Nu weten ze het niet meer

-----

Ze weten het niet goed meer, de Antwerpenaars die een affiche met 'Nee is nee, Kris' aan hun raam hadden hangen, of nog een oude met 'Stem de brug onder de grond'. De strijd líjkt gewonnen. De brug ís onder de grond gestemd. Hun hele wezen schreeuwt om een feestje. En toch zijn hun voormannen, Manu Claeys en Wim Van Hees, niet tevreden. De tunnel komt er nu wel maar hij ligt op de verkeerde plaats! Daar laten ze het niet bij! Waarna in het midden werd gelaten of ze nu wéér voor een referendum zouden durven gaan.

Ze kunnen zich de moeite besparen. Brengen wij u de vraag in herinnering waar de Antwerpenaar, al naargelang ieders persoonlijke mening massaal of net teleurstellend onverschillig, al nee op heeft gezegd: 'Moet de stad Antwerpen een gunstig advies geven voor de stedenbouwkundige vergunning van de Oosterweelverbinding op het huidige voorziene tracé tussen Zwijndrecht/Linkeroever en Merksem/Deurne. Ja of neen?' U ziet het: geen woord over een tunnel of een brug. Wél een over de plaats. Wie rekening wil houden met de stem van de Antwerpenaar, moet die tunnel dus minstens in Kruibeke laten beginnen en in Schoten laten bovenkomen.

Het tekent de tragiek van het Oosterweelverhaal. Om een dermate complex dossier - en zeg nu zelf: wie is er in staat om alle stedenbouwkundige, verkeerstechnische, economische, ecologische, sociale, medische, financiële en politieke aspecten ervan te vatten, tegen elkaar af te wegen én er ook nog een mening over te formuleren? - te laten leven bij een breed publiek, is het herleid tot een simpele tegenstelling: viaduct of tunnel?

Die raakte vrijwel meteen emotioneel geladen: een tunnel was niet zomaar een pijp onder de grond, maar stond voor het verzet tegen de arrogantie van de macht, het verzet tegen Brussel, de betonmaffia, de gluiperds van Noriant en de fermette-Vlaming die de stad veracht om hem vervolgens met zijn 4x4 te komen vervuilen.

Vóór een tunnel zijn gaf dat heerlijke gevoel van rebellie, zo schaars in deze donk're dagen. (Voor het viaduct zijn overigens ook: dan was je tegen de linkse kerk, wat ook gezellig schijnt te zijn.)

Vandaag worden de actievoerders gehinderd door die emotionele dynamiek, die hen eerst zo heeft geholpen. Ze wilden een tunnel, ze krijgen een tunnel. Nu nog beginnen over de plaats ervan - dat krijgen ze nooit meer uitgelegd.

Hoeveel bewondering ik ook heb voor Claeys en Van Hees, ik blijf met veel vragen over de politieke zin van burgerbewegingen. Van een partij weet je hoeveel mensen ze vertegenwoordigt, een 'burgerbeweging' schommelt ook taalkundig tussen 'een beweging van een paar burgers' en 'een beweging van alle burgers'. Het succes ligt in de kracht waarmee ze de indruk kan wekken het tweede te zijn - maar zeker weet je dat nooit. Ze kan niet worden teruggefloten, ze is niet gehouden aan akkoorden, niemand kan haar zeggen: nu vertegenwoordig je niet genoeg burgers meer om relevant te zijn. Het zijn drie mensen, die doen alsof ze met driehonderdduizend zijn.

Als je kijkt naar de dynamiek tussen Straten-Generaal en Ademloos enerzijds, en Groen! en de SP.A van Janssens anderzijds, kun je zelfs zeggen dat zo'n buitenparlementaire actiegroep de ideale manier is om als partij meer macht te verwerven dan electoraal redelijk is. Depolitiseren, om politiek sterker te staan. Altijd weer kun je verwijzen naar 'de burgers', 'de Antwerpenaars', de onafhankelijke burgerbeweging die jij als partij zichtbaar vertegenwoordigt - terwijl de burgers die de andere partijen vertegenwoordigen, veel minder zichtbaar aanwezig zijn. Moeten die dan ook actiegroepen in het leven roepen? Of hopen dat er spontaan ontstaan?

Stel dat Straten-Generaal en Ademloos straks juridische procedures inspannen tegen het traject van de nieuwe tunnel, om alsnog hun Meccano-tracé erdoor te krijgen - zal dat dan nog gedragen worden door de Antwerpse bevolking?

En doet het er toe? Zolang er één burger beweegt, is er een burgerbeweging.

Tom Naegels is schrijver. Zijn column verschijnt elke zaterdag.

Reacties

Op 25 september 2010 omstreeks 12u37, zei Gwij Devlaeminck, Ieper:
Toch even aan herinneren dat het referendum niet ging over brug of tunnel, maar over het tracé. Dit tracé is door de Antwerpenaar verworpen, dit tracé is wat de Antwerpenaar zal moeten betalen. Dit is toch wel het toppunt van cynisme: in plaats van het doorgaand verkeer van Antwerpen weg te houden leidt men het recht de stad in, en alsof dat nog niet erg genoeg is voor (de gezondheid van) de Antwerpenaar, mag hij er nog zelf voor betalen ook.
De Standaard 25-09-2010
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=5R2VSEM7