Vlaanderen trappelt ter plaatse door gebrek aan visie

kade rechteroever

De Raad van State draait overuren. Zowel Uplace, Essers en in een niet zo ver verleden ook de Oosterweelverbinding, werden bij het rechtscollege aangevochten. Het zijn maar enkele mediatieke voorbeelden die illustreren hoe moeilijk het in Vlaanderen is geworden om bepaalde projecten te realiseren. Apache sprak met een aantal betrokken partijen. “De politieke klasse moet durven de discussie open aan te gaan.”

De discussie over de Oosterweelverbinding loopt al langer dan deze eeuw oud is, en de saga rond het shopping-/belevingscentrum Uplace in Machelen begon al in 2007. Het dossier rond de uitbreiding van transportbedrijf Essers verzeilde recent in een patstelling na verschillende mediatieke oproepen van komiek Wouter Deprez.

Om in Vlaanderen een groot project te realiseren, moet je soms blijkbaar geduld hebben. Hoe komt dat? Zijn onze procedures ontoereikend? Is de burger te mondig geworden? Zijn het slechte projecten? Of heeft de politiek boter op het hoofd?


Visie


Het ontbreekt Vlaanderen aan een globale visie rond grote investeringen en projecten

Eén van de organisaties die zich in het dossier Uplace profileert als felle tegenstander is ondernemersorganisatie Unizo. Gedelegeerd bestuurder Karel Van Eetvelt noemde de keuze van de Vlaamse regering voor Uplace ooit ‘dom, kortzichtig en hypocriet’. Wanneer we hem vragen om naar de kern van het probleem te gaan, is hij even duidelijk. “Het ontbreekt Vlaanderen aan een globale visie rond grote investeringen en projecten.”
Zo’n globale visie moet volgens hem antwoorden bieden op verschillende vragen. Hoe organiseer je de ruimte, de mobiliteit en uiteindelijk je samenleving? Die globale visie moet vervolgens het vertrekpunt worden. “Enkel de projecten die daarbinnen passen mag je dan een kans geven”, vindt Van Eetvelt. “Hierdoor zullen projecten ook op een andere manier worden ingediend, aangezien aanvragers duidelijk weten dat hun project kansloos is als het niet binnen de globale visie past.”


Gedragen


In het gebrek aan visie ligt volgens de Unizo-topman bovendien de kiem van de weerstand rond projecten als Uplace of Essers. “Ik zie die weerstand als een botsing tussen de gedeelde visie van de samenleving en projecten die daar niet binnen passen.”

 


Karel Van Eetvelt, gedelegeerd bestuurder Unizo


Binnen de samenleving bestaat er volgens Van Eetvelt dus wel een gedeelde visie. Het is daarom de taak van de politiek om, bij het ontwikkelen van een globale beleidsrichting, het brede publiek, het middenveld, belangengroepen en dergelijke te betrekken. “Kijk bijvoorbeeld naar het kleinhandelsbeleid en hoe dat tot stand gekomen is. Daar zijn heel veel mensen bij betrokken, waardoor het direct ook gedragen wordt door een aanzienlijk deel van de bevolking”, geeft Van Eetvelt aan.
“De grote betrokkenheid van burgers is een positieve uitdaging, en politici zullen goed moeten leren luisteren en de juiste punten vertalen in beleid. Dat zal hen politiek ook ruimte geven. De politieke klasse moet durven de discussie open aan te gaan. Het zal zorgen voor een breed gedragen besluitvorming. Nu gebeurt nog te vaak het omgekeerde.”


Polarisatie


Erik Grietens, beleidsmedewerker bij Bond Beter Leefmilieu, treedt Van Eetvelt bij. Het gebrek aan inspraak, of het veel te laat bevragen en betrekken van burgers is volgens hem een van de voornaamste oorzaken van de stilstand waarin veel projecten terechtkomen. “Burgers zijn veel mondiger geworden. Ze willen betrokken worden, maar worden pas gehoord als een beslissing al zo goed als genomen is. Op dat moment kan je enkel nog voor of tegen zijn. Alternatieven voorstellen in dat stadium is zo goed als ondoenbaar. Zo kweek je polarisatie.”

“Het is nochtans geen probleem dat nu pas de kop op steekt. Er zijn tijdens de vorige legislatuur zelfs twee commissies aan het probleem gewijd. Hun aanbevelingen rond onder meer het beter regelen van inspraak werden ook in een nieuw decreet ‘complexe projecten’ gegoten. Tot nu toe is mij echter maar één toepassing van dat decreet bekend.”

Burgers willen betrokken worden, maar worden pas gehoord als een beslissing al zo goed als genomen is

Het decreet trad op 1 maart 2015 in werking en moet er volgens de Vlaamse regering voor zorgen dat complexe projecten gerealiseerd kunnen worden “binnen een aanvaardbare termijn en met een zo maximaal mogelijk draagvlak.”


Politieke cultuur


Voor Grietens moet niet enkel de inspraak beter, ze moet ook op een andere manier gestroomlijnd worden. “Het zou beter zijn mocht men vertrekken vanuit een probleem, en niet zozeer vanuit een door de politiek of ontwikkelaars aangereikte oplossing. Je stelt bijvoorbeeld een fileprobleem vast, en je zoekt naar de beste oplossing op financieel, sociaal en ecologisch vlak. Hierbij betrek je burgers, verenigingen en andere stakeholders. Zo creëer je een volledig ander proces.”
Zowel Grietens als Van Eetvelt wijzen naar de oude politieke cultuur die nog steeds heerst. “Politieke beslissingen worden achter gesloten deuren genomen, en pas erna komt men ermee naar buiten. Men voert wel nog een MER-studie (Milieueffectenrapportage) uit, maar die wordt dan niet gebruikt om alternatieven deftig te onderzoeken,  maar wel om uit te komen bij het al besliste project”, stelt Grietens. “In kleine cenakels wordt beslist dat het zo en zo moet. Zolang dit de gang van zaken blijf, zal men zonder twijfel stoten op verzet”, voegt Van Eetvelt er aan toe.


Rechtsgang


Een heel ander geluid bij gedelegeerd bestuurder van werkgeversorganisatie Voka Hans Maertens. Volgens hem is de toegang tot de rechtsgang momenteel te makkelijk. “Nu kan iedereen naar de rechtbank stappen om een project aan te vechten. Ik meen dat een burger beter zou moeten aantonen welk belang er is en hoe dat precies wordt geschonden.”
Nu kan iedereen naar de rechtbank stappen om een project aan te vechten
“In de juridische beoordeling moet dat belang dan afgewogen worden tegenover het maatschappelijk belang. Ik denk dat op dit moment het individueel belang als belangrijker wordt beoordeeld. Het is en blijft natuurlijk een fundamenteel recht om jouw belangen te verdedigen, maar rechters mogen volgens mij ook een beleid voeren waarbij ze het individueel en maatschappelijk belang heel erg goed moeten afwegen”, stelt de topman van Voka.


Complex


Maertens hekelt bovendien de “grote complexiteit van de wetgeving” die ervoor zorgt dat “geen enkel project nog juridisch correct is”. Er zijn volgens Maertens ontzettend veel bepalingen, rond milieu, mobiliteit en dergelijke meer. “Bij het aansnijden van nieuwe bedrijventerreinen wordt wel altijd één of andere regel overtreden, waarop het plan vernietigd kan worden door de Raad van State. Ik noem die wel eens de Raad van Schorsing en Vernietiging.”
De verantwoordelijken voor die complexe wetgeving zijn volgens Maertens dan ook aan bezinning toe. “De politiek slaagt er niet in om duidelijk stelling in te nemen, ze durven geen beslissingen nemen waar niet iedereen mee akkoord is. Maar je kan onmogelijk iedereen tevreden houden. Te veel compromissen leiden tot gedrochten van wetgeving, die ervoor zorgen dat je projecten kan laten vernietigen door de Raad van State.”
“De politiek is vaak erg onduidelijk. Wil men iets of niet? Komt Uplace er ja dan nee? Die onduidelijkheid is een gemakkelijkheidsoplossing. Wanneer een project dan vastloopt in een procedureslag, hebben ze zelf geen boter op het hoofd. Zo moet men ook geen keuze maken, of een definitief oordeel over een project vellen”, besluit Maertens.
 

Auteur: Jan Walraven
Jan Walraven studeerde af als master journalistiek (2010) en master internationale politiek (2012) aan de universiteit van Gent. Sinds april 2015 schrijft hij voor Apache. Eerder in 2015 bracht hij als freelancer verslag uit van de Israëlische verkiezingen en in 2014 werkte hij als reporter in de Palestijnse gebieden. Hij tweet af en toe als @jnwlrvn

Apache 25-07-2016
https://www.apache.be/2016/07/25/vlaanderen-trappelt-ter-plaatse-door-gebrek-aan-visie/

Tags: