Veel ruimte, veel geld, veel verkeer, weinig jobs

kade rechteroever

Kom op zaterdag 9 april om 15:00 u naar de publiekspremière in de Bourlaschouwburg in Antwerpen.
Oratorium zonder Doel - een documentaire van Manu Riche over 50 jaar havenbeleid en discussie over polderdorp Doel

Na de voorstelling van de film volgt een debat met Eddy Bruyninckx (Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen), Manu Claeys (stRaten-generaal), Jan Creve (Doel 2020) en Stephan Van Fraechem (Alfaport). Het debat wordt gemodereerd door VRT-journalist Marc Van de Looverbosch.

 
Inschrijven voor deze film- en debatnamiddag kan via www.toneelhuis.be.

Lees meer

 

Waarom het Saeftinghedok herbekeken moet worden

‘Als we Saeftinghe niet aanleggen, dreigen rederijen en ook industrie te verhuizen.’ Volgens de Antwerpse haven is een nieuw containerdok noodzakelijk, om banen te creëren én te behouden. Maar de vraag is of dat wel zo is.

Er is maar één reden waarom het dorp Doel, de gehuchten Ouden Doel, Saeftinge en Rapenburg, de polders met hun dijken, unieke boerderijen, landbouwgronden en zelfs natuurgebieden, moeten verdwijnen: voor de uitbreiding van de Antwerpse haven. Het Havenbestuur Antwerpen besliste dat de haven een nieuw ­containerdok nodig heeft dat 4,2 km landinwaarts zal liggen, pal over het dorp Doel. Met de ­wegeninfrastructuur die daarvoor nodig is, en de nodige natuurcompensaties, betekent dat dat in de Wase polders zo’n 1.500 ha wordt ingepalmd.

De inpolderingen en bedijkingen gaan terug tot de 15de eeuw. Zelfs in dijkenland Nederland vind je dat niet. Foto: Frederik Buyckx

Maar is dat Saeftinghedok – kostprijs: 700 miljoen euro – écht nodig? Havenbaas Eddy Bruyninckx is ervan overtuigd. ‘De rederij MSC, verantwoordelijk voor 50 procent van alle containertrafiek in de haven, zette ons in november 2013 voor de keuze: groeimogelijkheden of uitwijken. Bovendien worden we geconfronteerd met steeds grotere schepen, die niet meer langs de sluis van het Delwaidedok kunnen passeren. Een verhuizing naar het Deurganckdok is dus onvermijdelijk. Als we rekening houden met onze twee grootste operatoren, dan zit dat tegen 2021 vol.’

90.000 jobs?

De havenbaas gaat dan wel uit van een jaarlijkse groei van de containertrafiek met 3 tot 4 procent, terwijl die de afgelopen jaren op 0,5 procent lag. Maersk, een grote speler in de containerhandel, kondigde eind vorig jaar zelfs aan dat er 4.000 jobs zouden sneuvelen. ‘Ze hebben te veel schepen gebouwd, maar dat wil niet zeggen dat het aantal te behandelen containers zal dalen’, zegt Bruyninckx. ‘Je kunt mij van veel beschuldigen, maar niet dat ik de groei overschat.’

Hij heeft dan ook zijn bedenkingen bij het doctoraat van Yasmine Rashed dat vorige week aan de Universiteit Antwerpen, leerstoel BNP Paribas Fortis, werd voorgesteld. Zij concludeerde dat de Antwerpse haven tegen 2030 al haar beschikbare capaciteit zal hebben opgesoupeerd. ‘Op voorwaarde dat de Chinese economie herneemt en we geen nieuwe economische recessie hebben zoals in 2008. We gaan ook uit van een sterke toename van de consumptie in Azië’, zegt haar promotor Christa Sys.

Dat zijn wel veel voorwaarden. En hoe dan ook is er nu al een over­capaciteit in de Hamburg-Le Havre-range (de Noord-Europese ­havens). ‘Als je de hoge kostprijs voor zo’n dok en de ruimte die het inneemt, vergelijkt met de meerwaarde die containertrafiek oplevert en het aantal extra jobs, dan is dit een slechte beslissing’, zegt Wouter Van Besien, de fractieleider van Groen in de Antwerpse gemeenteraad.

Uit cijfers van de Nationale Bank blijkt dat tussen 1998 en nu de containertrafiek in de Antwerpse haven is gestegen van 3 miljoen naar 9,6 miljoen containers. Maar de rechtstreekse tewerkstelling is in diezelfde periode ongeveer gelijk gebleven – zo’n 60.000 jobs. Dankzij de computergestuurde, volautomatische kranen is het aantal arbeidskrachten dat nodig is, immers beperkt.

De haven schermt altijd met de 90.000 onrechtstreekse jobs die ze oplevert, maar het is onduidelijk hoe dat cijfer berekend is. ‘Een extra dok levert hoe dan ook extra jobs op’, zegt Eddy Bruyninckx, ‘En het gaat ook over jobs behouden. Als we Saeftinghe niet aanleggen, dreigen rederijen en ook industrie naar een andere haven te verhuizen.’
 

Mobiliteitsproblemen

Sommige transporteconomen maken zich ernstig zorgen over de mobiliteit rond Antwerpen, als er nog een dok bijkomt. ‘De voorziene havenontwikkeling zal een beslag leggen op de infrastructuur rond de stad die ze helemaal niet aankan, tenzij er fors geïnvesteerd wordt’, zegt Dirk Lauwers (UGent).

De filezwaarte op de Antwerpse snelwegen is de afgelopen drie jaar met een kwart gestegen. Gemiddeld staat er 8 uur per dag file voor de Kennedytunnel. ‘Een derde Scheldeoeververbinding dringt zich op’, zegt Lauwers, ‘Maar de Oosterweelverbinding is geen oplossing, want die ligt veel te ver van het hart van de haven.’

‘Het zou een schromelijke vergissing zijn om de beslissing over een extra dok te laten afhangen van een mobiliteitsprobleem’, vindt Bruyninckx. ‘De haven moet zich herorganiseren en de vrachtwagens tijden de daluren (’s nachts) laten rijden. 38 procent gaat nu al via de binnenvaart, maar het spoor is helaas nog maar goed voor 7 procent. Dat moet sterk naar omhoog.’

Volgens Dirk Lauwers stuit de haven op haar limieten. ‘Er zijn extra sluizen nodig om nog te groeien’, zegt hij. ‘En zonder grote investeringen in het spoor is dat geen optie.’

Al bij al is politiek en maatschappelijk nauwelijks een debat geweest over de havenuitbreiding. Tegenstanders durven zich nog amper uitspreken, sommigen voelen zich te geïntimideerd door de haven.

Inge Ghijs
De Standaard 01-04-2016
http://www.standaard.be/cnt/dmf20160401_02215131

 

Uniek dijkgehucht verdwijnt voor... Tja, voor wat eigenlijk?

Havenuitbreiding bedreigt Ouden Doel

Bij de Raad van State worden gevechten gevoerd om huizen te behoeden voor de sloop, natuur­gebieden te redden en boeren op hun land te laten. Want de uitbreiding van de Antwerpse haven raakt iederéén in de Wase polders. Een gevecht van David vs. Goliath, met een onzekere uitkomst.

In het PolderMAS verzamelt Benjamin Vergauwen alles wat met de poldergeschiedenis te maken heeft. ‘Het leven van ons gezin staat in wachtmodus’, zegt hij. Frederik Buyckx

Eindeloze, kaarsrechte wegen door akker- en grasland, dijken met bomenrijen, stukken natuurgebied en altijd wel de haven en de Schelde op de achtergrond. Verscholen in die Wase polders ligt het gehucht Ouden Doel, zo’n 30 huizen groot, aanschurkt tegen de dijk. Zeven jaar geleden verhuisden Ben Vergauwen en Katrien Doggen en hun kinderen naar hier – gevlucht uit de Hed­wigepolder, die ze onder water zouden zetten. ‘Deze hoeve stond al twee jaar leeg, de landbouwgrond was onteigend voor natuurcompensaties. Ze verzekerden ons dat Ouden Doel niet bedreigd was.’

Maar vijf jaar geleden lekte een werkdocument uit van het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP), dat de afbakening van het Zeehavengebied van Antwerpen en dus ook de havenuitbreiding regelt. Daarin stond dat de gehuchten Ouden Doel, Rapenburg en Saeftinge zouden verdwijnen, omdat Doelpolder Noord ‘Gecontroleerd Getijdengebied’ moet worden. Samen met de Prosperpolder en de Hedwigepolder moet het één groot natuurgebied vormen, en dus moeten alle huizen wijken. Alleen het Schorrenhuis op de dijk ontsnapt, als Natuurpunt-huis. ‘Sindsdien staat het leven van ons gezin in wachtmodus’, zegt Vergauwen. ‘We zijn gestopt met te investeren in de hoeve.’

Verrottingsstrategie

De gemeente Beveren stapte naar de Raad van State tegen de afbraak van Ouden Doel. De auditeur gaf als advies dat de groen­zone onwettig is, omdat de Vlaamse regering niet voldoende heeft gemotiveerd waarom het gehucht op de schop moet. Het is wachten op een definitieve beslissing, maar ondertussen is de kaalslag al ingezet. Hier en daar zie je lege plekken met nadarhekken eromheen. Daar stonden huizen die de Maatschappij Linkerscheldeoever al bezat. Sinds de jaren 80 voerde die immers een actieve verwervingspolitiek: wie wilde, kon zijn huis alvast verkopen. Daardoor had ze van de 27 woningen er al 13 in haar bezit, meteen een argument voor de Vlaamse regering om Ouden Doel van de kaart te vegen. ‘Dezelfde verrottingsstrategie als diegene die ze in Doel toepasten’, zegt Marc Van de Vijver, burgemeester van Beveren, waartoe Ouden Doel behoort. ‘Veel mensen kunnen de onzekerheid niet aan en trekken weg.’

Maar waarom moet Ouden Doel verdwijnen? Niet omdat het nu in natuurgebied zou komen te liggen, verzekert Joris Ganseman van Natuurpunt. ‘Wij hebben een verzoekschrift ingediend om het gehucht te behouden. Zo’n beperkte bewoning stoort de vogels en de natuur niet.’ Nochtans was dat een van de argumenten van de Vlaamse regering. ‘Het behoud van Ouden Doel zou de omliggende natuur verstoren’, klonk het in de toelichtingsnota bij het GRUP.

Het was ook niet echt een geldkwestie, want de prijs om de nog bestaande 14 woningen te onteigenen, is ongeveer even hoog als die om het dorp te behouden. Als Ouden Doel blijft bestaan, moet er immers een dijk worden bijgebouwd tussen het natuurgebied, dat een gecontroleerd overstromingsgebied wordt, en de woningen.

Die dijken waren trouwens ook een argument om Ouden Doel af te breken. ‘Tussen dijken wonen, is niet leefbaar’, aldus de nota. Het gebied zou langs weerszijden van het dorp immers geregeld onder water komen te staan. ‘Maar dat zou ik niet erg vinden’, zegt ­Annick Thibault, die al sinds 1995 in Ouden Doel woont. ‘Net omdat het hier rustig is, zijn we hier komen wonen. Hoe meer afgesloten van de buitenwereld, hoe liever.’

Werelderfgoed

‘Ouden Doel is het laatste stukje authentieke dijkbewoning die zijn oorspronkelijke vorm heeft bewaard’, zegt Ben Vergauwen, die net als zijn vrouw archeoloog is. ‘De eerste vermeldingen gaan terug tot de zestiende eeuw. De landarbeiders moesten dichtbij wonen, omdat de Doelse polders te geïsoleerd lagen.’

Vergauwen sloot zich jaren geleden aan bij het buurt- en actiecomité RODSvast, maar wilde ook iets positiefs doen. Alles wat met de lokale geschiedenis te maken heeft, begon hij te verzamelen: oude postkaarten, landkaarten, schilderijen, kleien pijpjes, weegschalen, pannen en potten. Eerst in zijn hoeve, daarna in ’t Schuurke, het voormalige cafeetje van ­Irma dat hij omvormde tot het PolderMAS. Achter elk voorwerp kent Vergauwen het verhaal: de stoelen van het Saeftingherestaurant, de vitrinekast van de Anto­niushoeve, de torenspits van de kerk van Doel. Maar de Vlaamse overheid heeft geen oren naar die cultureel historische waarde.

De onderzoekers die in 2012 op vraag van de regering een erfgoedstudie maakten, dachten daar nochtans anders over. Ze wezen op de cultuurhistorische waarde van de hele streek. De inpolderingen en bedijkingen gaan terug tot de 15de eeuw, zelfs in dijkenland Nederland vind je dat niet. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd een groot deel van de Wase polders in 1583 onder water gezet. Albrecht en Isabella polderden het gebied opnieuw in. Hier ligt de bakermat van het polderkapital­isme, het begin van de grootschalige landbouw, want hier werd de gerst geteeld voor de Antwerpse brouwerijen. En omdat de boeren wilden wachten tot de prijzen stegen, werd het opgeslagen in de typische grote langsschuren.

‘Europa heeft het belang van cultureel erfgoed allang erkend’, zegt Johan De Vriendt van De Erfgoedgemeenschap Doel en Polder. ‘Sinds de Conventie van Faro (2005) is het een mensenrecht. Nederland heeft al vijftien jaar zijn Belvedèrenota, waardoor bij elke ruimtelijke planning rekening wordt gehouden met cultureel historisch erfgoed.’ De Erfgoedgemeenschap deed een poging om het dorp Doel en de omliggende polders te laten erkennen als Unesco-werelderfgoed, maar dat kan alleen als een overheid die aanvraag indient en minister-president Geert Bourgeois (N-VA) wil er niet van weten.

Afwachten

Uiteindelijk blijkt dat geen enkel argument doorslaggevend was bij de beslissing van de Vlaamse overheid om de dijkgehuchten en ook Ouden Doel te slopen, maar een combinatie van factoren. Wat de Raad van State uiteindelijk zal beslissen, valt af te wachten. ‘De vraag waar ik naartoe zou gaan als ik echt weg moet, heb ik voor me uitgeschoven’, zegt Annick Thibault. ‘Als je daarover begint na te denken, ben je ook echt weg. Er zijn buren die ook al in Doel onteigend zijn, voor hen is dit heel emotioneel. Ook voor mijn partner – hij is uiteindelijk uit Doel gaan lopen, vanwege het vandalisme. Ik wacht af, tot de onteigenaars hier echt voor de deur staan.’

Inge Ghijs
De Standaard 02-04-2016
http://www.standaard.be/cnt/dmf20160401_02215129

 

Natuur dwarsboomt de haven

Aan de rand van de polders, dicht bij de haven, ligt een uniek stukje natuur: Putten Weide, 50 ha zeldzame zilte gras­landen. Het dankt zijn unieke natuurwaarden aan het opborrelende kwelwater, dat wat zout is door zijn zouthoudende veenlaag in de ondergrond, en herbergt meer dan 200 verschillende plantensoorten, waarvan 35 zeldzame, unieke spinnen en dito insectensoorten. In België bevindt zich maar één soortgelijk natuurgebied – in het WestVlaamse Dudzele – maar Putten Weide moet wijken voor de uitbreiding van de haven. Midden door het gebied heen wil de haven een weg aanleggen voor het Saeftinghedok.

Zover is het nog niet, want Putten Weide ligt in Vogelrichtlijngebied. Europa verplicht lidstaten om bepaalde doelstellingen te halen in verband met bepaalde vogelpopulaties, en Vlaanderen voldoet daar nog lang niet aan. Daarom wil Europa dat natuurgebieden zoals Putten West zo veel mogelijk gevrijwaard worden. Als men dit soort natuur toch wil vernietigen, dan moet daarvoor een bijzondere procedure worden gevolgd en moeten er compensaties komen. De Vlaamse regering besliste echter een andere strategie te volgen: niet berekenen en oplijsten hoeveel en welke soorten unieke fauna en flora verloren gaan, maar wel heel veel natuurgebied aanleggen, overcompenseren.

Doel 2020 stapte naar de Raad van State tegen de vernietiging van Putten West, omdat de juiste procedure niet werd gevolgd. In november vorig jaar schorste die een deel van het Gewestelijk Ruimelijk Uitvoeringsplan (GRUP), waardoor voorlopig niet met de bouw van het dok begonnen kan worden. De Raad van State stelde een prejudiciële vraag aan het Europees Hof van Justitie, namelijk of de creatieve manier waarop Vlaanderen met de natuurcompensaties omspringt, wel wettelijk is.

Als de Raad van State ook effectief een deel van het GRUP vernietigt, zal de bouw van het Saeftinghedok nog lang duren of zelfs worden afgevoerd.

ig

De Standaard 02-04-2016
http://www.standaard.be/cnt/dmf20160401_02215130

 

Tags: