Sporten in de stad

kade rechteroever

Sporten in de stad


We weten allemaal dat sporten gezond is. Vaak wordt zelfs aangeraden om op regelmatige basis aan sport te doen om gezond te blijven. Maar mogen we hetzelfde veronderstellen wanneer de sportbeoefening plaatsvindt nabij een drukke verkeersweg, of in een sportterrein naast de autosnelweg? Is het gezond om te sporten in de buitenlucht van een stedelijke omgeving of in een omgeving waar de uitlaatgassen van auto’s de lucht sterk vervuilen? Om hierop te kunnen antwoorden ging de vraagbaak van het Steunpunt Milieu en Gezondheid op zoek in de wetenschappelijke literatuur en werd het rapport ‘Sporten in Stedelijke buitenlucht: gezondheidsrisico’s’ opgesteld.
Auteurs: Verlaek Mart (Vigez), Goeyens Karen (Vrije Universiteit Brussel), De Waegeneer Els (Universiteit Gent), Van Larebeke Nik (Universiteit Gent)

 

Sporten is gezond

Lichaamsbeweging houdt je gezond! Onze spieren en beenderen worden er sterker van. Hoe meer ze gebruikt worden, hoe hoger de algehele stofwisseling in ons lichaam. Door te sporten voer je afvalstoffen sneller af, en dat is goed voor de gezondheid. Het versterkt je weerstand en verkleint de kans dat je vatbaar bent voor ziekten. Sporten helpt ook tegen overgewicht. Het verkleint de kans op hart- en vaatziekten en verhoogt het psychisch welzijn. Veel joggers gaan bijvoorbeeld niet lopen voor de sport, maar wel om de dagelijkse stress van zich af te gooien. Ze worden er kalmer en evenwichtiger van. Sommige artsen passen lichaamsbeweging zelfs toe als behandeling van een aantal ziekten. Zo blijkt immers dat patiënten met diabetes, hart- en vaatziekten, kanker, longaandoeningen, astma en depressie baat hebben om sport als medicijn of therapie aan te wenden. Actieve sporters zijn zelfs in staat om toxische stoffen sneller af te voeren. Uit onderzoek is gebleken dat bij atleten minder giftige metalen als lood en cadmium wordt aangetroffen. Er wordt verondersteld dat zij de schade in hun lichaam die wordt veroorzaakt door milieuvervuiling gemakkelijker herstellen.

Kortom: sportbeoefenaars leven gemiddeld langer, blijven langer zelfredzaam en in een goede conditie.

 

Luchtvervuiling is ongezond

Een van de belangrijkste bronnen van milieublootstelling in Vlaanderen is verkeer. Milieuvervuiling ten gevolge van het wegverkeer bestaat uit uitlaatgassen van voertuigen, emissies van opwaaiend stof en slijtage aan het wegdek en banden. Hierbij komt een brede waaier aan vervuilende stoffen in de lucht terecht zoals stikstofoxiden (NOx), zwaveldioxide (SO2), koolstofmonoxide (CO), ozon, vluchtige organische stoffen (VOS) zoals benzeen en ethyleen, polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s) en fijn stof (PM10, PM2,5 en PM0.1).

Vooral fijn stof is erg ongezond. Fijn stof deeltjes zijn meestal beladen met andere chemische verbindingen. Ze komen bij inademing terecht in de luchtwegen en kunnen in het lichaam worden opgenomen. Hoe kleiner hun afmetingen, hoe groter de kans dat deze deeltjes via de longen kunnen doordringen tot in de bloedsomloop.
Het fijn stof uit verbrandingsmotoren wordt tot de meest schadelijke soort gerekend. Voertuigen met verbrandingsmotoren stoten hun uitlaatgassen onmiddellijk uit, waardoor de hoeveelheid aan fijn stof-deeltjes voornamelijk op de plaats waar veel uitstoot is, bijvoorbeeld een drukke verkeersweg, erg hoog is. Op ongeveer 300 meter afstand van een dergelijk weg is het aantal ultrafijne stofdeeltjes in de lucht aanzienlijk lager.

 

Luchtvervuiling veroorzaakt luchtwegaandoeningen

Uit onderzoek is gebleken dat luchtvervuiling bijdraagt aan de toename in het voorkomen van astma en allergie. Sommige studies linken de toename in astma en allergie van de laatste jaren bovendien aan luchtverontreiniging door verkeer.
Zo kan blootstelling aan ozon op korte termijn leiden tot verminderde longfunctie en toename van longontstekingen. Acute blootstelling aan ozon kan bestaande ademhalingsproblemen, zoals astma, verergeren. Dergelijke ernstige luchtwegaandoeningen kunnen leiden tot een toename van ziekenhuisopnames en zelfs sterftes.
Net zoals ozon kunnen ook ultrafijne stofdeeltjes (met een diameter kleiner dan 2.5 micrometer) op korte termijn een toename aan ziekenhuisopnames en op lang termijn sterftes bij de bevolking veroorzaken. Ook lange termijnblootstelling aan PM2.5 verhoogt het risico op sterfte. Bovendien wordt deze blootstelling vaak gerelateerd aan het toegenomen risico op sterfte ten gevolge van longkanker.

 

Luchtverontreiniging veroorzaakt hart- en vaataandoeningen

Er bestaat een duidelijk verband tussen de concentraties aan fijn stof in de lucht en de toename van klachten en sterfte ten gevolge van hart- en vaatziekten. Hoge blootstelling aan fijn stof bevordert en verergert hartklachten zoals infarcten en ritmestoornissen. Bovendien is uit onderzoek gebleken dat mensen die gedurende lange tijd worden blootgesteld aan fijn stof meer kans hebben om slagaderverkalking te ontwikkelen. Slagaderverkalking is een ziekte die de bloedvaten vernauwt of de kans op bloedklonters verhoogt, waardoor de bloedvaten kunnen worden verstopt. Dit kan onder andere leiden tot een hart-of herseninfarct.

 

Sporten in vervuilde buitenlucht, nog steeds gezond?

Er zijn drie redenen naar voren te schuiven waarom sportbeoefenaars een groter risico lopen bij het inademen van vervuilende stoffen. Op de eerste plaats wordt tijdens de fysieke inspanning dieper in- en uitgeademd. Men ademt daarom meer lucht, en dus meer vervuilende stoffen in, dan wanneer men geen fysieke inspanning doet. Op de tweede plaats wordt tijdens het sporten voornamelijk via de mond geademd, waardoor de lucht minder wordt gefilterd zoals dat bij de neus wel gebeurt. Tot slot belandt de ingeademde lucht, en dus de hoeveelheid vervuilende stoffen, vanwege de snellere en diepere ademhaling dieper in de luchtwegen.

 

Luchtwegenaandoeningen

Zoals je hierboven al kon lezen zijn wetenschappers het erover eens dat luchtvervuiling ongezond is voor het ademhalingsstelsel van mensen. Voor sporters is luchtvervuiling nog ongezonder. Dat komt onder andere omdat vijf keer meer fijn stof wordt afgezet in de longen tijdens het sporten. De combinatie van fysieke activiteit en luchtvervuilende stoffen, inclusief ozon, leidt bij mensen tot een vernauwing van de luchtwegen (bronchoconstrictie), waardoor de luchtstroom wordt belemmerd. Aangezien sporters sneller en dieper ademhalen, kunnen zelfs betrekkelijk kleine concentraties van vervuilende stoffen, zoals stikstofoxide en ozon longschade veroorzaken of tot het ontstaan van astma leiden.
Metingen tonen aan dat mensen in de buurt van een drukke weg veel meer zijn blootgesteld aan PM10. Verondersteld wordt dat hetzelfde geldt voor personen die nabij een drukke verkeersweg sporten. Personen die langs een stadsweg sporten worden meer blootgesteld aan fijn stof dan mensen die niet of in een landelijk gebied sporten.
Naast stikstofoxide, fijn stof en ozon, zijn ook de vluchtige organische stoffen (VOC’s) zoals benzeen, zeer vervuilend en ongezond. Enkele van deze stoffen zijn zelfs kankerverwekkend. De blootstelling aan VOC’s kan ook worden verhoogd tijdens fysieke inspanningen in een omgeving met veel wegverkeer. Zo is uit onderzoek gebleken dat bij fietsers in stedelijke buitenlucht de benzeengehaltes in het lichaam vijf maal hoger lagen dan bij fietsers in een landelijke omgeving.

 

Hart- en vaatstelsel

Tijdens het sporten adem je intenser, dieper en meer via de mond. Daardoor worden ongezonde stoffen minder gefilterd en komen ze vaak dieper in de longen terecht. Dit verhoogt vervolgens de kans op aderverkalking en op hart- en vaatziekten. Zo werd bijvoorbeeld bij de New York City Runners, na een oefensessie van 30 minuten, een flinke stijging waargenomen van het niveau van carboxyhemoglobine, van 1,7% naar 5,1 %). De waargenomen waarden kwamen overeen met het niveau van regelmatige rokers.

Conclusie

Dat regelmatig sporten grote gezondheidsvoordelen met zich meebrengt, valt niet te betwijfelen. Toch lijkt het erop dat het sporten best gebeurt in een omgeving zonder druk verkeer, bij voorkeur een groene omgeving en op momenten van de dag waarom de luchtvervuiling minder sterk is, zoals in de vroege ochtend. In extreme omstandigheden, bijvoorbeeld bij hoge ozonconcentraties, is het niet aangeraden om buiten te sporten.
Dit mag echter niet betekenen dat mensen minder aan lichaamsbeweging doen. Het moet eerder een motivatie zijn om de auto te laten staan, en met de fiets of te voet ergens heen te gaan. En ook de overheid kan zijn steentje bijdragen door de sportinfrastructuur in een groenere omgeving in te planten en fiets- en wandelpaden wat meer af te schermen van drukke verkeerswegen. Tot slot moet er een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen atleten en vrijetijdssporters. Atleten beoefenen immers zeer intens een sport en kunnen dus zeer frequent en diepgaand worden blootgesteld aan luchtverontreiniging. Dit geldt niet voor de vrijetijdssporters, die minder intens en minder frequent aan lichaamsbeweging doen, en bij wie sport eerder als ontspanning dient. Blijf dus aan sport doen, is de boodschap. Voldoende dagelijkse lichaamsbeweging is gezond. Maar vermijdt omgevingen met sterk verontreinigde lucht, zoals drukke verkeerswegen.

 

Meer info

 • Het volledige rapport 'Sporten in stedelijke buitenlucht: de gezondheidsrisico's' kunt raadplegen op http://www.milieu-en-gezondheid.be/rapporten.html.

• Aanbevelingen voor lichaamsbeweging van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie (VIGeZ):
Met lichaamsbeweging worden inspanningen bedoeld met een matige intensiteit of inspanningen waarbij je hart iets sneller gaat slaan, je ademhaling iets sneller gaat dan normaal en waarbij je licht zweet. Voor een goede gezondheid moeten volwassenen dagelijks minstens 30 minuten per dag lichaamsbeweging nemen. Dat mag verspreid worden over de dag, bijvoorbeeld door tweemaal 15 minuten te bewegen. Voor kinderen en jongeren luidt de aanbeveling om minstens 60 minuten per dag lichaamsbeweging te nemen. Kies voor activiteiten die passen in je dagelijkse bezigheden zoals fietsen, stevig doorstappen, zwemmen, dansen, met de bal spelen of de trap nemen, of doe bijvoorbeeld drie maal per week een half uur aan een sport die je graag doet. Ben je ouder dan 35 jaar, sinds lange tijd inactief, of heb je gezondheidsproblemen, raadpleeg dan je huisarts voor je intensief begint te sporten.

Beweeg je genoeg ? Check het op www.gezondheidstest.be

• Op www.irceline.be kan je de luchtkwaliteit in Vlaanderen terugvinden. Op die site kan je ook de ozon of wintersmog waarschuwingen terugvinden.

• Benzeen: www.mmk.be/vrij.cfm?Id=219; http://www.milieu-en-gezondheid.be/onderzoek/luik%2021/factsheets/benzeen-ttmuconzuur.pdf

• Lood: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=237; http://www.milieu-en-gezondheid.be/onderzoek/luik%2021/factsheets/zware_metalen-lood.pdf

• Cadmium: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=185; http://www.milieu-en-gezondheid.be/onderzoek/luik%2021/factsheets/zware_metalen-cadmium.pdf

• Stikstofoxiden: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=339

• Zwaveldioxide: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=379

• Koolstofmonoxide: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=191

• Ozon: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=206

• Vluchtige organische stoffen: www.mmk.be/vrij.cfm?Id=214

• Polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s): http://www.milieu-en-gezondheid.be/onderzoek/luik%2021/factsheets/PAKs-1OHpyreen.pdf

• Fijn stof, PM2.5 , PM10: http://www.mmk.be/vrij.cfm?Id=194

• Wegverkeer maakt de lucht ongezond. Fijn stof en andere ongezonde stoffen die vrijkomen door het verkeer veroorzaken onder andere ademhalingsproblemen en astma-aanvallen. De Vlaamse overheid neemt al een aantal maatregelen om de gezondheidseffecten door verkeer te verminderen. Ook de gemeente kan aanvullend maatregelen nemen om lokaal de invloed van verkeer op de gezondheid te verminderen. Als lokaal bestuur in Vlaanderen word je onvermijdelijk geconfronteerd met het verkeer als gezondheidsprobleem. Daarom organiseren de Medisch Milieukundigen van het Logo, de afdeling Toezicht Volksgezondheid en VIGeZ provinciale infosessies over verkeer en gezondheid. Die infosessies geven concrete info over welke maatregelen je lokaal kan toepassen om de invloed van verkeer op de gezondheid van de inwoners te verminderen.
De infosessies zijn bedoeld voor lokale besturen en ambtenaren (milieu, duurzaamheid, gezondheid, mobiliteit, stedenbouw ...), provinciale diensten ...
Inschrijven en meer info op www.verkeerengezondheid.be.

 

Tags: