Tussenstand: Peeters in de tang tussen Janssens III en Di Rupo I

Na vijftien jaar is de Lange Wapper dood en begraven, maar de eindstrijd was een marteling voor Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V). Zeker omdat de federale regeringsonderhandelingen en de gemeenteraadsverkiezingen van 2012, met de te verwachten titanenstrijd tussen Patrick Janssens (sp.a) en Bart De Wever (N-VA), voortdurend als een schaduw over de onderhandelingen hingen. De Wever verraadde zelf zijn eigen Antwerpse ambities. 'Als het de bedoeling is om de factuur door te schuiven naar de volgende burgemeester, dan is het zonder mij.'

Verbazing bij de parlementsleden van de N-VA, toen ze dinsdag op hun fractiedagen in het lieflijke Brugge plots Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V) zagen verschijnen. De regeringsleider was naar West-Vlaanderen afgezakt om Bart De Wever duidelijk te maken dat er echt niets anders opzat dan in Antwerpen tunnels te graven. Anders zou de Vlaamse regering er liggen. Hoe aantrekkelijk dat vooruitzicht ook een tijdje had geleken, De Wever had ondertussen ook begrepen dat zowel Peeters als PS-chef Elio Di Rupo behoorlijk gehecht zijn aan de sp.a. Al is het maar omdat ze anders met de twistzieke liberalen opgescheept zitten.

De timing van Peeters' uitje naar Brugge was zorgvuldig gekozen. Een dag eerder had De Wever in een zoveelste 'ultieme vergadering' met Di Rupo toegezegd om de federale regeringsonderhandelingen nog een kans te geven. Door de high level-werkgroep over de financieringswet aan het werk te zetten, hadden beide tenoren een dikke week politieke rust gekocht. Een week federale windstilte die Peeters dankbaar aangreep om zijn zwarte beest, de Oosterweelverbinding, voor eens en altijd te temmen.

De minister-president redeneerde dat hij hoe dan ook zou profiteren van de vergadering tussen De Wever en Di Rupo. Ofwel zou de regeringsvorming definitief crashen, en dan zou de N-VA zich wel hoeden om ook nog eens op Vlaams niveau de zwartepiet te krijgen voor het ontploffen van de regering. Ofwel zou de regeringsvorming met zeven heropstarten, en waarom zou de N-VA de sp.a dan nog uit de Vlaamse regering willen manoeuvreren? Altijd gewonnen.

Peeters wist al een tijdje dat hij geen andere keuze had dan voor de tunnels te kiezen om de Antwerpse ring rond te maken. Een keuze die hem was opgelegd vanuit Antwerpen. Wie hem een beetje kent, had al lang door dat de Antwerpse burgemeester Patrick Janssens nooit ofte nooit de Lange Wapper nog zou slikken. Zijn bocht in het dossier van de Oosterweelverbinding had zijn imago van meesterstrateeg, die altijd en overal perfect weet waar hij wil landen, een stevige deuk bezorgd. No way dat Janssens ooit zou terugkeren op zijn stappen. Bij de sp.a konden ze op hun kop gaan staan, de Antwerpse burgemeester zou nog eerder breken met zijn partij dan dat hij Antwerpen zou opzadelen met de Lange Wapper.

Zo begon de kettingreactie. Om de belangrijkste stad van Vlaanderen, sinds mensenheugnis in socialistische handen, niet kwijt te spelen, moest de sp.a zich volledig op de lijn van Janssens zetten. Om zijn coalitiepartner niet kwijt te spelen, moest Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V) zich vervolgens volledig op de lijn van de sp.a zetten. Om zijn noodlijdende partij overeind te houden, moest Peeters zijn regering redden. Moest hij dus Janssens volgen. Vloekend, dat wel.

'C'est quoi, ce pont ça?'
Bij de N-VA wilden ze niet buigen voor de sp.a. Zeker niet nadat de Vlaams-nationalisten bij de federale verkiezingen dubbel zo groot waren geworden dan de socialisten. En al helemaal niet nadat de sp.a de N-VA tijdens de federale regeringsonderhandelingen behoorlijk op de zenuwen was beginnen werken en Di Rupo had verkozen boven het Vlaams front.

De Wever kaartte de Oosterweelverbinding verschillende keren aan bij Di Rupo. Het dossier was voor de N-VA immers het perfecte bewijs dat de sp.a een onredelijke en onhandelbare coalitiepartner is. De partij wilde niet alleen kiezen voor een optie die vele honderden miljoenen euro's duurder is, wat getuigt van onbehoorlijk bestuur, ze lapt daarmee ook nog eens het dubbelbesluit van de Vlaamse regering aan haar laars, wat getuigt van verregaande onbetrouwbaarheid. Preformateur Di Rupo begreep er aanvankelijk geen snars van. "C'est quoi, ce pont ça?", vroeg hij aan Gennez. De Lange Wapper begon Di Rupo op de duur serieus te irriteren. "Wat heb ik daar in godsnaam mee te maken?", liet hij zich tegen partijgenoten ontvallen.

De hele zomer lang bikkelden N-VA en sp.a over de technische haalbaarheid, de timing en de kostprijs van viaduct en tunnel. Werd de ene discussie afgesloten, dan begon de andere. Maar met het prijskaartje dacht de N-VA dat ze de sp.a definitief beet had. In elke studie staan tientallen cijfers, afhankelijk van welke factoren allemaal wel en niet worden meegeteld. Eén constante: die cijfers lagen steevast hoger voor de tunnels dan voor de brug. Elke vergadering draaide uit een op een spelletje pingpong. De sp.a lanceerde een bedrag, de N-VA een ander bedrag.

Zomaar akkoord gaan met de duurste optie was voor De Wever en de zijnen totaal onmogelijk. Dat begreep Peeters. Het dubbelbesluit compleet negeren was trouwens geen optie voor de minister-president. In Antwerpen begreep ook Janssens dat hij onvermijdelijk een prijs zou moeten betalen voor de tunnels. Druk telefoonverkeer tussen Brussel en Antwerpen leverde twee weken geleden de doorbraak op: als Antwerpen nu eens de meerkosten van de tunnels op zich zou nemen. Enig probleem met die constructie: het is natuurlijk wel een wereld van verschil of het nu of 200 miljoen gaat, of om 500 miljoen.

Vorige week donderdag ondernam Peeters een eerste landingspoging. Hij trommelde niet alleen de ministers op, maar ook de partijvoorzitters Wouter Beke (CD&V), Caroline Gennez (sp.a) en De Wever. Maar de timing, in volle federale regeringscrisis, was bijzonder slecht gekozen. Bij de sp.a ergerden ze zich te pletter aan de houding van De Wever, die volgens Gennez aanstuurde op een crash. Kwestie van meteen op alle niveaus de socialisten te ruilen voor de liberalen. Bijkomende moeilijkheid: De Wever is bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 in Antwerpen de gedoodverfde uitdager van Janssens. Beide heerschappen ontkennen in alle toonaarden dat ze nu al bezig zijn met 2012, oh nee! Maar De Wever verraadde zichzelf. "Als het de bedoeling is om de factuur door te schuiven naar de volgende burgemeester, dan is het zonder mij."

'Ge belt mij wakker'
Peeters moest zijn landingspoging om één uur 's nachts staken. Even temporiseren, wachten wat er federaal zou gebeuren, weer meester van het spel worden. Het compromis waarbij Antwerpen opdraait voor de meerkosten van de tunnels is de enige mogelijke uitweg uit de impasse, daar is Peeters ondertussen van overtuigd, maar er zitten nog flink wat haken en ogen aan. Om te beginnen de dualiteit voor de N-VA: die wil de meerkosten zo hoog mogelijk opdrijven, maar zadelt tegelijk de stad van kopman De Wever op met een paar honderd miljoen. Bovendien moet Antwerpen de meerkosten natuurlijk wel kunnen betalen. "Wij hebben geen ezeltje dat geld kakt", luidt het op een van de vergaderingen met een typisch Antwerps spreekwoord.

In de Scheldestad slaan Janssens en havenschepen Van Peel het hele weekend aan het rekenen. Maandag trekken ze met het resultaat van hun optelsom naar het Martelarenplein, naar het kabinet van de minister-president. Ze hebben een tabel bij met investeringen die Antwerpen voor zijn rekening wil en kan nemen. Het is haalbaar dat de stad en de haven samen opdraaien voor de meerkosten van ergens tussen de 300 en 400 miljoen euro, maakt het Antwerpse duo zich sterk. En laat de uiteindelijke, door Peeters doorgehakte, meerkosten van 352,7 miljoen euro nu net mooi binnen die marge vallen.

Tijd voor landingspoging nummer twee. Peeters legt zijn compromisplan op tafel. Voor de N-VA voert begrotingsminister Philippe Muyters het hoge woord, vice-minister-president Geert Bourgeois flankeert hem maar heeft nooit overdreven veel belangstelling voor de Oosterweelverbinding aan de dag gelegd. De kostprijs van de tunnels moet omhoog, argumenteert Muyters: 352,7 miljoen euro is te weinig. En het is niet aan de stad Antwerpen, zijn inwoners en zijn mogelijk toekomstige burgemeester om de meerkosten te dragen, maar aan de sp.a. Dat kan volgens Muyters bijvoorbeeld door het mes te zetten in een reeks tramprojecten. Socialistische stokpaardjes die vice-minister-president Ingrid Lieten als ex-baas van De Lijn uiteraard bijzonder dierbaar zijn. Die wil dan ook van geen wijken weten.

Na bijna twaalf uur vergaderen, voortdurend nieuwe pistes lanceren en voortdurend nieuwe pistes afknallen, wordt er teruggekeerd naar het oorspronkelijke plan dat 's ochtends al op tafe lag. "Soit, zullen we dan maar beslissen?", oppert de minister-president. We kunnen, knikken sp.a en N-VA.

Nog één hindernis: de liberalen. Die zitten in Antwerpen in de meerderheid maar in Vlaanderen in de oppositie, en mochten om die reden ondanks fel aandringen niet mee beslissen over de Oosterweelverbinding. Janssens moet het fiat van zijn stadsbestuur nog krijgen om 352,7 miljoen te mogen uitgeven. Er wordt in allerijl een college samengeroepen, maar Ludo Van Campenhout ontbreekt. "Ge belt mij wakker", klinkt het als De Morgen hem 's avonds om tekst en uitleg verzoekt. "Ik zit in China, het is hier midden in de nacht." Een half uur later heeft Van Campenhout per sms ingestemd met het compromis van de Vlaamse regering. Janssens weet dat hij een risico neemt door de Open Vld zo voor het blok te zetten, maar de begrafenis van de Lange Wapper is hem wel een gokje waard.

Ook De Wever is tevreden. De maandenlange strijd om de Oosterweelverbinding heeft het hem makkelijk gemaakt om de sp.a af te schilderen als de onwrikbare partij. Niet eens gelogen. Als de Antwerpenaar dus opgezadeld wordt met een kost van 352,7 miljoen euro is dat de schuld van Janssens. Niet van De Wever. Dat de Antwerpenaars dat toch maar onthouden als ze in 2012 gaan stemmen. Bovendien heeft de N-VA nu getoond dat ze in staat is tot het sluiten van compromissen, wat het Di Rupo ook weer moeilijker maakt om een mislukking op federaal niveau uitsluitend in de schoenen van de Vlaams-nationalisten te schuiven. De Oosterweeldeal is geen pareltje, maar het kon erger.

En Peeters, die straalt op zijn persconferentie van woensdagavond. Zwarte beest getemd, regering gered, laat het feest beginnen.
Jeroen Verelst
De Morgen 25-09-2010
http://demorgen.be/dm/nl/2461/De-Gedachte/article/detail/1161839/2010/09/25/Tussenstand-Peeters-in-de-tang-tussen-Janssens-III-en-Di-Rupo-I.dhtml