Analyse: Kloof tussen linkse binnenstad en rechtse rand steeds groter

kade rechteroever

Te rechts voor de binnenstad, te links voor de rand. Patrick Janssens heeft zijn burgemeesterssjerp verloren omdat de kloof tussen de linkse bakfietsvlaming uit het centrum en de rechtse misnoegde randbewoner de voorbije jaren nog is uitgediept.

Het kaartje zegt het allemaal. Antwerpen is een verdeelde stad; met een eerder progressief centrum, en een uitgesproken rechtse rand. En die kloof is er zeker niet kleiner op geworden, zo leert een vergelijking met de verkiezingsresultaten van zes jaar geleden.
Een voorbeeld van een uitgesproken rechts district is Deurne. In 2006 was het Vlaams Belang er nog goed voor ruim 43 procent van de stemmen. Met bijna 41 procent is de N-VA er vandaag heer en meester. Omdat de partij van De Wever die van Dewinter heeft leeggezogen? Nee, of toch niet helemaal. Het Vlaams Belang is in Deurne nog altijd goed voor 14 procent van de stemmen.

Gevolg is een buitengewoon sterk rechts blok, tegenover een relatief zwak progressief blok. Sp.a, dat in Deurne kartel vormt met Groen, heeft er vandaag nog nauwelijks 24 procent van de stemmen. Een fors verlies tegenover 2006, dat deels, maar niet helemaal wordt goedgemaakt door de sprong van PVDA+ (van 4,5 naar bijna 10 procent). Globaal genomen werd rechts in Deurne dus nog wat sterker, en links nog (iets) zwakker.

Opmerkelijk genoeg gebeurde in de districten Borgerhout, Berchem en Antwerpen Centrum de afgelopen jaren net het tegenovergestelde.
Rechts werd er kleiner, links werd er groter. En geen klein beetje. Groen, de Stadslijst van Janssens en PVDA+ samen hebben vandaag, in tegenstelling tot zes jaar geleden, in al deze drie districten een meerderheid. Dat Janssens hier, ondanks de grote concurrentie ter linkerzijde, makkelijk stand wist te houden tegenover N-VA, zegt veel.

Waarom is het Antwerpse centrum zo links en de rand zo rechts? Waarom mag Janssen van het centrum blijven, en hoopt de rand zo duidelijk op de kracht van verandering? Frank Geudens (sp.a), voorzitter van de districtsraad in Deurne, heeft er een aantal verklaringen voor.
"Ongetwijfeld heeft het iets te maken met de grote migratiegolf. Die is in Antwerpen stad, Borgerhout en Berchem veel vroeger gekomen dan in districten als Deurne, Ekeren of Merksem.
Voor de mensen in de rand is die migratie nog een betrekkelijk nieuw fenomeen, ze zijn er nog niet gewoon aan geraakt."
Wat districten als Deurne en Merksem vandaag meemaken, zegt Geudens, is vergelijkbaar met wat Antwerpen Noord en Borgerhout aan het eind van de vorige eeuw al hebben meegemaakt. Een sfeer van onbehagen en verzuring, die zich vertaalt in de behoefte om, zoals Geudens het uitdrukt, "bij de verkiezingen eens hard in de kloten van de politieke elite te trappen".

Of de huidige politieke elite daar verantwoordelijkheid voor draagt?
Ze gaat niet helemaal vrijuit, vindt Geudens. "Begrijp me goed: op zowat alle vlakken zou ik een slechtere burgemeester zijn geweest dan Janssens. Maar hij had zijn schoenen wat meer mogen verslijten, als u begrijpt wat ik bedoel. De aandacht is de afgelopen jaren vooral naar de binnenstad gegaan, naar het Eilandje en Noord. De uithoeken van de stad hebben veel minder aandacht gekregen."
Hebben Janssens en zijn ploeg de rand inderdaad verwaarloosd?

Politicoloog Peter Van Aelst. "Ik stel wel vast dat jonge gezinnen in mijn vriendenkring in Borgerhout en Berchem gaan wonen, en niet in Merksem en Deurne. Het centrum, Borgerhout, Berchem, het zijn de plekken waar je de stadsvernieuwing ziet en de nieuwe wind voelt. Die wind is nog niet doorgedrongen tot in Merksem."
De verkiezingsuitslag weerspiegelt dat. De Wever stak de "verwaarloosde" districten met sprekend gemak in zijn zak.

Omgekeerd en helaas voor hem kan Janssens dat niet beweren over 'zijn' districten. Oké, hij heeft er standgehouden. Maar Janssens heeft ook daar tikken gekregen. En die tikken kwamen van links. Hoe groot de schade werkelijk is, valt moeilijk te becijferen, maar dat het hoofddoekenverbod in de stadsloketten Janssens stemmen heeft gekost, lijdt geen twijfel. Zoals het ook wel duidelijk is dat vooral PVDA+ er zijn voordeel mee heeft gedaan. Zo haalde de nummer 2 van de lijst, Mohamed Chebaa, bijna 4.000 voorkeurstemmen. Hij doet daarmee even goed als de schepenen Marc Van Peel en Guler Turan.

'Klein' links was in het multiculturele Borgerhout goed voor 17 procent van de stemmen.
Zoals het hoofddoekenverbod een paar duizend Marokkaanse en Turkse Belgen van Janssens heeft weggejaagd, zo zal ongetwijfeld ook het Oosterweeldossier een paar duizend progressieve kiezers richting Groen hebben gedreven.
Voor Groen was het Meccano-tracé misschien wel dé inzet van de verkiezingen. Janssens was hier de gebeten hond, de man die met de gezondheid van de stadsbewoners aan het spelen is. De uitslag laat zien dat veel progressieve kiezers die redenering hebben gevolgd.

Moraal van het verhaal? Janssens heeft gegokt en verloren. De burgemeester koos van bij het begin voor het centrum, en is - getuige het kartel met CD&V - tot de laatste snik bij die keuze gebleven. Ongetwijfeld hoopte hij op die manier ook de burgemeester te zijn van de rand. En ongetwijfeld hoopte hij zo ook een dam op te werpen tegen de nakende geelzwarte tsunami. Helaas voor hem bleek er tegen die tsunami weinig opgewassen. Peter Van Aelst: "Ons onderzoek heeft uitgewezen dat de N-VA-kiezer op geen enkel ogenblik getwijfeld heeft tussen De Wever of Janssens."

Was Janssens te links voor de rand, en te rechts voor de binnenstad? "Ik denk dat het een juiste analyse is", zegt Peter Van Aelst. "Janssens heeft volgens mij op geen enkel moment kans gemaakt om De Wever te kloppen.
Daarvoor is hij, vrees ik, te veel bestuurder, en te weinig volksmens. Of De Wever er wel in zal slagen links en rechts te verzoenen? Ik ben razend benieuwd."

JEROEN DE PRETER
De Morgen 17-10-2012 pag. 3
 

Tags: