Verkeer en Verkeerd: Volksgezondheid en Verantwoording

Het is helaas niet helemaal onmogelijk dat de Vlaamse Regering de Oosterweelverbinding-plannen volgens BAM-tracé alsnog goed zal keuren, ondanks de vele en belangrijk negatieve implicaties voor de volksgezondheid. Wij willen U dan ook ten deze voor uw verantwoordelijkheid als Minister van Volksgezondheid stellen.

In de volksraadpleging, met voor vrije verkiezingen bijzonder hoge opkomstcijfers, heeft 60% van de Antwerpse kiezers het voorliggende BAM-tracé afgewezen. Nu ligt er een studie op tafel die het recentelijk voorgestelde Meccano tracé onverdeeld veel gunstiger beoordeeld. Gezien de lauwe reacties zou het kunnen zijn dat de Regering onvoldoende aandacht schenkt aan deze eenmalige kans om tot oplossing van vele problemen te geraken. De regering zegt Meccano niet opnieuw te willen bestuderen. Maar hoezo opnieuw??  Waar zijn die oude studies dan wel? De studieresultaten van TML en TNO beoordelen Meccano als veruit superieur aan de stadsdoorsteek met de BAM. Waarom wordt dat dan niet verwelkomd? Er wordt op een presenteerblaadje aangeboden waar al decennia naar wordt gestreefd, een oplossing voor de mobiliteit rond Antwerpen en dat met draagvlak.   

U behoort te weten dat de aanleg van een xx-baans snelweg door bevolkingscentra eenvoudig niet meer mogelijk is. Het mag niet meer.  U heeft uit hoofde van uw verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid  te maken met de Europeese Richtlijn Luchtkwaliteit 2005.  Vanuit medische achtergrond geeft die aan dat bestaande autowegen met intensief verkeer, en in het bijzonder vrachtvervoer, uit wooncentra weg­gesaneerd moeten worden en dat er zeker geen bijkomende faciliteiten mogen gebouwd worden. Het Meccano-tracé voldoet volkomen aan deze richtlijn, dit in tegenstelling tot het BAM-tracé dat het verkeer in de stad niet enkel bestendigt, maar zelfs op termijn zal doen toenemen.

Verkeer betekent licht-, lawaai- en luchtvervuiling. Terwijl de bijdrage “fijn stof” van de industrie daalt, neemt deze van verkeer toe.Verkeer is dus wel degelijk het probleem, zeker in Antwerpen, omdat het aandeel verkeer niet alleen in de fijn stof vervuiling groter wordt. Het gaat bovendien gepaard met toenemende geluidsoverlast.

U heeft in uw administratie een Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid, een Vlaams Medisch Milieukundig Netwerk, een Afdeling Toezicht Volksgezondheid Team Milieu-gezondheidszorg, en een Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie. Op 4 mei 2010 woonden wij een sessie bij van deze verzamelde organisaties en hoorden dat er ook nog een Departement Leefmilieu, Natuur & Energie -afdeling Lucht Hinder Risicobepaling Milieu en Gezondheid- is! Nog in februari 2009 woonden wij in Bedford Hotel Brussel een wereldcongres bij “Verkeer en gezondheid”: er is hoogstspecifiek onderzoek en literatuur over de hele wereld sinds 1933, en te weten dat topfiguren in deze materie precies uit onze faculteiten komen. In 4 publieke informatievergaderingen gaven deze specialisten bijkomend wetenschappelijke onderbouwing van onze standpunten.

Iedereen kan zogenaamde sterfteatlassen raadplegen waarin voor 46 sterfteoorzaken de geografische verdeling wordt gegeven. Er is, onder andere in Antwerpen, een eigen gezondheidsmonitor waarin te lezen valt dat wij in Antwerpen, statistisch meer dan in de rest van Vlaanderen, vrouwenkanker, chronisch longlijden en sterfte van pasgeborenen hebben en dat bij mannen statistisch meer hart-vaatziekten, hersenbloedingen en inwendige ziekte voorkomen.

Mijnheer de Minister,

U heeft een leger van hooggekwalificeerd personeel onder uw verantwoorde­lijkheid. Er is nabij en wereldwijd over verkeer en gezondheid verregaand onderzoek en de kennis van uw mensen is up to date.In hogergenoeme sessie “verkeer en gezondheid” hoorden wij bevestiging van de door ons aangebrachte gegevens en van de zorgelijke toestand van ons leefmilieu. Alleen al fijnstof-gerelateerde gezondheidsproblemen – en het aandeel geluidsoverlast is inzake hart- en vaatziekten mogelijk nog groter – kost Vlaanderen 3,2 miljard per jaar hoorden we bevestigen. Dit komt neer op 2% van de RIZIV uitgaven: wij citeren uw administratie. Hoewel BAM een overheidsconstructie is, nemen we aan dat u de uitspraak van de beheerder en aanverwante politici, dat “fijn stof geen punt van discussie is” omdat “het overal is”, grensoverschrijdend, algemeen Europees afnemend, niet aanvaardt.

In de nota’s van hogergenoemde sessie kunt u lezen dat

     ------ fijn stof inderdaad grensoverschrijdend is, maar dat Vlaanderen netto EXPORTEUR is,

     ----- fijn stof inderdaad overal is en de Europese niveau’s dalen inderdaad langzaam, maar zelfs de compromisnormen van Europa, overigens nog ver boven wat WHO maximum vindt voor gezondheids­bescherming, zal Vlaanderen niet kunnen halen: de daling is hier de traagste van alle 27 Europese landen, de levensverkorting door fijn stof de grootste,

     ----- fijn stof inderdaad overal, is maar extra probleem zijn de “Hotspots”, zones met niveau’s boven de achtergrond en de pieken van “straatcanyons” daar bovenop. Met zijn verdichting, verstedelijking, met 66 km autosnelweg per 1000km² het dichtste wegennet ter wereld heeft Vlaanderen bovenop zijn slechte achtergrondcijfers van fijn stof zeer vele Hotspots met acute gezondheidsproblemen. De Anwerpse woongebieden zijn volgens VMM-metingen een aaneenschakeling van Hotspots; Antwerpen heeft het grootste aantal bewoners in de 500 m zone bij drukke verkeerswegen.Pijnlijk in dit verkeersverhaal is dat wat vrachtwagens betreft dit voor 82% doorgaand verkeer is, wat hier dus alleen luchtvervuiling en kapotte wegen achterlaat.

Mijnheer de Minister,

Wij lezen in de opdracht van uw administratie dat zij is benoemd, en betaald wordt, “om bij te dragen tot een gezond leefmilieu”. Afhankelijk van de problematiek geeft zij advies aan provinciale en gemeentebesturen, het artsenkorps en bevolking en houdt toezicht op de naleving van het Vlaamse Reglement inzake Milieu (VLAREM) en de Milieueffecten Rapportages (MER).

U heeft een VMM die reeds in 2003 de meest gesofistikeerde meetapaparatuur voor alle fracties van luchtvervuiling kon in het werk stellen.

U bent er uiteindelijk verantwoordelijk voor dat ter naleving van art. 23 van de Grondwet alles in het werk gesteld wordt ter bescherming van leefmilieu en gezondheid en zeker toeziet dat de u toegewezen administratie haar advies- en voorlichtingswerk doet, en de aangewezen metingen worden verricht.Voor de Oosterweelverbindingsplannen kwam zij niet tussen.

Zo moet u ook verantwoordelijk zijn voor een MER-OWV Deel Mens en Gezondheid, BAM 2007 en later “Voortschrijdende Kennis fijnstof” van VITO. Dit document citeert MIRA-T 2009 dat “fijn stof de belangrijkste oorzaak is van verlies aan gezondheidsjaren”, zogenaamde DALY’s (p. 31 in 2003 3092 jaren!), en bevestigt dus op de hoogte te zijn van de ernst van bestaande toestand. Dit document citeert de WGO dosis/ziekteresponsrelaties (p.17-18), maar stelt verder dat het zich beperkt tot een schatting van risicofactoren en aantal blootgestelden.

1. Gezondsheidsgegevens van Vlaamse gemeenten zegt het MER kunnen niet ingebracht; de redenen zijn “ontroerend”! Zie p. 2, p. 30, p. 31, p. 65. De factoren zijn te talrijk en te complex en .... de gegevens zijn confidentieel! Informatie werd gezocht bij de Federale Overheidsdienst Economie, KMO, Middenstand en Energie(!); op ogenblik van redactie hadden zij geen gegevens beschikbaar, of ze zijn niet vergelijkend, niet per statistische sector; uw administratie was blijkbaar niet bekend, en zij bood zich ook niet aan en iets als een sterfteatlas of gemeentelijk monitor hoorde niet bij hun informatiebron(nen). Ook de wereldliteratuur met bv. Review verkeer en gezondheid, www.thepep.org of www.euro.who.int/Document/trt/PEPNoise.pdf, nochtans ook in de eigen VITO-databank te vinden, was niet hun wereld. Wetenschappelijk epidemiologisch onderzoek, schrijft het MER, zou meerdere specialisten en meerdere jaren nodig maken. Wij vinden het bijzonder dat uw administratie dit soort argumentatie heeft laten doorgaan.

2. Gezondheidsgerelateerde gegevens worden dan een eerste keer beperkt in tijd. Gezondheid, zegt het MER, betreft “per definitie (!) alleen lange termijngegevens, maakt dus geen prognose aanlegfase, alleen voor exploitatiefase en exploitatiejaar zegt het MER, is 2015, en 2015 is het jaar dat men verwachtte dat de werken zouden klaar zijn .... en dat de onvermijdelijke files zich allicht nog niet gevormd zouden hebben. De MER-deskundigen werden er dus niet op gewezen dat MIRA-T achtergronddocumen milieu, gezondheid precies het omgekeerde zegt, namelijk, dat ook gezondheidseffecten op korte termijn moeten geëvalueerd.

3. Gezondheidsgerelateerde gegevens worden een tweede keer beperkt door algemeen erkende factoren weg te laten, en voor verkeer niet relevante op te nemen.Na uitgebreid exposé van hun kennis van WHO-criteria geluid, fijn stof, NO₂ , en hoewel VMM de meest gesofistikeerde meetmodellen (MIMOSA of BELEUROS) sinds 2003 en 2006 ter beschikking heeft, maakt dit MER een eigen keuze van simulaties.

* geluidsfactor wordt beperkt tot Lnight waar 2002/49/EG juist Lden-Lnight-meten voorschrijft; nu, MIRA-T in het eigen mobiliteitsplan Vlaanderen, stelde nu juist het niet halen van de – op zich medisch onaanvaardbare – niveau’s Laeq dag > 65dB voor minder dan 20% van de mensen in 2007 en 16% tegen 2020 voorop.

Het pijnpunt wordt dus vermeden zonder opmerking van bevoegde administratie.  En er is veel meer toegedekt, ingekleurd, vermeden of verborgen:

* voor fijn stof wordt PM10, nauwelijks verkeersgerelateerd opgevoerd (zie www.milieurapport.be)

• PM10 zou alleen terzake zijn geweest voor de aanlegfase met 14 werven,

• zelfs van dit fijn stof laat deus.irceline (http://deus.irceline.be/ ) het dramatisch aantal overschrijdingen zien in het Antwerps projectgebied; in prognose 2015 van het MER, blijven nog 298.444 mensen met ... 30-40 g/m³ daggemiddelden leven!

• www.mmk.be/verkeer zegt wat voor verkeer de criteria zijn: PM2,5, NO_X, Ozon, VOS, Benzeen, Lood, MTBE. RCEL bevestigt daarenboven dat zwarte rook – EC en PAK’s gemeten worden. Moest uw administratie niet op dat nutteloze werk wijzen?

* NO_X is vooral graadmeter van de verkeerspollutie: 4 van de 7 knelpunten in Vlaanderen liggen in Antwerpen; prognose 2015 na BAM-OWV : 306.779 mensen leven nog met 30-40 g/m³ daggemiddelde.

* Ozon – Europanorm bekend, door VMM gemeten; in MER BAM niet vermeld, nochtans fotochemisch produkt van Diesel en Benzine-uitstoot.

* VOS – Benzeen, met rol in broeikas en ozonvorming, ook met leukemie in verband gebracht, 98/70/EG Normen, VMM-metingen, in MER BAM niet vermeld.

* Buffergroen, Galgenweel, Middenvijver, St. Annabos, Noordkasteel en nu ook een stuk Rivierenhof en huidige ringbermen, totaal 150 ha, deels voor 45 jaren, grootste deel voor altijd, weg .... niet opgemerkt als milieufactor: wordt in MER BAM niet opgenomen!

* Cumulatieve gegevens werden niet opgesteld.

Van de enkele gemeten factoren mag het MER schrijven 2015 prognose “NO₂ matig negatief”,

“PM10 matig negatief, verder inspanningen nodig”, “Lnight matig negatief, verdere inspanningen nodig”, zelfde met of zonder de Oosterweelverbinding, “niet noemenswaardig beïnvloedt” en op voorwaarde dat

• algemeen Europese achtergrond verder daalt

• het wagenpark verbetert

• de toegenomen verkeersdoorstroming (?) geen toename geluidsoverlast geeft!!!

• geen nieuwe woongelegenheid wordt geboden nabij drukke verkeerswegen (zie bv REGATTA-verkaveling, wijk Nieuw-Zurenborg).

4. De cijfers van blootstelling en blootgestelden, essentiële basis voor een statistische bewerking zijn onjuist. Met onjuiste of onbetrouwbare cijfers zijn statistieken en bijgevolg een verdere uitwerking in het MER zinloos.

* Er wordt de norm arbeidspopulatie (aanwezigheid 8 uur of 24) aangehouden: dit is niet de burger met mogelijk lagere maar langduriger blootstelling, nl. 24 op 24 uren

* aantal personen van “Antwerpen” (6 wijken), schrijft men maar telt oppervlakte, bevolking en bevolkingsdichtheid van ganse stad Antwerpen met verschillende districten; projectgebied, geaffecteerd gebied, administratief gebied worden niet omschreven; met Bezali erbij wordt bevolkingsdichtheid plots veel kleiner: Linkeroever, Luchtbal, Ekeren, duidelijk betrokken, worden niet vermeld

* gevoelige, kwetsbare, stiltebehoevende populaties.

• 165 crêches, kinderdagverblijven: niet vermeld

• 8 ziekenhuizen worden opgegeven, er zijn er 25

• 45 RVT’s worden opgegeven, er zijn er 53

• hogere leeftijden-cijfer voor heel Antwerpen terwijl leeftijdsverdeling van de gemeenten rond Antwerpen niet noodzakelijk dezelfde zijn.

Geachte Heer Minister,

uw verantwoordelijkheid voor nieuw gezondheidsleed en gezondheidskosten is groot, wanneer u de plannen voor een OWV in BAM-tracé vanuit uw standpunt van gezondheid en milieu zou goedkeuren. Bescherming van leefomgeving en gezondheid is een fundamenteel recht. Men mag verwachten dat wanneer een plan bestaat waarbij 10 km extra snelweg op max 2,5 km van het centrum van de stad Antwerpen wordt toegevoegd, de bestaande zogenaamde ring (als stadsautoweg R1 ontworpen) moet verdriedubbelen en 150 ha bomen zou gekapt worden, het Ministerie van Volksgezondheid, milieuzorg prominent aanwezig zou zijn.

Mogen wij antwoord verwachten op volgende vragen:

1. Wie is er verantwoordelijk voor dat de bevoegde en duidelijk competente diensten in dit OWV-dossier volledig afzagen van de adviesfunctie waarvoor zij opdracht hebben en in dienst genomen zijn?

2. Wie is er verantwoordelijk voor dat de burgers die de majeure gezondheidsimplicaties van het BAM-OWV project aan de orde hebben gesteld met grote overheidsmiddelen werden gedwarsboomd?

3. Wie is er verantwoordelijk voor dat de alternatieven door StRaten-generaal en later Forum 2020, met als enige optie de stadsontwikkeling en gezondheid te vrijwaren, en waarbij uiteindelijk oplossingen zonder schade voor de omliggende gemeenten onder en naast de woongebieden worden uitgewerkt, NIET worden onderzocht?

4. Wilt u de verantwoordelijkheid nemen voor dit plan MER?  Want wie is er verantwoordelijk voor dat uw administratie een MER toeliet

• wat niet eens begint met zijn eerste opdracht, nl. het meest milieuvriendelijk alternatief te bepalen,

• waarin gezondheidsgegevens om ridicule redenen worden uitgesloten,

• waarin werkveld in tijd en parameters arbitrair werd beperkt, met niet representatieve parameters werd gewerkt en tenslotte de cijfers van betrokkenen onbetrouwbaar zijn.
  

5. Wie is er verantwoordelijk voor dat uiteindelijk VITO verplicht werd een nota te maken waarin staat dat een viaduct weldoend zou zijn voor luchtvervuiling, er aan toevoegend dat na OWV de totale emissie 5% zou toenemen, en waarin ze tenslottte moesten schrijven dat er sinds het eerste MER nieuwe inzichten en nieuwe regelgeving waren.

Geachte Heer Minister, meten van milieufactoren kan helpen voor de TOEKOMST, maar de cijfers van gezondheids­schade liggen NU voor; het beleid NU – U – moet op deze gegevens ageren.

Met de meeste hoogachting,

Ademloos vzw,

voor deze,

Dr. Guido Verbeke, arts,

alsmede Marcel Peeters, Wim van Hees en ir Ben de Geus