Van grijze buurt tot bruisende wijk

kade rechteroever

REPORTAGE MUSEUM AAN DE STROOM DOET BIJNA KWARTEEUW GETREUZEL VERGETEN

Met het Museum aan de Stroom lijkt het Eilandje goed en wel vertrokken om uit te groeien tot de place to be in de Scheldestad. De opening van het MAS is het startschot voor tal van stadsvernieuwingsprojecten. 'Het zaad van de jaren negentig kiemt vandaag.'

De opwaardering van het Eilandje staat al twintig jaar op de agenda, maar met de opening van het Museum aan de Stroom (MAS) komt er pas echt schot in de zaak. 'Zonder het MAS zou het Eilandje ook opgebloeid zijn, maar dankzij het museum is de stadsvernieuwing in een hogere versnelling geschakeld', zegt Ludo Van Campenhout, onafhankelijk Antwerps schepen van Stadsontwikkeling. 'Het heeft de buurt over zijn kantelmoment geduwd.'

Het Eilandje is de oudste havensite van Antwerpen. Vooral in de tweede helft van de 19de eeuw beleefde het hoogdagen als belangrijk handelscentrum. Havenbedrijven, pakhuizen en brouwerijen rezen er op. Om de economische groei bij te benen, werd tussen 1860 en 1881 zelfs het kilometer lange Kattendijkdok gegraven.

Vanaf 1970 raakte het Eilandje het spoor bijster, doordat de havenactiviteiten zich meer en meer naar het noorden verplaatsten. Wat restte, was een desolaat havenkwartier. Na enkele jaren van verval lanceerde de vzw Stad aan de Stroom in 1989 het voorstel om de band tussen de stad en de Schelde te herstellen. Het project focuste onder meer op het Eilandje, op dat moment een grijze buurt.

'In de jaren '70 en '80 vetrokken hier veel mensen', herinnert Cor Bezemer zich, geboren en getogen op het Eilandje. 'Dat had te maken met het verdwijnen van de werkgelegenheid, maar vooral met het gewijzigde gewestplan. Dat bepaalde dat er slechts één verdieping hoog mocht worden gebouwd. Bovendien zouden het Willemdok en Bonapartedok worden gedempt voor de aanleg van een park. Dat paste niet in de plannen van de mensen die hier toen woonden. Gelukkig heeft men die bepalingen halfweg de jaren '80 uit het gewestplan geschrapt.'

Late oogst

Vandaag pronkt het MAS tussen het Willemdok en Bonapartedok, waarin luxejachten en historische boten ronddobberen. Langs die eeuwenoude dokken verrezen de laatste jaren in sneltempo horecazaken. Bijna tienduizend Antwerpenaren huizen ondertussen langs de kades. En dat aantal zal de volgende jaren mogelijk verdubbelen, want in het zog van het museum volgen heel wat stadsvernieuwingsprojecten. De rode cultuurtoren doet zo bijna een kwarteeuw getreuzel vergeten.

'De ontwikkeling verliep moeizaam, omdat de haven haar gronden niet graag afstond', zegt Mieke Vogels (Groen!), die als Antwerps schepen van Ruimtelijke Ordening al in 1996 een richtnota voor het Eilandje opstelde. 'Maar gelukkig klikte het tussen mij, toenmalig havenschepen Leo Delwaide en diens kabinetschef Ludo Van Campenhout. Met ons drieën hebben we de schouders onder het Eilandje gezet. Cultuurschepen Eric Antonis dacht toen na over een nieuwe tentoonstellingsruimte, wat nu het MAS is. Het was een periode van veel plannen en weinig concrete zaken. Maar het zaad van toen kiemt vandaag.'

In 2000 kreeg het Nederlandse Buro 5 van architect René Daniels de opdracht om een masterplan voor het Eilandje op te stellen. De blauwdruk is nog steeds de leidraad voor de noordelijke stadsuitbreiding. 'En wat aan het plan is veranderd, is verbeterd', zegt Daniëls zelf.

De herwaardering van de voormalige havensite gebeurt in twee fases. Van fase één is al een en ander verwezenlijkt. Het pronkstuk is het MAS, maar ook de opsmuk van de publieke ruimte en de renovatie van het Felixpakhuis vallen eronder. Weldra begint de opwaardering van de Montevideowijk en verandert de Cadixwijk in een nieuwe woonwijk met een stedelijk plein. Ook tal van waterprojecten staan op stapel, zoals een drijvend zwembad in de dokken. Tegen 2020 moet die fase afgerond zijn.

De tweede fase omvat de ontwikkeling van het Mexico-eiland, maar daarop is het wachten tot 2050. Momenteel werkt de stad volop aan de heraanleg van de Londen-Amsterdamstraat tot een groene stadsboulevard. 'Het Eilandje miste twee dingen', zegt Van Campenhout. 'Een herkenningspunt -het MAS vult nu die rol in- en een centrum. Die taak is weggelegd voor de Londen-Amsterdamstraat.'

Stijgende prijzen

De huidige Eilandbewoners reageren enthousiast op de plannen, al baren twee zaken hen zorgen. Zo vrezen ze dat het openbare domein door de huidige bouwwoede flink zal inkrimpen. 'Ik begrijp die bezorgdheid', zegt Van Campenhout. 'Het weidse zicht is een typische karaktertrek van het Eilandje. We moeten daarover waken en strategisch bouwen. Dat maakt de heraanleg natuurlijk wel duurder.'

En dat brengt ons bij de woningprijzen die de pan uit springen. Een appartement van 250m² op het Eilandje mag tussen de 650.000 en 800.000 euro kosten. Een nieuwbouwflat van goed 100 m² komt op 420.000 euro. 'Mijn ouderlijk huis tegenover het MAS heb ik opgedeeld in drie appartementen', zegt Cor Bezemer. 'Zes jaar geleden verkocht ik er één van voor 560.000 euro. Vandaag is er een bod binnen van 1,2 miljoen euro.'

Immobiliënkantoor De Boer & Partners noemt het Eilandje nu al een van de duurste wijken van de stad. Ondanks de hoge prijzen is de vraag enorm. Een spijtig neveneffect van een geslaagde stadsuitbreiding? 'Een buurt aangenamer en tegelijk goedkoper maken, is onmogelijk', reageert Van Campenhout. 'Maar de stad heeft gronden op het Eilandje, waaronder de Cadixwijk. De projectontwikkelaar krijgt daar de opdracht om sociale en betaalbare woningen te bouwen. Het Eilandje wordt een wijk voor iedereen.'

Jochen Vandenbergh
De Standaard 10-05-2011
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=7439OG07&s=1

 

Waarom het Eilandje geen eiland is

Het Eilandje omvat een gebied van 172 hectare tussen het Houtdok, de Italiëlei, de Schelde en de Godefriduskaai. Bijna een derde van die oppervlakte mag dan water zijn, een eiland is het Eilandje allerminst. De naam dateert dan ook van de 19de eeuw, toen het Eilandje het veel kleinere gebied tussen het Kattendijkdok, de Schelde en het Bonapartedok besloeg.

Aanvankelijk was het Bonapartedok rechtstreeks verbonden met de Schelde, via een sluis die in 1976 werd gedempt. Als de Bonapartesluis, de Nassaubrug, de Willembrug en de brug van het Kattendijkdok in die periode openstonden, was het gebied ingeklemd door water. De naam ‘het Eilandje' dook toen voor het eerst op.

Vandaag is de historische havensite vast verbonden met de rest van de stad, via de Rijnkaai die over de gedempte Bonapartesluis is gelegd. Door de Londenbrug beschikt het vroegere Eilandje sinds 1978 bovendien over een extra aantakking met de rest van de buurt.

(vjb)
De Standaard 10-05-2011
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=7439OG04

Tags: