Het is niet meer zo perfect met Kris

kade rechteroever

Daadkrachtig ging ze zijn, vernieuwend, duurzaam en warm. Maakt de Vlaamse regering, nu halfweg haar regeertermijn, haar adjectieven waar?

Exact tweeëneenhalf jaar geleden, bij het nemen van het traditionele groepsportret aan het verweerde monument voor de slachtoffers van de Belgische revolutie in 1830 op het Brusselse Martelaarsplein, waren de ambities steil. De nieuwe Vlaamse regering, een combinatie van oud-strijders, reservisten en onervaren rekruten onder leiding van een ongenaakbare minister-president Kris Peeters (CD&V), zou van Vlaanderen een topregio maken en de ellende van het crisisjaren 2008 en 2009 van zich af schudden.

Dat werd op de voorflap van het Vlaams regeerakkoord nog eens onderstreept met de titel 'Een daadkrachtig Vlaanderen in beslissende tijden. Voor een vernieuwende, duurzame en warme samenleving'. En voor wie er nog aan twijfelde, stond op die voorflap ook een symbolische grafiek ter illustratie, een optimistisch klimmende grafiek.

Maar het omzetten van woorden in daden, is niet van een leien dakje gegaan, zeker omdat de echte financiële en economische grafieken niet waren wat de Vlaamse onderhandelaars in de warme julimaanden van 2009 droomden.

DAADKRACHTIG

De retoriek van een regeerverklaring is één zaak, de politieke intenties die erachter schuil gaan, zijn doorgaans iets minder hoogdravend. Bij haar aantreden was de Vlaamse regering vast van plan om te kiezen voor de korte pijn: snel de tekorten op de begroting wegsnijden om zo achteraf meer beleidsruimte over te houden. En dat is gelukt. In twee jaar tijd sneed ze twee miljard euro weg zodat het budget weer in evenwicht was.

De manier waarop was soms abrupt. De renovatiepremie werd plots herzien, wat de plannen van vele Vlamingen doorkruiste. De subsidies voor zonnepanelen gingen versneld omlaag, en op hetzelfde bruuske elan werd ook een verkeersbelasting op basis van een ecoscore ingevoerd die veel kwaad bloed zette. De Vlaamse regering liet haar gebruikelijke omzichtigheid, vertaald in een lange overgangsperiode, achterwege. De kaasschaafmethode, waarbij iedereen wat moest inleveren, veroorzaakte schaafwonden.

Een alternatief was er niet. Zonder hard optreden was het doel om in twee jaar uit de rode cijfers te raken, onhaalbaar. En dat doel is gehaald. Zelfs de verliezen op de Gemeentelijke Holding kon de Vlaamse regering nog in haar begroting van 2011 verwerken zonder in het rood te duiken.

Buiten het hoofdstuk besparingen bleef de daadkracht van de Vlaamse regering veel beperkter, soms noodgedwongen, soms tegen wil en dank. De regering ging snel werk maken van de procedures over infrastructuurwerken. Het zou een van de eerste prioriteiten worden voor de nieuwe legislatuur. Twee commissies gingen aan het werk om de kwaal te remediëren.

Nu tweeëneenhalf jaar later zijn er wel aanbevelingen en plannen, maar alleen het laaghangende fruit is geplukt. 'Bij de uitvoering van de aanbevelingen stoten we uitgerekend op deze kwaal die we wilden bestrijden: tergend trage procedures, verkokerde ambtenaren die elkaar tegenspreken', zegt een prominent lid van de meerderheid.

De Oosterweelverbinding blijft ook een schoolvoorbeeld van een gebrek aan daadkracht. Het duurde een jaar alvorens de Vlaamse regering een compromis vond dat het dossier politiek ontmijnde, maar sindsdien is de vooruitgang erg beperkt gebleven. Het is ook niet zeker of de constructies waar nu wordt aan gewerkt, genade zullen vinden bij Europa.

Ook is het compromis rond Oosterweel - samen met het moment waarop de N-VA moest beslissen of ze de staatshervorming al dan niet in overeenstemming vond met het Vlaams regeerakkoord het moeilijkste ogenblik voor deze coalitie - niet het dossier geworden waarop de meerderheidspartijen elkaar definitief vonden.

De hoop was dat de Vlaamse regering na Oosterweel 'vertrokken' zou zijn. Maar het is een coalitie van koele berekening gebleven, die met meer voluntarisme veel sneller zou kunnen beslissen. Het blijft vaak erg moeilijk om tussen de N-VA en de SP.A een middenweg te vinden, waarbij CD&V doorgaans meer aanleunt bij de N-VA.

De discussie over de hervorming van de groene-stroomsteun is daarvan een voorbeeld. De hoop om tegen Nieuwjaar duidelijkheid te krijgen over de richting die de hervorming uitgaat, is ijdel gebleken. De SP.A wil veel ambitieuzer zijn op het vlak van groene energie dan de N-VA. Daardoor sleept het politieke overleg aan.

Het vinden van een compromis is tot nu toe gelukt, al was het nooit een gezondheidswandeling. Ook de persoonlijke verhoudingen tussen de ministers is beter dan wat de oppositie laat uitschijnen. 'De regering is te hard aangepakt', vindt een Vlaams minister. 'De cohesie en verstandhouding is nu beter dan onder de regering-Peeters I. Er wordt minder met deuren geslagen.'

Alleen is de relatie tussen de partijen buiten die deuren veel minder goed. Tussen de partijvoorzitters Wouter Beke (CD&V) en Bart De Wever (N-VA) wordt er vooral gescholden. Het gonsde nog niet zo lang geleden van de geruchten dat de N-VA eraan dacht om de SP.A uit de coalitie te wippen in ruil voor Open VLD.

VERNIEUWEND, DUURZAAM EN WARM

Jarenlang had de Vlaamse regering het imago van wilde weldoener. De kas was gespijsd, schuld kon worden afgebouwd tot er (even) geen meer was. De huidige ploeg heeft misschien ooit gedroomd om naar die gouden jaren te kunnen terugkeren, maar tevergeefs.

2012 wordt hoogstwaarschijnlijk opnieuw een slecht budgettair jaar. Straks krijgt Vlaanderen ook de financiële effecten van de jongste communautaire ronde te verduren. Het ziet er sterk naar uit dat de Vlaamse ministers en hun opvolgers nog jaren zoet gaan zijn met het verwerken van de staatshervorming.

Dat heeft gevolgen voor de uitvoering van het regeerakkoord. Typisch voor een coalitie met ingebouwde tegenstellingen, zoals deze regering, is dat ze voor alles wat ze doet en laat vasthoudt aan het regeerakkoord als was het de Bijbel. Alleen is de volledige uitvoering door de tegenvallende economie onhaalbaar geworden. Er moeten keuzes worden gemaakt.

De eerste schermutselingen over De Lijn en de daaropvolgende afspraak tussen de meerderheidspartijen om niet meer te communiceren, laten voelen hoe diep de tegenstelling zit.

Als er een keuze gemaakt moet worden tussen 'vernieuwend', 'duurzaam' of 'warm' kiest de N-VA resoluut voor 'vernieuwend'. Net als voor CD&V is voor de Vlaams-nationalisten het begrotingsevenwicht heilig, maar de projecten die een garantie bieden op groei voor de langere termijn, zoals de budgetten voor Onderzoek en Ontwikkeling of infrastructuurwerken, moeten gespaard blijven. De SP.A is dan weer veel gevoeliger voor 'duurzaam' en 'warm' en vreest dat een tijdelijke crisis wordt aangegrepen om de sociale bescherming onderuit te halen.

Tegen de begrotingscontrole in februari moet er een oplossing zijn, en er zijn wel wat mogelijkheden. De N-VA zegt alle taboes te laten vallen - lees: de kindpremie. Dan zal ook de SP.A taboes moeten laten vallen - lees: De Lijn. Besparingen op de ambtenarij of de terbeschikkingstelling van leerkrachten, die toch herzien moet worden door de federale pensioenplannen, zijn evenmin uitgesloten.

De vraag is wat uiteindelijk zal overblijven van het wervend project waarmee de Vlaamse regering begon. 'Vernieuwend, duurzaam en warm' zijn begrippen die slaan op onderdelen van het plan 'Vlaanderen in Actie' (VIA). Door de noodzakelijke besparingen zal daarop beknibbeld worden, en VIA is zoals bekend al geen sterk merk, alle marketinginspanningen ten spijt.

De Vlaamse regering dreigt qua begrotingstekort aan de top te staan, niet echt een resultaat waar kiezers warm voor lopen. Bovendien loopt de regering het risico dat de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2012 het beleid een tijd stilleggen.

Voorlopig worden de politieke tegenstellingen netjes buiten de coalitie gehouden, maar wie verzekert dat dit zo blijft? De coalitie die Kris Peeters heeft gekozen, is niet de gemakkelijkste, ditmaal zal achteraf niemand zeggen dat het 'perfect was met Kris'.

Wim Winckelmans , Illustratie Joris Snaet
De Standaard 14-01-2012
http://www.standaard.be/krant/tekst/index.aspx?articleid=583KSQVA

Tags: