Oosterweelverbinding: keuze voor de cut&cover tunnelvariant als sluiting van de Ring

Woensdag 22 september besliste de Vlaamse regering voor de aanleg van de cut&cover tunnelvariant voor de sluiting van de Antwerpse ring langs de noordzijde op basis van een vergelijking met een viaduct voor drie elementen: technische haalbaarheid, kostprijs en timing. Er werd vastgesteld dat de cut&cover tunnelvariant technisch haalbaar is en in zijn geheel binnen eenzelfde tijdskader kan gerealiseerd worden. De cut&cover tunnelvariant is 352,7 miljoen euro duurder. De hogere kostprijs van de tunnel zal worden gecompenseerd/vergoed door een aantal investeringen die door de stad Antwerpen en het havenbedrijf Antwerpen zullen gedragen worden en die rechtstreeks verband houden met de sluiting van de Ring. Bij de afspraken is ook de inbreng van toekomstige meerwaarden van een aantal stedelijke projecten mee opgenomen. De gebruiker zal via de te betalen tol uiteindelijk voor de financiering zorgen.
 
De Vlaamse regering heeft op 30 maart 2010 het Masterplan 2020 goedgekeurd om de mobiliteit in en rond Antwerpen significant te verbeteren. Een belangrijk onderdeel van het Masterplan 2020 is het dubbelbesluit waarin bepaald werd dat de Vlaamse regering de ondertunnelde oplossing wil uitvoeren voor de relatie Oosterweelknooppunt-Antwerpse ring met het oog op het sluiten van de ring rond Antwerpen. De beslissing van vandaag geeft een oplossing voor het mobiliteitsprobleem in Antwerpen:

• De bereikbaarheid en toegankelijkheid van stad en haven waarborgen;
• De verkeersveiligheid verhogen;
• Het herstellen van de leefbaarheid in en rond Antwerpen

Een Stuurcomité bestaande uit de betrokken Vlaamse ministers (minister-president Kris Peeters, de 2 viceminister-presidenten Ingrid Lieten en Geert Bourgeois, minister Hilde Crevits en minister Philippe Muyters), de burgemeester van de stad Antwerpen Patrick Janssens en de schepen bevoegd voor de Antwerpse haven Marc Van Peel, de voorzitter van de Raad van Bestuur van BAM Karel Vinck en de projectleider Jaak Polen werd na 30 maart jongstleden opgericht om de uitvoering van de beslissing van 30 maart te begeleiden. Met de tunneloplossing wordt tegemoet gekomen aan de uitslag van het referendum van de stad Antwerpen, wordt de verkeersleefbaarheid in belangrijke delen van de stad Antwerpen sterk verbeterd en komt er een antwoord op één van de belangrijkste mobiliteitsvraagstukken in Vlaanderen.
 
De presentatie met de kaarten kan u downloaden: http://www.yousendit.com/download/WTNJck80eDN0Nit4dnc9PQ. Gelieve eerst op te slaan als pptx-bestand en dan te openen.

 
Sluiting van de Ring
 
De sluiting van de Ring zal gebeuren met een afgezonken Scheldetunnel enerzijds en een tunnelverbinding tussen de Ring en het Oosterweelknooppunt aangelegd volgens het cut & cover principe anderzijds:

• § Op Linkeroever blijven de oorspronkelijke plannen behouden in de nieuwe Oosterweelverbinding. Concreet wordt op Linkeroever een tolplein aangelegd, de aansluiting van de Oosterweelverbinding op alle hoofdwegen (E34 richting Knokke, E17 richting Gent en Kenndytunnel), het downgraden van de Waaslandtunnel, de aanleg van parken, fietspaden en parallelwegen en landschapsvorming.

• § De Scheldetunnel blijft conceptueel ongewijzigd: een afgezonken tunnel in de Schelde met 2x3 rijstroken voor doorgaand verkeer, met laterale vluchtgangen aan weerszijden en ruimte voor een fietspad.

• § Het Oosterweelknooppunt blijft behouden en wordt een volwaardig knooppunt dat de ontsluiting van het noorden van de stad waarborgt en de ontsluiting van de haven verbetert. 

• § De cut&cover tunnel die in het Oosterweelknooppunt begint, bestaat uit telkens 2 rijstroken en een pechstrook om de verbinding met de Ring ter hoogte van Deurne en Merksem te maken.

 
De noordelijke tak van de cut&cover tunnel ter hoogte van Merksem/Luchtbal in de richting van de A12/E19 zal starten ter hoogte van de gebouwen van Samga en zal dan onder het Amerikadok en het Albertkanaal lopen tot aan de oostelijke kade van het Straatsburgdok ter hoogte van de Noorderlaanbrug. Daarna gaat de tunnel verder in een cut&cover tunnel met eenzelfde dwarsdoorsnede tussen het noordelijke landhoofd en pijler van de Noorderlaanbrug en vervolgens onder de stelplaats Tjalkstraat van De Lijn. Er wordt een kruising gemaakt met de HSL-spoorlijn, waarbij de bedoeling is om de treinverbinding in stand te houden tijdens de werken. Het noordelijke gedeelte zal worden uitgevoerd in een open sleuf.
 
De zuidelijke tak maakt de verbinding tussen de Oosterweelknoop en de bestaande ring ter hoogte van het gebied Schijnpoort richting zuiden. De zuidelijke tak loopt ook onder het Amerikadok en het Albertkanaal evenwijdig met de noordelijke tak richting Luchtbal. De zuidelijke tak kruist de Noorderlaanbrug ter hoogte van het zuidelijk vrije veld. De tunnel loopt tussen het noordelijke landhoofd en pijler van de Noordelaanbrug en wordt onderdoor de HSL-spoorlijn gebracht. Net achter de Ijzerlaanbrug sluit de tunnel aan op de bestaande Ring.
 

• § De tunnel bestaat uit 16 verbindingselementen die een massieve betonnen constructie zijn en is 30m breed. Hierin zijn telkens twee aparte kokers voorzien waarin telkens de rijbanen ondergebracht zijn. Elke koker is voorzien van 2 rijstroken (elk 3,5m breed) en een vluchtstrook (3,1m breed). Tussen de beide rijrichtingen is een leidingen-, vlucht- en dienstenkoker voorzien. Tegen de tunnelwanden wordt een veiligheidsstootband voorzien. Er is een vrije ruimte voorzien van 5,10m hoog en 11,10m breed.

 
Timing
 
Op basis van de wettelijke procedures en termijnen zouden de voorbereidingen voor de cut&covertunnel ruim drie jaar in beslag nemen. Dit is nodig voor de milieueffecten beoordeling, de opmaak van een GRUP en de aanvraag van de stedenbouwkundige vergunning. Vervolgens zou de bouw zeker duren tot in 2020.
 
Kostprijs
 
Wat kostprijs betreft, werd vastgesteld dat de aangepaste Lange Wapper een kostprijs van 2,7 miljard euro heeft. De cut&covertunnel heeft een kostprijs van 3,05 miljard euro. Dit leidt tot een verschil van 352,7 miljoen euro. Er vond reeds overleg plaats met Eurostat om een ESR-neutrale financiële constructie af te toetsen. Het Eurostatadvies, dat intussen werd gepubliceerd, is positief ten aanzien van de NV Tunnel Liefkenshoek optie.

De meerkost stemt overeen met de realisatie van een veel betere omgevingskwaliteit, omdat de Ring op 3 cruciale plaatsen onder het maaiveld komt te liggen, wat grote voordelen geeft ten aanzien van potentiële geluidsoverlast:

• Wat de zone Schijnpoort betreft zal het viaduct afgebroken worden en zal de Ring lager komen te liggen dan het maaiveld, zoals op andere delen van de zuidelijke Ring. Dit betekent dus dat de Ring onder de Schijnpoortweg zal komen te liggen. Met deze oplossing wordt een antwoord geboden aan een aantal belangrijke problemen. Deze zone is vandaag ruimtelijk gezien immers bijzonder complex omwille van het feit dat het Schijnpoort als het ware een flessenhals is, maar tegelijkertijd wel een belangrijke ontsluiting vormt voor Antwerpen Noord. Het Schijnpoort is ook een zone waar ook het openbaar vervoer in belangrijke mate aanwezig is, op- en afritten naar de Ring gevestigd zijn, de groenvoorzieningen beperkt zijn en de infrastructuur vandaag een belangrijke barrière vormt tussen stadscentrum en Deurne-Merksem. Met de oplossing die vandaag wordt voorgesteld zal de stedenbouwkundige kwaliteit van de ganse omgeving Schijnpoort er in belangrijke mate toenemen en zal ook de geluidshinder van het verkeer in belangrijke mate afnemen.

• Wat Merksem en Luchtbal betreft zal het viaduct afgebroken worden en zal de Ring onder de huidige Groenendaallaan doorgaan. Dit zal de verkeersleefbaarheid in de omgeving sterk doen toenemen: de geluidshinder zal merkelijk lager zijn dan vandaag en de visuele barrière van het huidige viaduct zal ook hier weggenomen zijn. Enkel de spoorwegbrug met het station luchtbal zal behouden blijven. Om deze diepte te kunnen bereiken  en de helling van de R1 te minimaliseren is het van belang ook het hoogteverschil te minimaliseren met de aansluitende infrastructuur zuidwaarts. Concreet betekent dit dat ook een nieuwe brug over het Albertkanaal zal gebouwd worden.

• De aansluiting van de tunnel op de Ring gebeurt in de zone Schijnpoort-Lobroekdok tot ongeveer de Groenendaallaan in Merksem. Voor het overige deel van de zuidelijke ring, dus ten zuiden van het Schijnpoort, blijft de situatie zoals ze vandaag is, behouden. Het is wel zo dat de knoop E34/E313 zal aangepast worden om een vlotte verbinding te krijgen tussen de Ring en deze snelweg.

Zoals reeds gesteld, is de tunneloplossing duurder dan de aangepaste Lange Wapper. De Vlaamse Regering is ervan overtuigd dat de keuze voor de tunnels de juiste keuze is. Het is echter eveneens belangrijk dat dit kostprijsverschil geen aanleiding kan geven tot een wijziging in de kostprijs van het gehele Masterplan 2020 dat op 30 maart voorgelegd werd. Dit betekent dus dat deze tunneloplossing geen extra middelen vereist van de Vlaamse belastingbetaler. Het is bovendien zo dat de volledige Oosterweelverbinding betaald zal worden met tolinkomsten. 

 
De Vlaamse Regering en de stad Antwerpen stellen vast dat de tunneloplossing verschillende voordelen oplevert aan de stad Antwerpen, waarbij het moeilijk is om de bijkomende kosten op het ganse project af te wentelen. De stad Antwerpen zal daarom een zo groot mogelijk deel van het kostenverschil voor haar rekening nemen zonder haar inwoners hiervoor extra te belasten, maar wel door op een verantwoorde manier haar bestuur hierin te laten bijdragen. Volgende elementen maken hier deel van uit:

• § Voor de overdracht van de gewestwegen binnen de huidige Ring worden er met de stad Antwerpen afspraken gemaakt. De realisatie van de Noorderleien zal volgens het voorziene tijdsschema verlopen.
• § De stad Antwerpen en het Havenbedrijf zullen participeren in de projectvennootschap die de bijhorende projecten zal realiseren.

 
Met de realisatie van de cut&cover tunnel zal de Ring langs de noordzijde gesloten worden. Er werd eveneens beslist om een ondertunnelde verbinding te realiseren onder de huidige R11 tussen het knooppunt Wommelgem en de E19. Hierin is ook de ondertunneling van de luchthaven van Antwerpen begrepen, zodat haar toekomstige ontwikkeling gevrijwaard is.
 
Behalve de sluiting van de Ring, is een belangrijk infrastructuurproject in het Masterplan 2020 de realisatie van de A102, die het verkeer vanuit de Kempen en Limburg en met bestemming noorden/Nederland, vroeger afleidt vanaf het knooppunt Wommelgem. De Vlaamse Regering heeft herbevestigd dat met de realisatie van de A102 niet zal worden gestart voordat de Oosterweelverbinding functioneert.
 
Omwille van de aanleg van A102 en de aanpassingen aan de R11 hoeft de Antwerpse ring niet verbreed te worden en wordt het sluipverkeer aangepakt. Hetgeen de leefbaarheid van de omwonenden zal verhogen.
 
De projecten met betrekking tot het openbaar vervoer worden onderzocht op basis van maatschappelijke kosten-batenanalyses.
 
De nv BAM krijgt de opdracht om met het initieel aangeduide aannemersconsortium Noriant na te gaan welke gevolgen dit heeft voor hun samenwerking.
CD&V 23-09-2010
http://www.cdenv.be/actua/nieuws/oosterweelverbinding-keuze-voor-de-cutcover-tunnelvariant-als-sluiting-van-de-ring