Food* for thought voor Ademloos, Ringland en Straten Generaal

kade rechteroever

Met dit opiniestuk over het recente succes van de genoemde actiegroepen wil ik een klassieke communicatietechniek eren, namelijk die van de 'sandwichtechniek' (*vandaar de food for thought). Die methode houdt in dat je kritiek verpakt tussen twee gematigde of zelfs postieve boodschappen. Spoiler alert: het is een zeer fundamentele kritiek.

Laat me dus eerst en vooral beginnen met enkele knoerten van complimenten. Het succes van de actiegroepen Ademloos, Ringland en Straten Generaal is inderdaad fe-no-men-aal! Het visionaire plan om het verkeer zo ver mogelijk van de stad te houden en de Ring te overkappen, de volgehouden inspanning om 15 jaar aan de moeilijke weg te timmeren, de maturiteit om ook in moeilijke tijden constuctief te blijven communiceren met de verschillende overheden en hun trawanten en Slangen (BAM), de samenwerking van de organisaties en hun – professionele en goed ondersteunde – kernfiguren en de manier waarop ze steeds weer momentum creëerden en hun eisen of voorstellen enthousiast wisten over te brengen op een grote, trouwe en actieve achterban is niet minder dan historisch te noemen. Verder vergeet ik nog tienduizend andere absoluut positieve dingen te vermelden die maken dat deze overeenkomst één : mogelijks ontelbare andere organisaties zal sterken in hun geloof dat je kan en moet ageren tegen een vaak kortzichtige en starre overheid en twee: dat – door het 'leereffect' enerzijds en anderzijds de bereidwilligheid van Manu, Wim en Peter om het hoe en waarom van het succes genereus te delen – volgende overwinningen niet zoveel tijd in beslag hoeven te nemen. Waarlijk chapeau dus, een welgemeende hoed af!

Midden in de euforie en het feestgedruis is er soms, heel soms, iemand die de stekker – niet per ongeluk – uit het stopcontact loopt. De voorheen fuivende en dansende menigte begint door de plotsklapse oorverdovende stilte vrij vlug zijn ongenoegen te ventileren door geïrriteerd te fluiten, roezemoezen of erger. Het zal nu niet anders zijn en ik ben voorbereid op bakken shit om het woord str... niet te gebruiken.

Het epische en fenomenale werk van de actiegroepen is, net zoals de verkiezing van President Obama in 2008, een vreselijk gemiste kans. Want... door er van uit te gaan dat het verkeer verlegd en ovekapt moest worden hebben de actiegroepen tegelijkertijd de toxische premisse aanvaard en gelegitimeerd dat er uberhaupt (zoveel) verkeer, en een gigantisch grote en vervuilende haven, en verdere economische groei moest zijn. Wellicht valt de lezer nu van zijn stoel. Natuurlijk moet er verkeer zijn, denkt hij. Ter dagelijkse verplaatsing, om jaarlijks op vakantie te gaan, om onze jobs, jobs, jobs veilig te stellen, om al de goodies uit het verre Oosten en minder verre Westen te importeren en logistiek weer weg te toveren over waterweg, spoorweg of gewoon wegweg. Wel, de verschrikkelijke waarheid is dat we samen hadden moeten ijveren om heel deze onnoemelijk vervuilende productie- en transportwaanzin fundamenteel in vraag te stellen en om te buigen. De verschrikkelijke waarheid is dat de biosfeer – het milieu, de lucht, de aarde, de dieren, de jonge en minder jonge mensen – onze dagelijkse productie en uitstoot van giftige stoffen en gassen niet langer kan (ver)dragen. De biosfeer staat op instorten, neen sterker nog: IS aan het instorten. De Titanic zinkt maar het orkest moet verder spelen!

Weet u wat zo verbazend is? Dat iedereen onderhand wel weet dat we binnenkort – binnen 5, 10, hooguit 20 jaar – geen gewoon en stabiel klimaat meer zullen hebben maar een wereld met toegenomen no-go-zones. Zones, zowel ter land als ter zee en in de lucht, die er alle leven onmogelijk maken. Denk uitdijende woestijnen (rond het Middellandse Zeegebied!), denk afgestorven koraalriffen (de kraamklinieken van de zee!), denk zuurstofloze 'vlekken' in de oceanen, denk aan meer plastic dan vis in zee, denk aan het stijgende co2 gehalte en exponentieel stijgende temperaturen, denk aan een halvering van de wereldbevolking tegen 2050. Door het spoedige verdwijnen van de Noordpool worden weerpatronen totaal omgegooid. Wat we krijgen zijn meer extremen. In droogte, hitte, koude of nattigheid. En planten, dieren en mensen kunnen zich daaraan maar heel slecht aanpassen. De planten (landbouw!) en dieren zullen afsterven. Daar zijn wij afhankelijk van voor ons overleven. Er komen massamigraties die de huidige vluchtelingencrises doen verbleken. In het beste geval worden die vluchtelingen goed opgevangen en geholpen in het slechtste geval komt er sociale onrust, instabiliteit en (nucleaire?) oorlog. Maar zoals gezegd, eigenlijk wist u dat al.

Stel dat we met dezelfde energie, intellectuele verbeelding en rijkdom, de support van de vele tienduizende Antwerpenaren het project van David Van Reybroeck – waar hij het toenemende onvermogen, om niet te zeggen de absolute impotentie van het huidige democratische systeem hekelt – ondersteund hadden. Stel dat we met de verenigde krachten van deze en andere actiegroepen (denk Hart boven Hard) onze productie en consumptiegewoonten hadden geëvalueerd. Stel dat we met het enthousiasme dat er was de toenemende verrijking van de rijken en verarming van de armen een halt hadden toegeroepen. Stel dat we met het lef van Wim, Manu en Peter, en hun achterban, een revolutie hadden ontketend om werkelijk anders te gaan leven.... Soberder, veel dichter bij de natuur en met meer mededogen.

Onmogelijk zegt u? Dat dachten de kritikasters van Ademloos, Straten Generaal en Ringland ook toen ze begonnen. Enkel verbeelding, doorzettingsvermogen, en saamhorigheid heeft hen doen slagen. Helaas in het water.

De clou van heel dit verhaal is dat de ontwrichting van het klimaat nu niet meer lineair toeneemt maar exponentieel. In mensentaal wil dit zeggen dat de stijgende klimaatverstoring en opwarming nu niet meer gaat als in 1 + 1 + 1 + 1 enzovoort, maar eerder als 1 + 2 + 4 + 8 + 16. Zo moet je een blad papier maar lang genoeg dubbel vouwen, 45 keer eigenlijk, om tot aan de maan te geraken! Alle aangehaalde fenomenen spelen steeds meer op elkaar in en versterken elkaar. Bijvoorbeeld als het Noordpoolijs weg is dan vallen de zonnestralen op het water ipv weerkaatst te worden richting heelal, die stralen warmen het water en de hele regio op, die maken dat de permafrost ontdooit en methaan uitstoot, dat zorgt er voor dat de opwarming versnelt, dat maakt dat (oer-)bossen 'gewoon' uitdrogen en hun opnamecapaciteit van co2 verliezen, of dat diezelfde bossen bij de minste vonk ontbranden. Enzovoort, enzovoort.

Om een lang verhaal kort te maken. We zullen maar heel kort kunnen genieten van de voordelen van Ringland. Rond 2045, of veel vroeger (denk Trump), wordt de toestand overal ter wereld extreem chaotisch en gevaarlijk. Omdat we het niet aandierven om wat we doen fundamenteel in vraag te stellen. Omdat politici ons een rad voor ogen draaien en wij daarin mee gaan.

We slaapwandelen onze ergste nachtmerrie tegemoet. (een zin uit de krant De Morgen, ergens in 2013 of 2014, als ik me niet vergis). Ik laat meerdere tranen voor deze historisch gemiste kans en daarom hef ik het glas dus ook niet!

Chris Moerman
19 maart 2017

Tags: