regent, de luchtkwaliteit in Peking beter is dan op een smogdag in Antwerpen.»

HUMO De luchtkwaliteit is beter dan vijftig jaar geleden, zei u. En vergeleken met pakweg tien jaar geleden?

NAWROT «Dan is er een lichte verbetering. Maar dat betekent niet dat de luchtkwaliteit goed is. Daarvoor zouden we minstens de norm van de WHO moeten halen.»

HUMO De vraag is hoe waardevol die norm is. De WHO heeft ondertussen ook al gezegd dat er voor fijn stof eigenlijk geen ondergrens is.

NAWROT «Voor fijn stof is er inderdaad geen veilige drempel. Daarom wil de WHO de norm nog verstrengen. In tegenstelling tot Europa houden zij wel rekening met de gezondheid. Volgens hen is een concentratie lager dan 10 microgram PM2,5 ook nog schadelijk voor de gezondheid. Nu, we mogen al blij zijn als we in de buurt van die 10 microgram komen. Veel fijn stof is afkomstig van verbranding, de slijtage van autobanden en treinsporen… Alles wat beweegt en wrijft, geeft stof. Waar er mensen zijn, is fijn stof onvermijdelijk. Een volledig zuivere lucht is dus een utopie. Maar dat het beter kan en moet, daar zijn alle experts het over eens.»

HUMO Zijn er in België regionale verschillen?

NAWROT «Onder de Samber en de Maas is de lucht duidelijk veel beter. Voor de grovere partikels zitten wij onder een redelijk homogeen deken. Op dat vlak is er tussen de regio’s weinig verschil. Stikstofdioxide en roet zijn dan weer een probleem rond de grote verkeers-assen.

»De grootste verschillen zie je bij de ultrafijne stofdeeltjes. Voor het Eén-programma ‘Ook getest op mensen’ lieten we een proefpersoon rondlopen in een stad en in een landelijke omgeving. Voor de grotere deeltjes gaf dat maar een klein verschil. Maar voor ultrafijn stof was het verschil enorm: in de stad zat er vier keer meer ultrafijn stof in de lucht. Ook binnen de stad zelf kan je serieuze verschillen optekenen, soms zelfs op een paar meter. In verkeersarme buurten of parken in de stad is de luchtkwaliteit niet zo verschillend met de rest van Vlaanderen.»

'Ik zwaai niet graag met het vingertje, maar kachels en open haarden zijn een grote bron van luchtvervuiling'

HUMO Frans Fierens, directeur van de Intergewestelijke Cel voor Leefmilieu en expert fijn stof, heeft al vaker gezegd dat mensen die gezonde lucht buiten de stad zoeken niet veel beter af zijn. Vlaanderen is één groot verstedelijkt gebied en dus is de luchtkwaliteit op de buiten in het beste geval 20 tot 25 procent beter dan in de stad.

NAWROT «Op het platteland zit je met ammoniak van de veeteelt. Ook dat veroorzaakt fijn stof. Voor fijn stof is er weinig verschil tussen de stad en het platteland. Veel wegen snijden dwars door dorpen of gemeenten. Langs een drukke steenweg of gewestweg kan je op het platteland meer roet of stikstofdioxide binnenkrijgen dan in een rustige buurt in het centrum van Antwerpen.»

HUMO Mensen die met de auto naar het werk pendelen, zijn helemaal slecht af. Volgens een recente studie van Leefmilieu Brussel en de burgerbeweging Bral is de luchtvervuiling in een auto vijf keer hoger dan in een gemiddeld gebouw.

NAWROT «In de wagen krijg je heel veel roet binnen. Je zit in een afgesloten ruimte, waardoor de concentraties hoog kunnen oplopen. In druk verkeer is de vervuiling in de auto veel hoger dan langs de straat. In de file is het nog erger. Naast de weg zitten er 200.000 à 300.000 ultrafijne stofdeeltjes per kubieke cm in de lucht. In de auto kan dat oplopen tot 600.000 à 700.000 deeltjes per vierkante cm. In een druke straat als de Wetstraat in Brussel is dat nog een pak meer.»

HUMO Hoe zit het met de luchtverontreiniging in huis? Zitten we daar veiliger?

NAWROT «Niet echt. Je kan je huis zo goed isoleren als je wilt, fijn stof is zo klein dat die deeltjes overal binnendringen. Je moet je huis regelmatig verluchten, dus ze komen toch binnen. Het enige waar je in huis minder last van hebt, is ozon.»

HUMO Wat zijn de grootste veroorzakers van lucht-vervuiling?

NAWROT «Het verkeer, de landbouw, de industrie en de huishoudens. De uitstoot van de industrie is de laatste jaren wat verminderd. Daardoor is het aandeel van de huishoudens – vooral dan de kachels en open haarden – relatief toegenomen.»

HUMO Hoe vervuilend is het verkeer nog?

NAWROT «Benzinemotoren stoten nauwelijks roet uit en dieselmotoren zijn nu duidelijk beter geworden. Als je vroeger vlak achter een bus of vrachtwagen reed, moest je letterlijk je adem inhouden. Dat zie je eigenlijk niet meer. Er zijn hele goeie roetfiltersystemen, maar die zijn zo duur dat alleen vrachtwagens en bussen ze hebben. Voor gewone auto’s kosten die systemen te veel. Die hebben dus veel goedkopere filters. Maar vergeleken met tien jaar geleden zijn dieselwagens veel zuiverder. We hebben ondertussen wel nog de fraude met de stikstofdioxide gehad. En het verkeer is ook sterk toegenomen, waardoor de uitstoot nog altijd hoog blijft.»

HUMO Dieselwagens blijven hoe dan ook grote vervuilers en haast nergens rijden er méér rond dan bij ons.

NAWROT «Dieselwagens zijn hier zeer lang fiscaal gestimuleerd. Dat is aan het veranderen. Het verschil tussen diesel en benzine aan de pomp is veel kleiner. Ook het inschrijvingsgeld voor een diesel is verhoogd. Mensen kopen steeds minder dieselwagens. Als je niet veel kilometers doet, is een diesel ook helemaal niet interessant omdat het onderhoud veel duurder is. Maar door er jarenlang fiscaal voordeel aan te geven, rijden hier nog altijd een pak diesels als bedrijfswagen rond. Eigenlijk was dat onverantwoord. Maar het ontbrak de politiek aan moed om dat te veranderen. Het tij lijkt gelukkig gekeerd.»

 

Weg van de snelweg

HUMO Welke invloed heeft luchtverontreiniging nu op onze gezondheid?

NAWROT «Fijn stof heeft een invloed op heel veel ziekten. Als fijn stofdeeltjes in onze longen belanden, komen daar immuuncellen op af, die ruimen dode of beschadigde lichaamscellen of lichaamsvreemde micro-organismen op. Op zich is dat goed, maar die immuuncellen veroorzaken ook ontstekingsreacties. Die ontstekingen kunnen op hun beurt allerlei aandoeningen veroorzaken. Men heeft lang gedacht dat luchtverontreiniging vooral longziekten veroorzaakte, maar we weten nu dat de impact op hart en bloedvaten nog veel groter is. Veel meer mensen sterven door luchtverontreiniging aan hart- en vaatziekten dan aan longziekten.»

'In druk verkeer is de vervuiling in de auto veel hoger dan langs de kant van de weg.'

HUMO Luchtverontreiniging zou volgens sommigen ook een rol spelen bij borstkanker en blaaskanker.

NAWROT «Daar zijn studies over gedaan, maar eigenlijk is er nog geen consensus over.»

HUMO Het zou ook de veroudering versnellen.

NAWROT «Dat klopt wel. Op biologisch niveau kan veroudering gemeten worden door de telomeren. Dat zijn de uiteinden van de chromosomen. In de loop van ons leven worden die korter. Daarom beschouwt men ze als een soort biologische klok. Bij mensen die in een iets meer vervuilde omgeving wonen, zijn de telomeren korter.

»Wij hebben nu een studie lopen met 1.500 kinderen uit Limburg. Die volgen we vanaf de geboorte om te zien welke invloed luchtverontreiniging vanaf zeer jonge leeftijd heeft op hun gezondheid. Dat blijkt toch wel aanzienlijk. Kinderen van moeders die in een omgeving met meer luchtverontreiniging woonden, hadden bij de geboorte telomeren die tot 7 procent korter waren dan die van andere kinderen. De levensverwachting op moleculair niveau wordt al van bij het begin van het leven door luchtverontreiniging beïnvloed. En dus ook doorgegeven aan de volgende generatie.»

HUMO Volgens diverse studies is er ook een verband tussen fijn stof en obesitas en diabetes type 2.

NAWROT «Kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap meer aan luchtverontreiniging zijn blootgesteld, worden met een hoger insulinegehalte geboren. Dat is nog absoluut geen diabetes, een ziekte die met insuline samenhangt, maar je ziet wel al dat hun metabolisme anders werkt. Mensen die meer zijn blootgesteld aan luchtverontreiniging hebben ook een grotere kans op diabetes.»

HUMO De fijnste deeltjes kunnen ook doordringen tot in de hersenen. Men legt daarom zelfs een verband met dementie.

NAWROT «We weten dat deeltjes via de geurzenuwen in de hersenen kunnen terechtkomen. Uit grootschalige studies blijkt dat de kans op dementie ongeveer 7 tot 12 procent hoger is bij mensen die dicht bij een drukke weg wonen.»

HUMO Kinderen zouden nog gevoeliger zijn voor luchtverontreiniging dan volwassenen. Hun organen zijn in volle ontwikkeling, waardoor ze meer nadelige effecten ondervinden.

NAWROT «Dat komt ook omdat ze in verhouding tot hun gewicht meer vervuilde lucht inademen. Ze lopen meer risico om allergieën te ontwikkelen. Uit een bekende Amerikaanse studie bleek dat kinderen die in de buurt van een drukke weg opgroeiden minder ontwikkelde longen hadden. Zelfs tot op een kilometer van de snelweg was het effect zichtbaar. Het had bovendien een invloed op hun latere gezondheid.»

HUMO Luchtverontreiniging heeft zelfs een invloed nog voor we geboren zijn, het kan leiden tot vroegtijdige geboorte of een lager geboortegewicht.

NAWROT «Pasgeborenen zijn inderdaad kleiner en minder zwaar wanneer de moeder tijdens de zwangerschap aan luchtverontreiniging is blootgesteld. Dat is niet zo onschuldig. Kinderen met een lager geboortegewicht hebben later meer kans op hogere bloeddruk en cardiovasculaire ziekten. Men zegt altijd dat zwangere vrouwen niet mogen roken en drinken, maar je zou evengoed kunnen zeggen dat ze niet te veel aan luchtverontreiniging mogen worden blootgesteld. We weten dat fijn stofpartikels via de placenta in de foetus kunnen terechtkomen. Met de huidige, slappe Europese normen zijn ze daar niet tegen beschermd. Europa moet geen normen maken voor gezonde achttienjarigen. Ze moeten normen maken die ongeboren baby’s, oudere fragiele mensen en mensen met ziekten als mucoviscidose beschermen.»

HUMO U heeft zelf onderzoek gedaan naar de invloed van luchtverontreiniging op de cognitieve functies bij kinderen. Wat kwam daaruit?

NAWROT «Kinderen die meer zijn blootgesteld aan luchtverontreiniging scoren minder goed op cognitieve testen. Collega’s in Barcelona zagen dezelfde resultaten. Bij kinderen die op een school zitten met meer luchtverontreiniging is het werkgeheugen slechter dan bij kinderen in een school met een betere luchtkwaliteit. Dat wil niet zeggen dat die kinderen dommer zijn. Ze presteren gewoon iets minder goed. Cognitieve prestaties en intelligentie zijn twee verschillende dingen. Maar het toont wel duidelijk aan dat er een effect is op de hersenen.»

HUMO Is dat effect blijvend?

NAWROT «Dat is moeilijk te beantwoorden. We zien wel dat kinderen ook minder goed presteren bij verontreinigingspieken. Na de piek ebt het effect weg en zouden de prestaties weer moeten verbeteren.»

HUMO Weten we hoeveel ons dat allemaal kost in levensjaren?

NAWROT «Jazeker. Bij de huidige concentraties leven we gemiddeld een jaar minder lang. Dat blijkt uit enkele studies waarbij grote groepen mensen heel lang worden opgevolgd en een hele reeks gegevens als voeding, socio-economische klasse en bloeddruk in kaart worden gebracht. Uit die studies weten we hoeveel groter de sterftekans is bij blootstelling aan bepaalde concentraties luchtvervuiling gedurende een bepaalde periode. Op basis daarvan kunnen we dan de verminderde levensduur voor België berekenen. Het is een schatting, maar wel een realistisch cijfer.

»Het is natuurlijk een gemiddelde. Voor de één zal het enkele weken of maanden zijn, voor de ander enkele jaren. En het gaat over sterfte. Dat is het eindpunt en het topje van de ijsberg. Het kan ook betekenen dat je minder gezond oud wordt.»

HUMO Is een jaar nu veel of weinig, vergeleken met andere bedreigingen voor onze gezondheid?

NAWROT «Een roker leeft gemiddeld acht jaar minder lang. Luchtvervuiling heeft dus een veel minder grote impact dan roken. Overgewicht, met een BMI tussen 25 en 30, geeft volgens sommige studies ook een levensduurverkorting van een jaar. Luchtverontreiniging heeft dus ongeveer hetzelfde effect.»

 

Street canyons

HUMO Een belangrijk verschil is wel dat je niet voor luchtvervuiling kiest. Je kan er zelf helemaal niks aan doen.

NAWROT «Inderdaad. Het is iets waar mensen zelf weinig vat op hebben maar de impact is vergelijkbaar met die van andere factoren. We mogen het dus niet als een verwaarloosbaar probleempje wegwuiven.»

'Zwangere vrouwen mogen niet roken of drinken, maar je zou evengoed kunnen zeggen dat ze niet te veel aan luchtverontreiniging mogen worden blootgesteld'

HUMO Luchtvervuiling zou ons land rond de 20 miljard euro per jaar kosten. Dat is 4 procent van het Bruto Nationaal Product. Het gaat dan onder andere om de kosten voor de sociale zekerheid, meer afwezigheden op het werk, verminderde productiviteit en een verhoogd gebruik van medicatie.

NAWROT «Cijfers van de OESO schatten de kost op 17 miljard. Op zich zijn de risico’s voor de gezondheid niet zo groot, maar kleine risico’s waar iedereen aan is blootgesteld, hebben samen wel een grote impact. Om even een vergelijking te maken: als je cocaïne snuift heb je 23 keer meer kans om de komende uren te sterven aan een hartinfarct. Als je in de stad gaat lopen op een plek waar redelijk wat verkeer is, heb je anderhalve keer meer kans. Maar uiteindelijk sterven er veel meer mensen door luchtverontreiniging dan door cocaïne. Om de simpele reden dat veel meer mensen aan luchtverontreiniging worden blootgesteld. Dat weegt ook door in die economische cijfers.»

HUMO Om het probleem aan te pakken, hebben steeds meer steden en landen de verbrandingsmotor de oorlog verklaard. Parijs wil ze tegen 2030 uit de stad. De Britse regering wil de verkoop van diesel- en benzinewagens tegen 2040 verbieden. Ook China, de grootste automarkt ter wereld, wil voertuigen op fossiele brandstoffen volledig uit het straatbeeld.

NAWROT «Dat zijn uiteraard lovenswaardige initiatieven, maar daarmee zal je de luchtvervuiling niet oplossen. Beleidsmakers moeten niet alleen naar het verkeer kijken, maar – voor ons land dan – ook naar het gebruik van ammoniak in de landbouw of de verbranding van hout. Ik vind het altijd vervelend om met het vingertje te zwaaien, maar kachels en open haarden zijn een zeer belangrijke bron van luchtvervuiling. Het is natuurlijk niet simpel om dat te verbieden of zelfs maar aan banden te leggen. De huidige burgemeester van Londen heeft het willen verbieden, maar hij heeft flink moeten inbinden.»

HUMO Een aantal Belgische steden en gemeenten wil de komende jaren een lage-emissiezone invoeren of heeft dat al gedaan, zoals Antwerpen. Heeft dat nut?

NAWROT «Het deken van fijn stof dat boven Vlaanderen hangt, ga je er niet mee wegkrijgen, maar lokaal kan het helpen. In zogenaamde street canyons, straten met hoge huizen waar de vervuiling niet goed weg kan, zal je minder last hebben van stikstofdioxide, ultrafijn stof of roet.»

HUMO Zijn elektrische auto’s een goed alternatief voor de klassieke verbrandingsmotoren?

NAWROT «Voor een deel wel. Een elektrische wagen stoot geen dieselroet uit. Maar dieselroet komt ook vrij door de slijtage van banden en remmen, en die heeft een elektrische auto natuurlijk ook. Elektrische auto’s zijn door hun batterij bovendien zwaarder dan gewone auto’s, waardoor ze méér banden en remmen verslijten. Het is ook de vraag hoe de elektriciteit wordt opgewekt. Als je die met gas- of biomassacentrales opwekt, heb je natuurlijk ook uitstoot. En de productie van batterijen is ook niet honderd procent clean.»

'Tim Nawrot: 'Ik vind het zelfs een goed idee om wagens helemáál uit de stad te weren.'

HUMO Vorige maand maakten onderzoekers van het AIRbezen-project (een initiatief van onder andere de Antwerpse Universiteit, Beweging.net, CM en Vormingplus om de luchtvervuiling in Vlaanderen in kaart te brengen, red.) redelijk alarmerende cijfers bekend over de luchtkwaliteit in Oost-Vlaanderen. Ze pleitten daarbij voor de invoering van kilometerheffingen, een zone-30 in alle dorpskernen, een beperking van negentig kilometer per uur op snelwegen rond stedelijke gebieden en een algemene lage-emissiezone in heel Vlaanderen.

NAWROT «Ik vind het zelfs een goed idee om de wagen helemáál uit de stad te weren. En niet alleen vanwege de luchtverontreiniging. Het is gewoon goed voor de leefbaarheid van een stad. Als je in Nederland naar het centrum van een stad wilt, kan je je auto perfect en heel goedkoop aan de rand van de stad parkeren. Om de vijf à tien minuten is er een bus naar het centrum. Dat zien we hier nog te weinig. Wij willen nog altijd met de auto tot in het centrum van de stad kunnen rijden. Maar parkeergarages in de stad zijn toch echt niet meer van deze tijd. Zet die buiten de stad en zorg voor goeie verbindingen met het openbaar vervoer.

»Misschien moet ik mij daar als wetenschapper niet mee moeien, maar politici zouden eens moeten nadenken over bepaalde keuzes. Het nieuwe Deurganckdok zal economisch ongetwijfeld zeer belangrijk zijn, maar het betekent ook: meer containerschepen en dus meer vrachtwagens op de weg. We klagen dat we allemaal stilstaan in de file, maar de oorzaak van die files zijn wel net dat soort keuzes. Als je niet wilt dat de wegen verder dichtslibben, moet je het bij de bron aanpakken. Maar dan hoor je dat het niet uitbreiden van de haven een aanval is op onze economie. Ik ben geen econoom, maar de kost van de luchtvervuiling is óók een economische realiteit.»

 

Hypocriete Noren

HUMO Er beweegt ondertussen wel iets op Europees niveau. Dat kan één en ander misschien doen versnellen.

NAWROT «EU-lidstaten die boven de Europese norm zitten, moeten tegen april 2019 met een programma komen om aan te tonen hoe ze de luchtvervuiling willen verlagen. Er is veel kritiek op Europa en de Europese normen zijn niet streng genoeg, maar luchtvervuiling houdt zich nu eenmaal niet aan grenzen. We zullen het uiteindelijk toch vanuit Europa moeten oplossen. Veel landen willen of durven nu geen actie ondernemen, omdat het hun economische belangen kan schaden – landen als Duitsland of Frankrijk hebben nog altijd een grote auto-industrie – of omdat de maatregelen die nodig zijn slecht zouden vallen bij de bevolking. Nu kunnen ze zich nog mooi achter de rug van Europa verschuilen.»

HUMO Zijn er Europese landen waar we een voorbeeld aan kunnen nemen? Noorwegen misschien, dat al zeer lang de elektrische auto aanmoedigt? Nergens in Europa rijden er meer rond.

NAWROT «Landen in Scandinavië hebben het natuurlijk ook gemakkelijker. Ze zijn zeer dunbevolkt, waardoor de luchtverontreiniging minder geconcentreerd is. Maar een stad als Stockholm doet het ook zeer goed. En in Noorwegen zijn vanaf 2025 verbrandingsmotoren in het hele land verboden. Nu, de Noren zijn ook wel een beetje hypocriet. Ze danken hun hoge levensstandaard aan de olie die ze uitvoeren. Ze verbruiken zelf geen olie, maar ze verkopen die wel om ze dan elders te laten verbranden. In dat opzicht zijn ze misschien toch niet het beste voorbeeld.»

HUMO Volgens Hans Bruyninckx, hoofd van het Europese Milieu Agentschap, zal het probleem zich op termijn vanzelf oplossen door de klimaatdoelen die zijn afgesproken. Als België die – net als andere landen – wil halen, zal de luchtverontreiniging meteen ook flink verbeteren.

NAWROT «Dat is ook zo. De samenleving moet koolstof-armer worden om de opwarming van het klimaat te verminderen. Dat zal zeker een positieve impact hebben op de luchtkwaliteit.»

HUMO We mogen dus voorzichtig optimistisch zijn?

NAWROT «Pessimisme heeft geen enkele zin. Ik wil geen negatief verhaal brengen. De afgelopen tien jaar is de luchtkwaliteit zeker verbeterd. En vergeleken met het steenkooltijdperk zijn we zelfs véél beter af. De technologie staat ook niet stil. Ik denk dat we vroeg of laat wel een oplossing zullen vinden. Maar het zou sneller kunnen gaan en de bewijzen stapelen zich op dat het ook nódig is om iets aan de luchtverontreiniging te doen.»

HUMO Waarvaan akte!

(mvs)

 

Humo, nr 4032, 2017-12-12

http://www.humo.be/humo-archief/385635/niet-zo-fijn-stof-professor-tim-n...

Tags: