Sorry, ook straks nog Antwerpse files

Op de radioblokjes met verkeersinformatie zijn de files op de Antwerpse en Brusselse ring vaste waarden. Toch is de Antwerpse ring nog meer verzadigd dan die van de hoofdstad. Het fileleed stijgt in de Antwerpse regio zelfs sneller: in de periode 2006-2009 met 42 procent tegenover 11 procent in Brussel. Hoe komt dat?

Een snelle blik op een kaart wijst het al uit: Antwerpen ligt op een kruispunt van zes drukke (inter)nationale snelwegen: A12, E19, E313, E12, E17 en E34. Ze komen allemaal uit op de Antwerpse ring, die zelfs geen echte 'ring' is. Jawel, zal u zeggen, er is de Liefkenshoektunnel! Maar die is betalend, ligt erg noordelijk en is niet echt gemakkelijk bereikbaar. De Antwerpse ring is niet alleen een cruciale schakel in dat wegennet, maar ook een ontsluitingsweg voor de haven van Antwerpen naar het hinterland en omgekeerd. De ring is niet alleen niet rond, hij is ook niet lang, slechts 17 km. Ter vergelijking: de Brusselse ring is 75 km lang. De Brusselse ring kan dus op een gelijk aantal rijstroken ruim vier keer meer verkeer op hetzelfde moment verwerken. Terwijl op de Brusselse ring het aandeel truckverkeer 12 procent bedraagt, is dat op de Antwerpse ring het dubbele (23%). Per minuut rijden 27 vrachtwagens richting Antwerpse ring. Daarvan is het overgrote deel (80%) doorgaand verkeer, vooral via de oost-westas (E313-E17), van Duitsland naar Frankrijk/Engeland en omgekeerd. Die trucks rijden vooral op het zuidelijk gedeelte van de Antwerpse ring, waar het risico op ongevallen dubbel zo groot is als op de Brusselse ring.

Het personenverkeer is dan weer vooral lokaal: 67 procent van het personenverkeer dat door de Kennedytunnel rijdt, moet naar de Antwerpse agglomeratie. Dat blijkt uit cijfers van het Vlaams Verkeerscentrum waarnaar ook het Forum 2020, het platform van ondernemers en academici, verwees.

Verzamelweg

De Antwerpse ring is dus een verzamelweg van lokaal verkeer en (internationaal) doorgaand verkeer. Een verschil met andere ringwegen is ook dat er geen echte parallelle, alternatieve weg is. Gevolg: iedereen probeert sluipwegen door de stad en de omliggende gemeenten te vinden om aan het fileleed te ontsnappen. Ooit, in 1958, werd naast de huidige Antwerpse kleine ring ook een grote ring ontworpen, op veel grotere afstand van de stad. Maar die 'Grote Ring' is er nooit gekomen. Oorzaken waren protesten in de randgemeenten en budgettaire problemen.

De flessenhals van de Antwerpse ring is de verkeerswisselaar waar de E313/E34 samenkomt op de ring. Het ringgedeelte Berchem-Borgerhout heeft de weinig flatterende titel van 'het zwaarst belaste wegvak van Vlaanderen' te zijn: 300.000 voertuigen per dag. En 's avonds kunnen de drie rijstroken van de E313 de verkeerstoestroom komende van de ring (in noordelijke en zuidelijke richting) en van de stad niet aan. Als daar iets gebeurt, staat de hele ring vast. Dit knelpunt veroorzaakt drie keer meer verliesuren dan de avondfile aan de Kennedytunnel richting Gent. Die tunnel slikt dagelijks 154.000 wagens.

Nog erger

Het verkeer in en om Antwerpen is dus al erg druk, en wordt nog drukker. Volgens het Planbureau zal het personenvervoer tegen 2030 stijgen met 25 procent, het vrachtverkeer met 44 procent. Allicht wordt dat voor Antwerpen nog meer. De mobiliteit in de Waaslandhaven zal met de helft toenemen. Een Deurganckdok (en misschien een Saeftinghedok) op volle kracht en de ontwikkeling van de Maasvlakte 2 in Rotterdam zullen nog meer trucks door België, en dus Antwerpen, sturen.

Een Oosterweelverbinding die de ring sluit moet soelaas brengen. De voorbije dagen was er een welles-nietesspel over welk tracé (het Lange Wapper-tracé van de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel of het tunneltracé van het Forum 2020) nu de beste oplossing zou zijn om de rechter- met de linkeroever van de Schelde te verbinden. Maar beide 'kampen' zijn het wel over één ding eens: met een brug of een tunnel alleen zullen de files niet verdwijnen.

Neem bijvoorbeeld de ochtendspits in de Kennedytunnel richting Antwerpen. Naast de 6.600 wagens die daar staan, staan er nog meer dan 2.000 aan te schuiven, vooral op de E17. Daarnaast hebben een kleine 1.000 voertuigen omwille van de wachttijd gekozen voor een alternatieve route (Waaslandtunnel, Liefkenshoektunnel, Temsebrug, enzovoort) en neemt circa de helft van het bestemmingsverkeer stad de trein of de tram. Andere pendelaars zijn dan weer vroeger vertrokken of stellen hun vertrek uit.

Als straks het verkeer in de Kennedytunnel vlotter wordt 'gemaakt', dreigt dat vlotte geen lang leven beschoren te zijn. Heel veel pendelaars zullen dan weer op een normaal uur vertrekken, geen alternatieve weg meer nemen, of de trein opnieuw voor de wagen inruilen. Wat bij sommige betrokkenen de cynische reactie oproept: 'Misschien laten we alles beter zoals het is.'

De oplossing die de Vlaamse regering nu uitdoktert, moet dus wel complex zijn. Bovenop het slim sluiten van de ring is een (extreme) mix van onder meer heffingen, openbaarvervoersmaatregelen en parkeerbeperkingen nodig om het fileleed op de Antwerpse ring beduidend te doen slinken. De klok tikt. Maart telt nog 21 dagen.

katrien verstraete

De tijd 10-03-2010